Aardverschuiving bij Vlaamse musea: S.M.A.K. in Gent wordt Vlaams en neemt collectie M HKA Antwerpen over

Vorige week raakte al bekend dat de Vlaamse overheid de subsidie schrapt voor een nieuw gebouw voor het Antwerpse museum voor hedendaagse kunst M HKA. Dat past in een bredere herschikking van het hele museumveld, waarover minister van Cultuur Caroline Gennez meer toelichting heeft gegeven.

De Vlaamse Regering heeft beslist om het landschap van de eigen musea en van de beeldende kunsten in Vlaanderen grondig te hervormen. "Aanleiding is een recente beoordeling van de werking van de eigen musea en de ambitie om de sector meer en beter te laten samenwerken." 

“Er zit nog veel groeipotentieel in onze beeldende kunsten en eigen musea”, zegt Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit). “We hebben grote troeven, maar het landschap is versnipperd. We gaan voor meer inhoud, meer ambitie, meer samenwerking tussen musea, en een betere en logischere spreiding van de Collectie van de Vlaamse Gemeenschap over heel Vlaanderen.” 

Concreet worden de musea herschikt in drie clusters, met telkens een groot museum als baken.

Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten KMSKA in Antwerpen wordt het baken voor de schone kunsten. Daar worden het Museum Hof van Busleyden in Mechelen en het Kasteel van Gaasbeek aan toegevoegd. 

Het KMSKA is als internationale cultureel-erfgoedinstelling hét wetenschappelijk centrum voor oude en moderne kunst, dat de topstukken presenteert.  De samenwerking met Museum Hof van Busleyden wordt bij de stad Mechelen enthousiast onthaald. "Het is een sterk museum op een toplocatie met een sterk team", reageert schepen van Erfgoed Greet Geypen (Voor Mechelen).

"Dit plan is een opportuniteit om nog een klasse hoger te gaan spelen. We kunnen het Museum Hof van Busleyden optillen naar een museum met een internationale uitstraling." 

Of het museum ook van naam verandert in KMSKA M, zoals minister Gennez maandagmorgen opperde, valt nog te bekijken. "Daarover valt te praten maar het is misschien niet het belangrijkste. Alles wat kan bijdragen aan de kwaliteit, de uitstraling en de bezoekersaantallen willen we met een open geest bekijken." 

De grootste wijziging gebeurt bij de musea voor hedendaagse kunst. Het huidige Stedelijk Museum voor Actuele Kunst in Gent (het S.M.A.K) wordt het nieuwe Vlaamse museum voor hedendaagse en actuele kunsten. De collectie en de museumwerking van het M HKA in Antwerpen worden grotendeels overgeheveld naar Gent.

“We beseffen dat dit een transitietraject en financiële versterking zal vragen, maar we zijn ervan overtuigd dat dit een enorm potentieel biedt voor het bewaren en presenteren van actuele kunsten in Vlaanderen," zegt minister van Cultuur Gennez. 

In Gent wordt verheugd gereageerd. "Dit is fantastisch en baanbrekend nieuws," zegt schepen van cultuur Astrid De Bruycker. Er zijn plannen voor een uitbreiding van het museum. Minister Gennez heeft bevestigd dat er sterk geïnvesteerd zal worden in de infrastructuur. Het merk S.M.A.K. zullen we ook overeind houden."

Mu.ZEE in Oostende wordt het derde baken in het Vlaamse museumlandschap, als "veilige haven voor de Belgische meesters en moderne kunst". Naast de twee bestaande partnerhuizen - het Permekemuseum in Jabbeke en het Peiremuzee in Knokke - worden nog 2 musea toegevoegd aan deze cluster: het Roger Raveelmuseum in Zulte en het FeliX Art+Eco Museum in Drogenbos.

Het M HKA in Antwerpen verliest dus zijn museumfunctie en er komt ook geen nieuwbouwproject. "Het M HKA worstelt al geruime tijd met zijn rol als museum, wat de recente beoordeling nog maar eens bevestigt," zegt minister Gennez.

Het M HKA krijgt een nieuwe invulling. Op de bestaande locatie komt er een kunstencentrum, met ruimte voor tentoonstellingen, ateliers, residenties en workshops. "Een plek waar Belgische en internationale kunstenaars uit alle disciplines welkom zijn om te experimenteren. Een plek voor uitwisseling, ondersteuning en dialoog," licht Caroline Gennez toe.

Voor de nieuwbouw van het M HKA was 130 miljoen euro voorzien. Dat geld wordt nu "deels ingezet om de Vlaamse musea te ondersteunen bij de transities en hun toekomstige werking." 85 miljoen euro wordt deze legislatuur uitgegeven, 45 miljoen is voor de volgende regeerperiode, vanaf 2030.

De veranderingen zullen stapsgewijs worden ingevoerd. Op 1 januari 2026 start het werk achter de schermen; tegen 2028 moet duidelijk zijn wat de gevolgen zijn voor alle musea. Een ingrijpende herschikking is het zeker. Die was nodig, volgens minister Gennez. "De versnippering en onderlinge concurrentie verhinderen samenwerking, schaalvergroting en internationalisering."