100 jaar geleden: Oostenrijks-Hongaars offensief in Italië

In deze reeks brengen we grote en kleine verhalen uit de Eerste Wereldoorlog 100 jaar geleden, deze week van 13 tot 19 juni 1918. Oostenrijk-Hongarije is een offensief aan het Italiaanse Front begonnen, aan elk van beide zijden staan bijna een miljoen man opgesteld, de Duitse Keizer Willem II viert zijn dertigjarig jubileum, pro-Duitse Bulgaarse premier neemt ontslag, .....

Na hevige artilleriebeschietingen is Oostenrijk-Hongarije een offensief aan het Italiaanse Front begonnen.

Een eerste grote aanval doet zich voor in de Alpen, bij het Asiagoplateau en de Monte Grappa in de richting van Vicenza. De andere is langs de benedenloop van de rivier de Piave tot aan de Adriatische Zee, ten noorden van Venetië.

De aanval in de bergen was eerst een succes, maar de Oostenrijks-Hongaarse terreinwinst werd snel ongedaan gemaakt door een Italiaanse tegenaanval.

Italiaanse mitrailleur-eenheid bij de Piave

Anderzijds zijn de Oostenrijks-Hongaarse legers erin geslaagd de Piave tussen de Montello-heuvel en de Adriatische kust over te steken, door de aanleg van tientallen bruggen (vooral pontonbruggen) en een achttal kilometer in de richting van Venetië door te dringen.

De Italiaanse artillerie en vliegtuigen zijn echter begonnen de bruggen systematisch te vernietigen. Daardoor, zo zeggen de Italianen, kunnen er geen troepen bijkomen. De Oostenrijkers beweren dat ze al meer dan 21.000 krijgsgevangenen gemaakt hebben.

Oostenrijks-Hongaarse genie-troepen maken zich klaar om een pontonbrug over de Piave te slaan.
Een van de pontonbruggen over de Piave

Sinds de Italianen zich in november tot aan de Piave moesten terugtrekken is er daar al bijna continu gevochten, zoals ook bij de Monte Grappa. Deze aanval overtreft echter alle andere.

Aan elk van beide zijden staan bijna een miljoen man opgesteld. 57 divisies langs Italiaanse kant (waaronder 3 Britse en 2 Franse), 58 langs Oostenrijks-Hongaarse kant.

Slachtoffers van een Oostenrijks-Hongaars bombardement en elementen om een drijvende brug te bouwen.
Kaart met de frontlijn op 15 juni en in het roze de (bescheiden) Oostenrijkse winst tot 6 juli.

Bij de gevechten aan de Piave is op 19 juni Francesco Barracca, de meest succesvolle Italiaanse “luchtaas”, omgekomen. Barracca werd tijdens een vlucht nabij de Montello vanop de grond beschoten, waarna zijn SPAD VII neerstortte. Zijn lichaam zou pas later worden teruggevonden. Wellicht pleegde hij zelfmoord.

Graaf Barracca behaalde 34 overwinningen in de lucht, meer dan elke andere Italiaanse piloot. Zijn vliegtuigen droegen als persoonlijk kenteken een zwart steigerend paardje (overgenomen uit zijn familiewapen), dat later het symbool voor het automerk Ferrari zou worden.

Regeringsjubileum Duitse keizer

Op 15 juni is het 30 jaar geleden dat Willem II de Duitse keizerstroon besteeg. Dat wordt over heel Duitsland gevierd.

De keizer zelf vierde die dag bij zijn generaals op het Duitse grote hoofdkwartier. Daar vond een parade ter zijner ere plaats. Zelf hield hij een toespraak waarin hij het leger moed insprak en zei niet te twijfelen aan de eindzege.

Volgens de keizer is de strijd tegen Engeland uitgedraaid op een strijd tegen twee ‘Weltanschauungen”: “Ofwel zal de Pruisisch-Duits-Germaanse wereldbeschouwing, recht, vrijheid eer en zeden, in ere blijven, ofwel de Angelsaksische, wat betekent : in de afgoderij van het geld vervallen. De volkeren van de wereld werken als slaven voor het Angelsaksische herenras, die hen onderwerpt.”

Links, de keizer op het Duitse hoofdkwartier in Avesnes. Rechts opperbevelhebber von Hindenburg en kroonprins Willem. Omniscan 12.4 SR4 Build2018

De regering van Willem II betekende voor Duitsland een periode van ongekende bloei op economisch, technisch-wetenschappelijk, sociaal en cultureel gebied. De keizer was dan ook zeer populair. Maar door de oorlog is de toestand van de Duitse bevolking bijzonder slecht geworden, ook al blijft de hoop dat alles snel zal verbeteren bij de verwachte Duitse overwinning. Intussen is  veldmaarschalk von Hindenburg, de chef van de Generale Staf, veel populairder dan de keizer.  

Voor de Duitse militairen die intussen in groten getale terugkeren uit Russische krijgsgevangenschap, is er weinig reden om te feesten. De legerleiding heeft beslist dat de vrijgelaten krijgsgevangenen meteen weer aan het front worden ingezet. Het tekort aan troepen begint zich te laten voelen.

Nog enkele foto's van het feestje ter ere van de keizer in het hoofdkwartier, opperbevelhebber en veldmaarschalk von Hindenbrug is prominenter in beeld aanwezig dan de keizer. Omniscan 12.4 SR4 Build2018

Bulgaarse premier neemt ontslag

De Bulgaarse premier Vasil Radoslavov heeft zijn ontslag ingediend. Het nieuws zorgt voor veel beroering. Radoslavov was bijna vijf jaar aan de macht.

De pro-Duitse Radoslavov (hij studeerde in Heidelberg) bracht zijn land in de oorlog aan de zijde van de Centrale Mogendheden. Als heftig nationalist streefde hij naar een Groot-Bulgarije en dat maakte hem zeer populair.

Het recente vredesverdrag met Roemenië zorgde echter voor ongenoegen. Volgens dat verdrag krijgt Bulgarije enkel het zuiden van de Dobroedzja. De Bulgaren eisen heel dat rijke gebied aan de Zwarte Zee op.

Vasil Radoslavov, de man met de witte baard rechts, tijdens een bezoek aan Berlijn in 1917.

Het is duidelijk dat Duitsland niet al de Bulgaarse wensen wil waarmaken. Ook zijn er spanningen met die andere bondgenoot Turkije. Beide landen eisen grondgebied van elkaar op. En zopas hebben de Grieken een overwinning op de Bulgaren geboekt.

Intussen heerst er in Bulgarije tekort aan alles. De troepen aan het front krijgen te weinig voedsel en sommige soldaten lopen rond in lompen en zonder schoenen. Bij de burgerbevolking is de toestand nog erger. Het ongenoegen over de voortdurende oorlogstoestand neemt toe.

De Geallieerde pers ziet in Radoslavov een schurk die zijn land op verraderlijke wijze aan de oorlog deed deelnemen. Dat hij nu opstapt, wordt door sommigen gezien als een teken dat er aan de kant van de Centralen iets aan het veranderen is.  

Tekening uit het satirische weekblad "Balkanski Papagal" dat van 1915 tot 1927 werd uitgegeven in de Bulgaarse hoofdstad Sofia. Deze karikatuur verscheen in maart 1918, kort voor de ondertekening van het verdrag van Boekarest. Duitsland, te paard, vertrappelt de Russische bolsjewieken; Oostenrijk-Hongarije, met speer, en Bulgarije, met stok, houden de Roemeense 'ezel' onder de duim, niet toevallig heeft de 'engel van de wraak'  1913 in de hand, in de Balkanoorlog dat jaar moest Bulgarije een groot deel van de Dobroedzja afstaan aan Roemenië, maar nu hoopt het dat snel terug te krijgen.

Nieuwe Geallieerde opperbevelhebber op de Balkan

De Franse generaal Louis Franchet d’Espèrey wordt de nieuwe opperbevelhebber van de Geallieerde Legers in de Oriënt (het zgn. Salonikifront op de Balkan).

Hij vervangt daarmee generaal Adolphe Guillaumat. Die keert naar Frankrijk terug om militair gouverneur van Parijs te worden.

Guillaumat (56) kreeg eind vorig jaar het bevel op de Balkan en wist daar het vertrouwen van de bondgenoten te herwinnen. De Franse premier Clemenceau, die hem hoog acht, wil hem in Parijs nu de Duitsers op minder dan 100 km van de hoofdstad staan.

Louis Franchet d'Espèrey op de voorpagina van Le Petit Journal Illustré en Le Pélerin ( BnF Gallica

Generaal Franchet d’Espèrey (62) voerde tot nu toe het bevel over de Noordelijke legergroep. Hij raakte bekend voor zijn rol in het hele begin van de oorlog toen hij tijdens de Slag aan de Grenzen een belangrijke overwinning behaalde.

De Geallieerde Legers in de Oriënt omvatten nu meer dan 700.000 man, voornamelijk Fransen (met Marokkaanse en Senegalese eenheden), Britten, Italianen, Grieken en Serviërs. Plus kleine hoeveelheden Montenegrijnen, Portugezen en zelfs Albanezen.  Het Salonikifront loopt al anderhalf jaar grosso modo langs de Grieks-Bulgaarse en de Grieks-Servische grens en door het zuiden van Albanië.

Franchet d'Espèrey kort na de wapenstilstand in 1918 in het Turkse Adrianopolis (Edirne)

Opnieuw Turkse troepen in Perzië

Een Ottomaans legerkorps is de stad Tabriz in het noordoosten van Perzië (Iran) binnengerukt.

Het korps achtervolgt een Armeense militie afkomstig uit de Armeense gebieden die de vorige maanden door de Turken werden bezet. Toen Rusland in maart vrede sloot met de Centralen, ontruimde het gebied dat het eerder op de Turken had veroverd, maar stond het ook enkele provincies af die het Ottomaanse Rijk vorige eeuw had moeten afstaan aan Rusland. De Armeense inwoners zijn massaal op de vlucht geslagen.

De 4000 man sterke Armeense militie, aangevuld met Assyrische christenen, blijft strijd tegen te Turken voeren. Ze heeft niets te maken met de pas opgerichte Republiek Armenië, die een vredesverdrag met het Ottomaanse Rijk sloot.

Turkse officieren groeten opmarsjerende troepen

Het is al de tweede keer deze oorlog dat de Turken Tabriz bezetten. De Russen hadden al in 1909 een deel van Noordoost-Perzië (bekend als Perzisch Azerbeidzjan) bezet. Begin 1915 moesten ze wijken voor de Turken maar kort daarop heroverden ze Tabriz. Na de Russische revolutie van 1917 trokken de Russische troepen zich terug.

Perzië zelf is al de hele oorlog officieel neutraal, maar dat belet de oorlogvoerende landen niet om grote delen van het land te bezetten. Ook Britse troepen in Mesopotamië hebben de Perzische grens overschreden. De zwakke Perzische regering in Teheran staat vrijwel machteloos.

De bewoners van het in het in 1918 opgerichte armenhuis van de Perzische stad Shiraz. In de Iraanse herinnering leeft de Eerste Wereldoorlog verder als een periode van dood en ongeëvenaarde ellende. De doden vielen amper door oorlogsgeweld, maar wel door de zeer grote hongersnood en epidemies die het land teisterden. Droogte en misoogsten vanaf 1916, opeisingen door de bezettende legers en een volledig verlamd transportsysteem lagen aan de basis van de hongersnood, die aan honderdduizenden het leven kostte.

Korte berichten

In de haven van Novorossijk aan de Zwarte Zee is het Russische slagschip Svobodnaja Rossija tot zinken gebracht. Een Russische destroyer vuurde vier torpedo’s af naar het slagschip, omdat Duitse troepen Novorossijk naderden en de Russische regering niet wilde dat het in Duitse handen viel. Het 168 m lange oorlogsschip (25.000 ton) was oorspronkelijk genoemd naar keizerin Catharina de Grote, maar kreeg een andere naam (“Vrij Rusland”) na de revolutie van 1917.

Prins Arthur van Connaught, een volle neef van de Britse koning George V, is in Japan aangekomen. Zijn bezoek moet de banden met de Aziatische bondgenoot van de Entente verstevigen. In 1906 bezocht de prins al eens Japan, het eerste dergelijke hoge bezoek, als bezegeling van het Brits-Japans bondgenootschap.

Op de foto de ontvangst van de prins in Yokahama, zijn aankomst in Yokohama en in Tokyo is ook verfilmd.

In een rondschrijven aan de ambtenaren van de burgerlijke stand zegt de Duitse regering dat het de vaderlandse plicht van ouders is om hun kinderen Duitse voornamen te geven. Er wordt daarbij verwezen naar een namenlijst van de Allgemeine Deutsche Sprachverein.

En nog in  Duitsland krijgt de bevolking tot het einde van de maand geen toegang meer tot de bossen. Vanwege het tekort aan voedsel willen steeds meer mensen in het bos wilde bessen plukken, maar die zijn nog niet rijp.

Niet alleen in de meeste oorlogsvoerende landen worden de voedseltekorten nijpend, maar ook in het neutrale Nederland. Volgens het weekblad "De Toekomst" is een vergrootglas een belangrijk stuk tafelgerei geworden (1918, nr 16)