13-10-1918: Franse stad Laon na vier jaar bezetting bevrijd

Op 13 oktober 1918 rukte het Franse leger de stad Laon binnen na vier jaar bezetting. En in Turkije vindt een regeringswissel plaats, de oorlogspartij moet wijken.

Na vier jaar Duitse bezetting is het 4de Franse Leger van generaal Mangin de stad Laon binnengerukt.

De Duitsers hebben zich na het verlaten van hun stellingen aan de Chemin des Dames uit Laon teruggetrokken. Ze vormen nu een nieuwe verdedigingslijn vanaf Marle, ten noorden van Laon, tot Rethel aan de Aisne.

Krantenbedeling voor de Franse soldaten in het bevrijde Laon, in de achtergrond een wagen met het opschrift "journaux". Beginfoto, burgers begroeten een van de soldaten die naar Laon oprukt met een Franse vlag. Albums Valois, BDIC.

Te noordwesten van Laon is ook de stad La Fère ontruimd, net als het bos van Saint-Gobain, waar nog om gevochten werd.

Opnieuw heerst een triomfsfeer in de Franse pers. Laon is de hoofdstad van het Aisne-departement en meteen de eerste departementshoofdplaats die bevrijd wordt.

Vreugde in het centrum van Laon, een jongentje staat op de sokkel waar ooit het beeld van maarschalk Serrurier op stond. De Duitsers hadden het weggehaald en vervangen door een beeld van Willem II, maar ook dat is intussen weg (Albums Valois, BDIC)

De middeleeuwse stad is bij haar bevrijding van grote verwoestingen bespaard gebleven. De beroemde kathedraal is vrijwel intact. Maar de teruggetrokken Duitsers hebben wel wegen rond Laon met mijnen onbruikbaar gemaakt.

Het Franse leger deelt brood uit aan de burgers die in de stad zijn achtergebleven.

Dat wil niet zeggen dat Laon niet geleden heeft. Van de meer dan 16.000 inwoners die de stad bij het begin van de oorlog telde. waren er nog 6000 om de bevrijders toe te juichen. De burgemeester is op het laatst nog weggevoerd.

De bevelvoerende Duitse generaal, die in het gebouw van de prefectuur verbleef, heeft alle meubelen en schilderijen van de prefectuur meegenomen.  De inwoners moesten op het einde nog allerlei materiaal zoals beddengoed inleveren.

Een dag na de bevrijding krijgt Laon het bezoek van de Franse president Poincaré en de bevelhebber van de Franse troepen, generaal Mangin ( Albums Valois, BDIC)

Kranten over 13 oktober

In de kranten aan Gealieerde kant wordt nog volop nagekaart over de Duitse bereidheid om zich uit bezette gebieden terug te trekken. Er is grote twijfel of met dit Duitsland wel onderhandeld kan worden. "De natie wil een totale overgave", kopt de New York Tribune. Een boodschap die het Parijse Le Journal echoot.

Links, president Wilson wil van premier Max van Baden een wel zeer betrouwbaar onderpand krijgen, voor hij wil gaan onderhandelen . Rechts , " De Hun laat krokodillentranen over in het brand steken van steden achter de linies"  (New York Tribune, 14-10-1918)

Regeringswissel in Turkije

De Ottomaanse sultan heeft maarschalk Izzet Pasja tot  nieuwe grootvizier benoemd. Izzet voerde tijdens de oorlog verscheidene legers aan, overigens met weinig succes. Hij behoort, zoals zijn voorganger tot de Jong-Turken en hij heeft een opleiding in Duitsland gekregen.

Toch zou er volgens Turkse diplomaten een regering komen die pro-Entente is. Hetgeen betekent dat ook Turkije de strijd zou kunnen staken.

Generaal Izzet Pasja schouwt de Turkse troepen In Jeruzalem, 1917 (Library of Congress)

De vorige grootvizier Talaat Pasja heeft al een paar dagen geleden zijn ontslag aangeboden. Ook de machtige generaal Enver Pasja stapt op als minister van Oorlog.

Talaat en Enver worden, samen met de ook opgestapte minister van Marine Djemal Pasja, beschouwd als de leiders van de Jong-Turken, Turkse nationalisten die al tien jaar de echte macht in het Ottomaanse Rijk uitoefenen.

De informatie uit Constantinopel van de voorbije dagen is erg verward. Naar verluidt wou de sultan een andere groot-vizier, die geen Jong-Turk is. Duitsland zou de regeringsvorming hebben proberen te beïnvloeden door zijn vloot de Bosporus in te sturen tot voor het paleis van de sultan.

Van links naar rechts, Talaat, Enver en Djemal. De drie waren tot de conclusie gekomen dat ook Turkije over vrede zou moeten gaan onderhandelen, dat zij geen aanvaardbare gespreksparners zouden zijn en namen zelf het initiatief tot ontslag.

De regeringswissel is het gevolg van de crisissituatie waarin Turkije verkeert. Palestina en het grootste deel van Syrië en Mesopotamië zijn in korte tijd voor het Turkse leger verloren gegaan. Dat komt onder meer doordat de beste Turkse troepen naar de Kaukasus en Perzië zijn gezonden.

Enver Pasja wou daarmee de Turkssprekende broedervolkeren bevrijden. Maar ook daar gaat het niet goed. De Turken in de Kaukasus worden  nu openlijk in strijd met het Russische Rode Leger en krijgen daarin geen steun van hun bondgenoot Duitsland.

"De beroemdste sprinters dezer dagen": Turkije is zoals Oostenrijk-Hongarije, de Duitse kroonprins en krantenmagnaat Randolph Hearst op de vlucht. In een deel van de Amerikaanse pers werd een felle campagne gevoerd tegen Hearst wegens zijn vermeende pro-Duitse sympathie (New York Tribune, 16-10-1918)

De opgave van Bulgarije is een nieuwe ramp voor Turkije. De Geallieerde legers kunnen nu vanuit de Bulgaarse grens doorstoten tot de hoofdstad Constantinopel.

De “drie pasja’s” hebben in het buitenland ook de kwalijke reputatie verantwoordelijk te zijn voor massamoorden op de Armeniërs en andere christelijke bevolkingsgroepen in het Ottomaanse Rijk. Die moordpartijen zijn nog niet volledig voorbij. De voorbije weken zijn er na de verovering van de stad Bakoe bij de Kaukasus duizenden Armeniërs vermoord door het Turkse leger en lokale Azeri’s.

"Gelijk welke soort vrede met dit roofdier lijkt weerzinwekkend" (New York Tribune, 27-10-1918)

Koninklijk bezoek

Koningin Elisabeth (met wit hoedje) heeft een bezoek gebracht aan het nieuwe Belgische hospitaal dat in heroverd gebied is opgericht. Nu de frontlinie is opgeschoven is het belangrijk dat ook de medische faciliteiten meer naar voren worden gebracht (Archief Koninklijk Paleis).

In Maldegem doet de plaatselijke Duitse bevelhebber nog een poging om e nog niet geïnde boetes te innen. Wie niet betaalt voor woensdag middag 16 oktober, zal nog eens 50% extra moeten betalen. Het is weinig waarschijnlijk dat dit indruk maakt, nu de Geallieerden zo dicht bij zijn.