Welk effect hebben sociale media op onze politieke kennis?

Traditionele mediakanalen zoals de papieren kranten, nieuwssites en vooral televisie blijven de belangrijkste kanalen voor Vlamingen om de actualiteit te volgen. Zij zorgen ook voor de meeste kennis over de politieke actualiteit. Sociale media worden wel steeds populairder als nieuwsbron. Maar een hoger gebruik van Twitter of Facebook leidt niet tot meer politieke kennis. Dat blijkt uit een studie van de Universiteit Antwerpen.

Via welke mediakanalen bent u het best geïnformeerd over politiek nieuws? Die vraag stelde een onderzoeksgroep van de Universiteit Antwerpen zich. De resultaten tonen aan dat het volgen van traditionele mediakanalen zoals kranten, tv en online nieuws leidt tot meer kennis over actuele zaken. Een hoger gebruik van Twitter en Facebook als nieuwskanalen zorgt niet automatisch voor meer politieke kennis.

52% van de respondenten volgt het nieuws voornamelijk via traditionele media. Een groeiende groep, 38%, combineert traditionele media met sociale media. En een vrij kleine groep, zo'n 8%, volgen het nieuws amper via welk kanaal dan ook. De onderzoekers stelden alle respondenten meerkeuzevragen over de actualiteit.

Burgers die alleen sociale media gebruiken voor nieuwsgaring, leren minder over actuele zaken.

Onderzoekers Universiteit Antwerpen

Na het analyseren van de resultaten lijkt het erop dat sociale media geen positief effect hebben op het verkrijgen van kennis over actuele zaken. Mogelijk is het effect zelfs negatief, al is het bewijs hier niet eenduidig over. Duidelijk is wel dat burgers die alleen sociale media gebruiken voor hun nieuwsgaring, minder over actuele zaken leren dan degenen die (ook) traditionele kanalen gebruiken. Burgers die alleen traditionele media gebruiken als nieuwsbron scoren het hoogste, maar verschillen niet significant met de groep die traditionele en sociale media combineren.

Hoe komt dit?

Er zijn (tenminste) twee mogelijke verklaringen die deze bevindingen over de sociale media kunnen verklaren:

  1. Nieuwsgaring is voor de sociale mediagebruiker niet het eerste doel. Als iemand de krant leest of op de televisie naar het nieuws kijkt, dan heeft die persoon echt als doel om iets te weten over wat er in de wereld gebeurt. Bij Facebook gaan mensen vaak voor sociale redenen naar dit platform en is nieuwsgaring slechts een secundair doel. De aandacht is hierdoor mogelijk lager waardoor er minder informatie wordt opgeslagen.
  2. Twitter en vooral Facebook zijn gefilterde en gepersonaliseerde omgevingen. Waar in een krant iedereen in principe hetzelfde te zien krijgt (of in ieder geval de optie heeft), wordt wat je op Facebook te zien krijgt bepaald door je likes, vrienden en verschillende (geheime) algoritmes. Hierdoor is de kans groot dat je vooral nieuwsitems te zien krijgt over waar je al geïnteresseerd in bent en niet zozeer andere informatie. De informatie is dus mogelijk minder gevarieerd, waardoor politieke kennis veel minder breed is. 

Conclusie?

Volgens de onderzoekers lijken de negatieve effecten mee te vallen. Zolang sociale media complementair gebruikt worden bovenop de traditionale media, lijkt er weinig aan de hand. En dit is op momenteel de grootste groep. 

Dat jongeren oververtegenwoordigd zijn in de groep die vooral op sociale media steunt voor informatie is een mogelijk gevaar voor de toekomst.

Onderzoekers Universiteit Antwerpen

Het wordt wel problematisch als burgers alleen via de sociale media nieuws volgen. "Zolang deze groep klein blijft, in ons onderzoek ongeveer 3%, is er weinig reden tot bezorgdheid", zeggen de onderzoekers. Het feit dat jongeren oververtegenwoordigd zijn in de groep ‘nieuwsmijders’ en in de groep die vooral op sociale media steunt voor informatie is wel een mogelijk gevaar voor de toekomst. 

Het onderzoek gebeurde in maart 2018 door de Onderzoeksgroep Media, Middenveld en Politiek van de Universiteit Antwerpen onder leiding van dr. Patrick Van Erkel en prof. Peter Van Aelst. Een online vragenlijst werd uitgestuurd naar ruim 4.000 respondenten in Vlaanderen, in samenwerking met onderzoeksbureau SSI.

Herbeluister het gesprek met prof. Peter Van Aelst in "De Wereld Vandaag" op Radio 1:

Volg de politieke actualiteit via onze Facebook-pagina (aanvullend op ons Journaal, radiobulletins en vrtnws.be):