De vogelgriep lijkt de jongste tijd weer aan een opmars bezig. Er is sprake van verschillende uitbraken, vooral bij pluimveebedrijven. Hoe moeten we ermee omgaan? Hoe groot is de kans dat vogelgriep overgaat op mensen? En is dat dan echt gevaarlijk?
Hoe snel kan vogelgriep overgaan op mensen? En hoe gevaarlijk is het? 6 vragen over de vogelgriep
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Wat is vogelgriep, en hoe wordt het virus verspreid?
Het H5N1-influenzavirus staat bekend als vogelgriep (hoewel het ook bij andere dieren voorkomt). Al sinds 2020 houdt het vogelgriepvirus lelijk huis bij wilde vogels in Europa. Dat veroorzaakt grote sterfte in de natuur, ook in Vlaanderen. "Kraanvogels sterven er massaal door in Duitsland. Maar eenden bijvoorbeeld vertonen amper symptomen", zegt viroloog Steven Van Gucht.
"Naar alle waarschijnlijkheid is het vogelgriepvirus een constante geworden in de populaties van wilde vogels in Europa, waardoor het risico het hele jaar door aanwezig blijft", laat het agentschap Natuur en Bos weten.
Vorig jaar was er beterschap, maar sinds begin oktober is de situatie bij wilde vogels opnieuw verergerd. En die wilde vogels kunnen ook gedomesticeerde vogels besmetten - denk aan pluimvee zoals kippen. Dat gebeurt door direct en indirect contact, zoals via contact met uitwerpselen of gedeeld water- en voedergebruik.
Het bestaat ook bij melkvee?
Hoewel het H5N1-influenzavirus ook wel bekendstaat als het vogelgriepvirus, heeft het ook uitbraken veroorzaakt bij melkvee in de Verenigde Staten. Begin dit jaar was er sprake van honderden uitbraken in 16 verschillende staten. In Californië werd het zelfs gevonden in melktanks.
Hoe het daarmee zit, is niet helemaal duidelijk. De cijfers lijken te dalen, maar wordt alles nog wel nauwlettend opgevolgd onder president Trump, zoals dat onder zijn voorganger Biden gebeurde? Steven Van Gucht heeft er vragen bij. "We maken ons toch wat zorgen, want kunnen we hun cijfers nog vertrouwen?"
Waar moeten we op letten?
Als je een dode of zieke vogel ziet, raak die dan niet aan met de blote handen. Het departement Zorg roept op om wegwerphandschoenen en een mondmasker te dragen. Hou ook huisdieren op afstand van dode of zieke vogels, hou de hond dus aan de lijn.
Je kan bellen naar de influenzalijn (0800/99 777) of een vogelopvangcentrum (VOC) voor verder advies. Voor een lijst van die centra en voor allerlei verdere tips, kan je hier klikken op de website van Natuur en Bos.
Voor particulieren die bijvoorbeeld kippen houden, gelden bepaalde maatregelen, die te raadplegen zijn op de website van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV). Van Gucht geeft nog een belangrijke tip voor mensen die kippen houden: "Hou het eten en drinken goed afgeschermd, zodat wilde vogels zeker niet mee kunnen eten."
Kan de mens vogelgriep krijgen?
Ja, maar het risico om besmet te raken is heel klein. "Er is dicht contact en een hoge dosis nodig. Besmetting gebeurt via kleine druppeltjes die we binnenkrijgen via de mond of de ogen. Er is dus geen enkele reden tot paniek. Voor de gemiddelde burger is er geen probleem."
Toch zijn er wereldwijd wel wat gevallen bekend van besmettingen. In Noord-Afrika (en dan vooral de Nijldelta) en Azië zou het gaan om zowat 1.000 gevallen. De CDC (Centres for Disease Control and Prevention) in de VS hebben het over 71 Amerikaanse gevallen sinds vorig jaar. In België zijn nog geen gevallen bekend.
In de VS gebeurden veel besmettingen in grote melkveehouderijen, waar melkers besmet konden raken door opspattende melkdruppeltjes in de ogen.
Kan vogelgriep fataal aflopen voor de mens?
Ja, maar ook hier: er is geen reden tot paniek, en het gaat om bijzonder zeldzame gevallen. Onlangs overleed een man in de staat Washington nadat hij een zeldzame vorm van vogelgriep had opgelopen. Het ging naar verluidt om een bejaarde man met onderliggende gezondheidsproblemen die de H5N5-variant had opgelopen.
In januari 2025 was er een man gestorven in de Amerikaanse staat Louisiana. De man, een 65-plusser met onderliggende aandoeningen, werd opgenomen met een H5N1-besmetting na contact met een groep besmette en dode vogels in zijn tuin. De man was in december in het ziekenhuis opgenomen.
Maar ook buiten de VS zijn er gevallen bekend die fataal afliepen, onder meer in Azië en Noord-Afrika. Daar zou de helft van de eerder genoemde 1.000 besmettingen fataal afgelopen zijn, vooral bij kinderen. Maar het gaat dan telkens om mensen die veel virus binnenkregen. Het risico in België is heel klein, en al zeker voor een doorsnee burger.
Vogelgriep kan in de toekomst wel gevaarlijk(er) worden voor de mens?
Hoe dan ook is grote voorzichtigheid geboden, want het vogelgriepvirus zou zich mogelijk kunnen aanpassen aan de mens. Bij virologen bestaat de vrees voor een pandemie. Zo'n pandemie breekt gemiddeld 4 keer per eeuw uit, en de laatste is geleden van 2009. "Daarbij staat het vogelgriepvirus hoog op het lijstje", zegt Van Gucht.
Het virus zou kunnen muteren, er zouden niet veel mutaties nodig zijn. "Daarom is het belangrijk dat zo weinig mogelijk mensen besmet raken, want dan krijgt het virus de gelegenheid om zich aan te passen. Het zou bijvoorbeeld in dezelfde cellen kunnen terechtkomen waar het gewone griepvirus al zit, waarna beide met elkaar vermengd raken door reassortering", vertelt Van Gucht.
Maar zelfs als het virus kan muteren, is nog niet duidelijk hoe besmettelijk het zou kunnen zijn van mens tot mens, en hoe schadelijk. "Het is niks om ongerust over te zijn, want het risico is zeer klein. Maar de gevolgen kunnen wel groot zijn, en alles wat we kunnen doen om een pandemie te vermijden is zinvol." Daarom wordt professionele pluimveehouders aangeraden om alvast een gewone griepprik te nemen.
