© IWM (Q 7891)

100 jaar geleden: Duitse luchtaanvallen op Britse hospitalen en kampen achter het front

In deze reeks brengen we grote en klein gebeurtenissen tijdens de Eerste Wereldoorlog 100 jaar geleden, deze week van 16 tot 22 mei 1918. Britse hospitalen en kampen achter het front worden bestookt door de Duitse luchtmacht, nieuwe strenge wet in de Verenigde Staten tegen alle anti-oorlogsdaden, leiders van extreem-nationalisten in Ierland aangehouden, ......

Londen is opnieuw getroffen door een zware luchtaanval. In de nacht van 19 mei vlogen 39 Gotha’s en 3 Zeppelin-reuzenvliegtuigen naar de Britse hoofdstad. Zes Gotha’s werden neergeschoten en een zevende moest een noodlanding maken. Zeker meer dan 1000 kg bommen werden afgeworpen. Er vielen 49 doden en 177 gewonden. Ook de materiële schade is zeer groot. 

Vernielingen na een bombardement op Londen

Vrijwel tegelijk vielen Duitse vliegtuigen het grote Britse legerkamp van Étaples (bij Le Touquet in Frankrijk) aan. Daarbij werd het militair hospitaal gebombardeerd. Er is sprake van honderden doden en gewonden onder de patiënten,  maar er stierf ook medisch personeel, waaronder enkele verpleegsters. 

Een deel van het verwoeste veldhospitaal in Etaples © IWM (Q 11572)

Uit vergelding hebben de Britten verschillende luchtaanvallen op Duitse steden uitgevoerd. De voornaamste was die op Berlijn, waar Britse vliegtuigen op klaarlichte dag 33 bommen afwierpen. Daarop volgden ook Metz (toen een Duitse stad als deel van Elzas-Lotharingen), Saarbrücken, Koblenz, Mannheim…    

Ook Parijs is opnieuw een paar keer aangevallen, maar met minder succes, want slechts twee, respectievelijk één van de Gotha’s  konden de stad bereiken. 

Begrafenis van de slachtoffers van het bombardement in Etaples © IWM (IWM FLM 1075)

Wet tegen "opruiing" in de Verenigde Staten

Het Amerikaanse president Wilson heeft de Sedition Act (Opruiingswet) ondertekend, die met grote meerderheid door het Congres is goedgekeurd.

Deze wet stelt straffen in voor allerlei anti-oorlogsdaden, zoals het maken van valse beweringen over het verloop van de oorlog, het beledigen van de Amerikaanse overheid, de grondwet, de vlag en de strijdkrachten, het agiteren tegen de productie van oorlogsmateriaal…  Ook het aanzetten tot of het verdedigen van zulke daden wordt strafbaar. De straffen kunnen oplopen tot 10.000 dollar boete en 20 jaar gevangenis. 

Karikaturen pro en contra de Sedition Act. Links:  de wet wordt voorgesteld als een bedreiging van de vrije meningsuiting. Midden: dank zij de wet pakt Uncle Sam verraders op. Rechts: de wet is een te drastische maatregel: "Sla de vlieg plat, maar gebruik gezonde verstand".

Een “Spionagewet” van vorig jaar verbood al om de oorlogsinspanning of het rekruteren van militairen te belemmeren, en om landen te helpen die in oorlog zijn met Duitsland. Op grond van die wet zijn al meerdere tegenstanders van de oorlog veroordeeld, zoals de bekende anarchiste Emma Goldman.

Vorige maand werd de steenrijke zakenman William Ederborn, een Duitse immigrant en de “vader” van de Amerikaanse staaldraad- industrie, aangehouden nadat hij geïnsinueerd had dat niet Duitsland maar eerder Groot-Brittannië een bedreiging voor de Verenigde Staten vormt.

Deze affiche beweert dat de Amerikaanse oorlogsproductie wordt gesaboteerd door agitatoren die aan de kant van Duitsland staan.

De nieuwe wet is omstreden, maar komt er vooral omdat tegenstanders van de oorlog (pacifisten, linkse politici en vakbondsmilitanten, Amerikanen van Duitse origine…) geregeld worden aangevallen door gewapende actiegroepen of door een woedende menigte. Door een wettelijke repressie in te stellen, hoopt de regering deze lynchstemming in te dijken.

In het Huis van afgevaardigden was er maar één stem tegen de nieuwe wet: die van de enige socialist in het Congres. In de Senaat was er iets meer tegenstand. Enkele prominente republikeinen vinden de wet een schending van het grondwettelijk recht van vrije meningsuiting. 

De Sedition Act zal leiden tot een golf van arrestaties. Nog in 1922 werd er in Amerika betoogd voor vrijlating van mensen die vanwege hun opinies gevangen zaten.

Opmerking: deze controversiële wet zal in 1920 weer worden afgeschaft. De Spionagewet van 1917 bestaat nog altijd en is recentelijk gebruikt tegen de “NSA-klokkenluider” Edward Snowden. 

Arrestatie leiders Sinn Féin

In Ierland zijn op één dag 73 leiders van de extreem-nationalistische partij Sinn Féin gearresteerd. De meest bekende zijn Arthur Griffith en Éamon de Valera. Ze zijn naar gevangenissen in Engeland overgebracht. 

Enkele gearresteerde Sinn Féin-promintenten. De Valera is linksonder. Linksboven Cionstance Markiewicz (gehuwd met een Poolse edelman), die net als de Valera ook al gevangen was gezet in 1916.  28-05-1918 ILN

Volgens de Britse onderkoning (Lord Lieutenant) van Ierland zijn er bewijzen dat Sinn Féin met de Duitsers samenwerkt. Die onderkoning is Lord French, de vroegere Britse opperbevelhebber aan het Westelijk Front en zelf een Engelsman van verre Ierse afkomst. 

Vorige maand werd een naar de Duitsers overgelopen Ier gearresteerd die door een Duitse onderzeeër op de Ierse kust was afgezet. Hij beweerde dat de Duitsers een landing in Ierland voorbereiden met de steun van pro-Duitse nationalisten. 

Nederlandse karikatuur waarin John Bull (het symbool van Engeland) en Lord French met tabaksrook de Ierse bijen verjagen die door de Duitse keizer worden opgejut  (De Amsterdammer 25-05-1918)

De berichten over een complot worden in Ierland met ongeloof ontvangen. Velen zien er een poging in van de Britse regering om het brede Ierse verzet tegen de dienstplicht te breken. Naast de republikeinen van Sinn Féin steunen de gematigde nationalisten, de socialisten, de vakbonden en de katholieke kerk dit verzet.

Veel leden van Sinn Féin werden over hun nakende arrestatie getipt. Daardoor zijn tientallen onder hen kunnen onderduiken. Maar anderen zouden zich hebben laten oppakken omdat hun arrestatie propaganda voor hun zaak betekent. 

Karikatuur in een Duits blad (Welt im Bild, mei 1918) waarin 'Home Rule' (zelfbestuur) wordt voorgesteld als een Brits lokaas voor Ierland.

Veroordeling medewerkers La Libre Belgique

In Brussel zijn een dertigtal mensen door een Duitse krijgsraad moeten veroordeeld omdat ze hebben meegewerkt aan de clandestiene krant La Libre Belgique. Het zijn meestal gerespecteerde burgers, waaronder vier vrouwen en vier religieuzen.  Twee vrouwen werden vrijgesproken.

La Libre Belgique verschijnt al sinds 1915. De krant wordt professioneel gemaakt en de teksten zijn van een hoge kwaliteit, met een duidelijke conservatief-katholieke strekking. Elk nummer wordt op duizenden exemplaren clandestien over Brussel en elders verspreid.

Twee van de beklaagden, advocaat Albert Van de Kerkhove en dokter Ed Van Coillie, zouden de voornaamste auteurs van scherpe anti-Duitse artikels zijn geweest. Ze schreven onder de schuilnamen Fidelis en Ego. Dr. Van Coillie – wiens zoon bij het begin van de oorlog op 16-jarige leeftijd sneuvelde - beweert dat hij alleen de teksten van de echte Ego bewerkte.  

De bekendste beklaagde is pater Hypolite Delehaye, de voorzitter van de bollandisten (het geschiedkundig instituut van de jezuïeten) en een wereldautoriteit op het gebied van heiligenlevens. Hij werd ervan beschuldigd de hoofdredacteur te zijn van het verzetsblad. Hoewel daar geen echte bewijzen voor waren, kreeg hij toch de zwaarste straf: 15 jaar dwangarbeid. De vielen nog straffen van 10 jaar tot 6 maanden. Slechts twee beklaagden werden vrijgesproken. 

Pater Delahaye (links) en twee exemplaren van de clandestiene Libre Belgique: Midden die van februari 1916, met een cartoon van de toenmalige Duitse gouverneur-generaal von Bissing,. Rechts die van april 1916 met foto's van de jarige koning Albert.

Er zijn al honderden medewerkers van de krant opgepakt. Daaronder Philippe Baucq, die in 1915 samen met Edith Cavell werd gefusilleerd. Een van de veroordeelden op dit proces was in 1916 ook al veroordeeld.  De leiders, Eugène Van Doren en abbé Van den Hout, zijn ondergedoken. 

Al meermalen hebben de Duitsers een clandestiene drukkerij van La Libre Belgique gevonden. Toch is de krant steeds verder blijven verschijnen. Ook na de arrestaties van hen die nu veroordeeld zijn. 

Opmerking: de huidige krant La Libre Belgique is een rechtstreekse voortzetting van deze verzetskrant. 

Tiende luchtzege voor De Meulemeester

De Belgische jachtvlieger André De Meulemeester heeft zijn tiende erkende overwinning in de lucht behaald. Nabij Houthulst schoot hij in zijn Hanriot HD-1 een Duits jachtvliegtuig neer.

Daarmee is hij op dit moment de grootste Belgische “aas”. Daarnaast heeft hij nog 15 andere luchtzeges opgeëist, die niet officieel werden erkend. De criteria voor erkenning zijn immers strikt.

Sinds begin dit jaar alleen al claimde hij 9 overwinningen, waarvan 4 werden gehomologeerd.

André De Meulemeester

Adjudant De Meulemeester (23) komt uit een bekende Brugse brouwersfamilie. Zijn vader is een vriend van de socialistische minister Emile Vandervelde en verblijft in Londen, waar hij zich inzet voor het lot van de Belgische soldaten.  Zijn oom is voorzitter van Club Brugge.

De Meulemeester kreeg de bijnaam “de Arend van Vlaanderen”  toen hij in augustus 1917 een Duitse Albatros neerschoot. Hij wordt ook wel “Mystère” genoemd, naar de wijze waarop sommige Franstaligen zijn naam uitspreken. 

Door die tiende overwinning vond adjudant De Meulemeester dat hij een bevordering tot officier verdiende. Toen die er niet meteen kwam, spelde hij zelf de insignes van onderluitenant op zijn uniform. Zijn chefs lieten begaan en zorgden dat hij inderdaad bevorderd werd. 

Duitse “onderzeekruiser” in dienst

De Duitse Keizerlijke Marine heeft een onderzeeër in dienst genomen die in grootte alle vorige duikboten overtreft.

De U 139 ‘Kapitänleutnant Schwieger’ is 92 m lang (10 m langer dan zijn grootste voorgangers) en 9 m breed. De waterverplaatsing onder water bedraagt 2483 ton. Daarmee is hij de eerste duikboot boven de 2000 ton. 

De U 139 in een droogdok

Behalve zes lanceerbuizen voor torpedo’s heeft de U 139 als eerste meerdere kanonnen op het dek.  De bemanning bestaat uit 62 man, ook al een record. Daarnaast kan er een prijzencommando van 21 man meevaren. Die hebben tot taak om buitgemaakte schepen (“prijsschepen”) naar een Duitse haven te voeren.

De bedoeling een dergelijke grote onderzeeër is dan ook vooral om in verafgelegen zeeën koopvaardijschepen te kapen of te doen zinken. 

Rechts Lothar von Arnauld de la Perière. Links een tekening van Duitslands bekendste zee-officieren. Arnauld de la Perière staat daarop links van admiraal von Tirpitz (met de lange witte baard).

Deze “U-Kreuzer” komt onder het bevel van kapitein-luitenant Lothar von Arnauld de la Perière, de meest succesvolle van alle U-boot-commandanten. Hij heeft in de oorlog al meer dan 180 schepen met in totaal meer dan 400.000 ton scheepsruimte doen zinken. In 1916 kreeg hij de orde ‘Pour le Mérite’  nadat hij in één vaart van nog geen maand in de Adriatische Zee 54 schepen kelderde