04-11-1918: Geallieerden zijn het eens over de voorwaarden voor een wapenstilstand

Op 4 november 1918 raken de Geallieerden het eens over de voorwaarden om een wapenstilstand te sluiten met Duitsland, keizer Willem II bezoekt zijn troepen in België en in het Duitse Kiel komen de matrozen in opstand.

De Geallieerde top in Versailles is het eens geworden over een de voorwaarden van een wapenstilstand met Duitsland.

Die voorwaarden zijn opgesteld door de militaire leiders onder leiding van maarschalk Foch, de Geallieerde opperbevelhebber. De Britse, Franse en Italiaanse regeringsleiders hebben ermee ingestemd. Wat ze inhouden, wordt niet bekendgemaakt, maar het is duidelijk dat ze bijzonder hard zullen zijn. 

"De hele wereld kijkt naar wat zich afspeelt in het met herinneringen beladen kasteel van Versailles" (New York Tribune, 3-11-1918). Beginnillustratie, karikatuur van keizer Willem II -"Dit heb ik niet gewild"- uit Le Rire , 12 oktober 1918).

De Amerikaanse president Wilson zal de Duitse regering nu vragen een parlementair (onderhandelaar) te sturen naar maarschalk Foch om de wapenstilstand te sluiten.

De bevoegdheden van Foch worden nog uitgebreid. Hij krijgt nu de hoogste strategische leiding van de oorlog op alle fronten, en niet alleen het Westelijk Front. 

Twee karikaturen met dezelfde boodschap: maarschalk Foch zal beslissen (Washington Times, 25-10, en New York Tribune, 31-10-1918).

Het overleg in Versailles verliep niet zonder problemen. De Geallieerde regeringen moesten zich eens verklaren met de inmiddels beroemde Veertien Punten van president Wilson. Die zijn door Duitsland voorgesteld als basis voor een vrede.

De Britten blijven echter problemen maken met Punt 2: “Absolute vrijheid van scheepvaart op zee”. Groot-Brittannië wil zijn suprematie op de zeeën niet opgeven. Zijn oorlogsvloot, verreweg de grootste ter wereld, heeft door een strenge blokkade op zee bijgedragen tot de nederlaag van Duitsland. De Britse premier Lloyd George blijft dan ook zijn reserves uiten over die vrijheid op zee. Maar daarbuiten is iedereen het over de Veertien Punten eens. 

De onderhandelingstafel in Versailles: helemaal links de Japanse vertegenwoordiger, de Italiaanse premier Orlando (4), de vertegenwoordiger van de VS, kolonel House (5).

Brits-Frans offensief in Frans-Henegouwen

De Geallieerden zijn een nieuw groot offensief begonnen ten oosten van de Franse steden Valenciennes en Cambrai, in de richting van Maubeuge en Avesnes (Frans-Henegouwen).

22 Franse en 17 Britse divisies begonnen deze ochtend aan een aanval tegen Duitse legers, die fel verzwakt zijn door de eerdere slag aan de Selle.

Australische artillerie-eenheden ondersteunen het nieuwe offensief (Australian War Memorial).

In de vroege ochtend drong de Nieuw-Zeelandse divisie het bos van Mormal ten noorden van Le Cateau binnen. Ze bereikte snel de versterkte stad Le Quesnoy.  De Duitse bezettingstroepen in Le Quesnoy konden gemakkelijk standhouden achter de geweldige vestingwallen die Vauban in de 17de eeuw liet bouwen. Toch vonden de Nieuw-Zeelanders een onverdedigde plek waar ze de wal konden beklimmen en zo de stad te veroveren.  

Schilderij  van George Edmund Butler van de beklimming door de Nieuw-Zeelanders van de wal van het versterkte Le Quesnoy.

Intussen voerden de Britten een aanval op langs het kanaal tussen Samber en Oise, waarachter de Duitsers een zware verdedigingslijn hadden gebouwd. Ze slaagden erin dank zij zelfgemaakte bruggen de overzijde van het kanaal te veroveren, maar verloren er meer dan duizend man.

Meer ten zuiden rukken de Fransen op in de streek de Thiérache. Ze staan vlak voor de stad Guise. 

In de gevechten aan het kanaal Samber-Oise, bijna precies een week voor de Wapenstilstand, sneuvelt een van Engelands bekendste oorlogsdichters: Wilfred Owen (25). Hij was in juni, na een genezing van shellshock, vrijwillig teruggekeerd naar het front, tegen de wil in van zijn vriend en mentor Siegfried Sassoon. Zijn moeder krijgt het nieuws van zijn dood op Wapenstilstandsdag. 

Willem II bij zijn troepen aan het front in België

De Duitse keizer heeft vandaag de hele dag doorgebracht bij zijn troepen aan het front in België. Willem II reisde vanmorgen vanuit het hoofdkwartier in Spa in zijn persoonlijke trein naar Aalst. Van daaruit heeft hij de hele dag in een wagen in de streek rondgereden. 

De keizer in Sint-Amandsberg bij Gent (uit: R. De Caluwé, Sint-Amandsberg in oude prentkaarten).

Het keizerlijk gezelschap is gesignaleerd in Dendermonde, Lokeren, Overmere, Erpe, Nederbrakel, Zottegem en Sint-Lievenshoutem. In Sint-Amandsberg bij Gent, waar de keizer in de voormiddag langskwam, hadden de inwoners een dag eerder al het bevel gekregen om die dag binnen te blijven.

De keizer komt aan op de markt in Lokeren (collectie Stadsarchief Lokeren).

Al of niet toevallig worden enkele van de plaatsen waar de keizer langskomt net die dag gebombardeerd door Geallieerde vliegtuigen. Het is niet duidelijk of zij op de hoogte waren van het hoge bezoek.

Evenmin duidelijk is wat de keizer bezielt om dit te doen. Wil hij gewoon nog eens (voor het laatst) zijn solidariteit met zijn mannen tonen? Of wil de belaagde vorst, wiens aftreden meer en meer wordt geëist, zich ter plekke nog eens overtuigen dat de militairen hem trouw blijven?

Duitse militairen kijken toe op de Markt in Lokeren terwijl het keizerlijk gezelschap zich klaar maakt om te vertrekken (Stadsarchief Lokeren).

Erg groot lijkt het vertrouwen in de eigen troepen toch niet meer te zijn. In Lokeren moesten alvast alle militairen voor ze de Markt opkwamen hun wapens afgeven. Blijkbaar was men bang voor een aanslag.

De keizer is 's avonds laat via Aalst naar Spa teruggekeerd.

(Bron: Walter De Swaef)

Belgisch leger nu helemaal tot aan kanaal Gent-Terneuzen

De Belgische troepen bereiken het kanaal Gent-Terneuzen. De linkeroever is nu vrij van Duitsers uitgezonderd te Rieme en Zandeken waar nog mitrailleursnesten zijn. De Belgen staan nu voor een moeilijke hindernis: het kanaal is tot 97 meter breed en meer dan 8 meter diep, wat het overschrijden een zeer gevaarlijke opdracht zal maken.

De Duitser gaat op de vlucht voor de kleine Belg, spotprent eind 1918 (Stadsarchief Antwerpen).

Voor het overige is de toestand aan het front in Vlaanderen ongewijzigd. Maar de dorpen en stadjes die die Duitsers  pas hebben moeten opgeven blijven wel onder zwaar Duits artillerievuur liggen.

Vluchtelingen keren terug naar huis in Vinderhoutem (Collectie Koninklijk Legermuseum).

Op deze dag, vanaf 12 uur ’s middags, komt het Tweede Britse Leger van generaal Plumer, opnieuw onder rechtstreeks bevel van de Britse opperbevelhebber, veldmaarschalk Haig. De Britten blijven weliswaar dezelfde positie houden aan het front, maar vallen niet meer onder het bevel van koning Albert.

Kinderen observeren het oorlogsgebeuren vanuit een (veilig) keldergat in Oudenaarde, de stad wordt nog voortdurend door Duitse kanonnen bestookt (Stadsarchief Oudenaarde).

Haig had al sinds eind oktober aangedrongen bij de opperbevelhebber van de geallieerden, maarschalk Foch, op de terugkeer van Plumer onder zijn bevel. Om 13 uur is Plumer al bij Haig om zijn nieuwe bevelen te ontvangen. Deze zijn zeer eenvoudig: alles in gereedheid brengen en alle middelen inzetten om de Schelde ten laatste op 11 november te overschrijden.

In het nog altijd door de Duitsers bezette Gent stijgt intussen de spanning. De plaatselijke militaire bevelhebber had eerst vanmorgen een totaal uitgaansverbod afgekondigd. Dat is intussen gemilderd na een tussenkomst van de schepenen Anseele en Siffer, de vicaris-generaal De Baets en professor Vercoullie. Zij riepen hun stadsgenoten op om zich rustig en waardig te houden. De Gentenaars mogen nu toch het huis verlaten van 8 tot 16 u.

Opstand van matrozen in Kiel

In de Duitse havenstad Kiel zijn de matrozen van de Kaiserliche Marine in opstand gekomen.

Alles begon toen de grote Duitse oorlogsvloot (de Hochseeflotte) zich op 29 oktober nabij Wilhelmshaven verzamelde, met het oog op een aanval op Engeland. Veel matrozen namen het niet dat het nog tot een zware zeeslag zou komen nu het einde van de oorlog in zicht lijkt. Verschillende schepen weigerden uit te varen. Hier en daar werden de machines gesaboteerd en was er openlijke muiterij. 

Muitende matrozen in Kiel (Bundesarchiv Bild)

Als gevolg daarvan werd de operatie geannuleerd, waarna de situatie kalmeerde en de schepen naar hun havens terugvoeren. Maar meteen daarna vielen er arrestaties van muiters.

In Kiel werden 48 matrozen opgesloten. Honderden anderen hielden op 1 november een bijeenkomst waar ze eisten dat hun kameraden niet gestraft zouden worden. Ze kregen geen gehoor. 

Matrozen en arbeiders betogen in Kiel (Bundesarchiv Bild).

De protesten namen toe en de spanning in de stad steeg, te meer daar duizenden fabrieksarbeiders in staking waren. De vakbonden, de linkse socialistische partij USPD en zelfs de meer gematigde SPD (die in de regering zit) begonnen de eisen te steunen.

Gisteren vond een grote betoging van arbeiders en matrozen in Kiel plaats. Een eenheid mariniers, die de betogers wilde verdrijven, opende het vuur. Er vielen zeven doden en tientallen gewonden.

Dit soort oproepen aan de "kameraden" om zich te bevrijden van de "ketenen die al honderdduizenden het leven hebben gekost" en in opstand te komen worden nu al dagen overal in Duitsland verspreid.

Vanmorgen weigerden de matrozen massaal om bevelen op te volgen. Overal werden opstandige vergaderingen gehouden. De commandant van de marinebasis was bereid te onderhandelen en liet zelfs de gevangen muiters vrij. Toen er later op de dag troepen verschenen om de opstand te onderdrukken, weigerden die op te treden of sloten ze zich bij de rebellen aan.

Tienduizenden soldaten, matrozen en arbeiders nemen deel aan de opstand. Er zijn overal soldaten- en arbeidersraden gevormd, die de controle over de stad hebben overgenomen. 

Omniscan 12.4 SR4 Build2018

Het 'Bolletino della Vittoria'

Links, de godin van de overwinning en Italiaanse soldaten op de voorpagina van La Domenica del Corriere, 17-24 november 1918. Rechts, postkaart met de tekst van de 'Bolletino della Vittoria'.

Op 4 november komt er formeel een einde aan de oorlog in Italië. Die dag publiceert generaal Armando Diaz, de Italiaanse opperbevelhebber, een legerbulletin waarin de overwinning wordt meegedeeld.

Dit ‘Bolletino della Vittoria’ is een van de opvallendste herinneringen aan de oorlog in Italië geworden. In veel Italiaanse steden hangen gedenkplaten met de tekst van het Overwinningsbulletin.

4 november is nog altijd de dag waarop in Italië de gesneuvelden van de oorlog worden herdacht. Officieel is het de Dag van de Italiaanse Eenheid en de Strijdkrachten. Veel straten en pleinen dragen de naam ‘Quattro Novembre’. 

De 'Bolletino de la Vittoria' in Monza