Dansers, acteurs, muzikanten, geluidstechnici en andere "kunstwerkers" beter sociaal beschermd

Het “kunstenaarsstatuut” vervelt vanaf volgend jaar tot “kunstwerkattest”. Kunstwerkers, dat zijn mensen die artistiek, artistiek-technisch of artistiek-ondersteunend werk doen in de kunsten. Voor en achter de schermen dus. Zowel acteurs, dansers, schrijvers, muzikanten, fotografen als beeld- en geluidsmonteurs, scenografen of lichtontwerpers komen in aanmerking voor zo’n “kunstwerkattest”.

Met dat attest krijg je bepaalde voordelen in de sociale zekerheid, zoals een vervangingsinkomen in periodes van werkloosheid tussen opdrachten in. Wat heel vaak voorkomt in de loopbaan van artiesten: die werken vaak van project naar project. Voortaan moet je daar maar eens in de vijf jaar een dossier voor indienen. Dat wordt beoordeeld door een commissie, die is samengesteld uit vakmensen uit de kunstwereld en de sociale zekerheid.

De nieuwe Kunstwerkcommissie heeft voor het eerst vergaderd in de KVS, waar minister van Sociale Zaken Frank Vandenbroucke (Vooruit) de nieuwe regels heeft toegelicht: “Als je de unieke meerwaarde van kunstenaars in snel veranderende tijden wil erkennen, dan moet je als overheid die meerwaarde eenvoudig en ook efficiënt ondersteunen. Dat doen we vanaf 2024 met het kunstwerkattest. Een voorbeeld van wat sociale zekerheid in moderne tijden moet zijn: flexibel, fijnmazig, op maat van de veranderde artistieke praktijk."  Vandenbroucke voegt eraan toe: "Het is nu aan de sector, de administraties en de sociale partners om verantwoordelijkheid op te nemen in de kunstwerkcommissie."

Met de nieuwe regeling gaat er heel wat veranderen, reageert Michaël Pas, acteur en voorzitter van De Acteursgilde. "Als ik het in één woord mag samenvatten: vereenvoudiging. Voor mensen die in de kunsten werken is de sociale wetgeving een beetje een doolhof. Het wordt nu eenvoudiger en helderder voor iedereen, aan beide kanten van het loket. Zowel voor de kunstenaar die bijvoorbeeld een werkloosheidsuitkering aanvraagt als voor de persoon aan de andere kant van het loket, die dat moet beoordelen."

"Tot nu toe moesten kunstenaars voortdurend aan RVA-loketten bewijzen dat ze kunstenaar zijn; het was soms afhankelijk van de regio hoe je werd beoordeeld," verduidelijkt Michaël Pas. "Dat verandert nu met het kunstwerkattest. Een commissie van deskundigen, zowel uit de kunsten als uit de administratie, zal beoordelen of iemand al dan niet bezig is om professioneel een artistieke carrière uit te bouwen. Eens je dat attest hebt, ben je gerust en hoeft niemand aan een loket jouw persoonlijke geval nog te beoordelen." 

Het attest is ook uitgebreid: niet enkel kunstenaars, maar ook mensen die achter de schermen betrokken zijn bij het artistieke proces, kunnen er hun voordeel mee doen. Bijvoorbeeld een lichtontwerper of een decorontwerper. 

Ook voor wie ervoor kiest om als zelfstandige een artistieke loopbaan uit te bouwen, krijgt via het kunstwerkattest een steuntje in de rug, met tijdelijk verminderde sociale bijdragen.

Michaël Pas van De Acteursgilde is tevreden met de nieuwe regeling:  “Eindelijk worden we als een volwaardige professionele sector erkend, die een volwaardige, specifieke reglementering krijgt. Eindelijk een blijk van vertrouwen van de overheid! Je wordt goedgekeurd door die commissie en dan weet je dat je vijf jaar lang kan verder werken zonder dat je voortdurend brieven of telefoons krijgt van de RVA of VDAB. Je zal dat natuurlijk om de zoveel jaar moeten hernieuwen, maar nu worden we voor vol aangezien, en dat doet heel erg veel deugd.

Eindelijk eens goed nieuws ook, na de penibele jaren voor de cultuursector? Ja, zegt Michaël Pas. "Misschien heeft die coronacrisis dan toch nog dat ene positieve aspect met zich meegebracht, namelijk dat iedereen bij de overheid heeft gezien hoe slecht de kunstenaars beschermd waren en hoe zwak we eigenlijk stonden." 

Wat betekent de regeling voor Michaël Pas zelf? “Ik heb ervoor gekozen om als zelfstandig kunstenaar te werken. Die werkloosheidsregels zijn voor mij dus niet van toepassing. Maar ik ga het kunstwerkattest wél aanvragen, omdat het in de toekomst misschien kan dienen voor mijn pensioen. Dat is een van de volgende bouwwerven, want ook daar vallen de kunstwerkers tussen wal en schip, omdat ze een grillige loopbaan hebben en hun pensioenopbouw op een gatenkaas lijkt." 

Opvallend nog: de nieuwe maatregelen zijn tot stand gekomen met inbreng van de kunstenaars zelf. Zij konden problemen en oplossingen signaleren op een onlineplatform. “Voor kunstenaars is het bijvoorbeeld moeilijk om een hypothecaire lening vast te krijgen om een huis te kopen", zegt Michaël Pas.