10-11-1918: Duitse keizer naar Nederland gevlucht

Op 10 november 1918 vlucht de Duitse keizer naar Nederland, de revolutie in Berlijn lijkt gestabiliseerd maar laat zich nu ook voelen in bezet België, het blijft wachten op de wapenstilstand...

De (voormalige) Duitse keizer Willem II is vanmorgen naar Nederland gevlucht. Willem blijkt nog altijd niet formeel te zijn afgetreden, maar Duitsland erkent hem in elk geval niet meer als monarch.

Door de revolutie zou hij niet meer veilig zijn en ook in Spa zelf, waar hij de laatste dagen verbleef, beginnen de Duitse soldaten te woelen.

Rechts, het afscheid van het Franse Le Rire aan de keizer. Links de Franse premier Clemenceau, 78, maar toch de nieuwe Jeanne d'Arc. 9 en 16 november 1918.

In de vroegte vertrokken zowel de speciale keizerlijke trein als enkele auto’s met officieren uit Spa. Willem zat in de trein, maar kort na het vertrek stapte hij over in een van de auto’s. Vanwege de revolutionaire woelingen was het niet zeker dat de trein niet zou worden tegengehouden.

Bij het krieken van de dag bereikten de auto’s de grenspost bij Eijsden in Nederlands-Limburg, op 36 km van Spa. Na overleg met hun superieuren lieten de grenswachters de auto’s door. In de voorgaande uren was de Nederlandse regering langs diplomatieke weg verwittigd geweest dat de ex-keizer om asiel vroeg.

Rechts, de keizer en zijn gezelschap in Eijsden. De enige foto van de vlucht die ook rechts wordt herhaald en ontelbare keren is gepubliceerd. Rechts onder, kroonprins Willem op weg naar zijn ballingsoord op de Waddeneilanden. Das Interessante Blatt, 28-11-1918, en The War Illustrated de luxe, vol. X.

Willem moest op het perron van het station van Eijsden wachten op zijn trein, die ook zou worden doorgelaten. Intussen herkenden steeds meer mensen hem en verzamelde zich een menigte bij het station. Daaronder ook heel wat Belgische vluchtelingen, die verwensingen naar hem riepen.

De keizer als de man die de macht over de hele wereld nastreefde. Italiaanse postkaart, Bibliotheca Estense

Uiteindelijk verscheen de keizerlijke trein en verdween Willem achter de gordijnen van zijn luxueuze wagons. De keizerlijke trein is de rest van de dag in Eijsden blijven staan.

Intussen heeft de Nederlandse regering beslist de ex-keizer als een vluchteling te beschouwen en hem asiel te verlenen.

Na de slag bij Verdun, de dood tot de keizer en zijn zoon: "Wel, uitschot, ben je naar mijn kamp overgelopen?" Italiaanse spotprent.

Ebert heeft de revolutie onder controle

De revolutie in Berlijn lijkt gestabiliseerd. De nieuwe rijkskanselier Friedrich Ebert lijkt de situatie onder controle te hebben.

Vrijwel in het hele land zijn er arbeiders- en soldatenraden die de lakens uitdelen. Maar ik de praktijk gaat het er allemaal vrij ordelijk aan toe, zeker vergeleken met de Russische revolutie van vorig jaar. Na de bestorming van het koninklijk paleis in Berlijn vannacht is de rust stilaan weergekeerd.

In Wilhelmshaven is de geboorte van de republiek Duitsland gisterenavond met vuurwerk vanop de schepen gevierd.

Vandaag kwamen zo’n 3000 in allerijl verkozen afgevaardigden bijeen van de verschillende Berlijnse arbeiders- en soldatenraden. Toen bleek dat de meesten onder hen gematigde sociaaldemocraten (SPD) zijn. Onder de meer linkse onafhankelijke sociaaldemocraten (USPD) is  de extreemlinkse revolutionaire vleugel nauwelijks vertegenwoordigd. Karl Liebknecht en zijn radicale volgelingen blijken maar weinig aanhang te hebben.

Een bijeenkomst van de arbeiders- en soldatenraden in de Rijksdag in Berlijn (National Library of Scotland).

Na een oproep om de eenheid onder de arbeidersklasse te bewaren schonk de vergadering de macht aan een “raad van volksgemachtigden”. Die bestaat uit drie kopstukken van de SPD (Friedrich Ebert, Philipp Scheidemann en Otto Landsberg) en drie van de USPD (Hugo Haase, Wilhelm Dittmann en Emil Barth).

Daarmee heeft Duitsland een revolutionaire, socialistische regering, maar van een radenrepubliek naar Russisch voorbeeld, zoals Liebknecht wilde, is geen sprake. Ebert wil zo snel mogelijk verkiezingen voor een grondwetgevende vergadering die een democratische grondwet zal opstellen. De grote meerderheid van de arbeiders lijkt hem te volgen.

De raad van volksgemachtigden

De nieuwe regering laat trouwens weten dat de orde in het leger moet bewaard blijven en dat de soldaten nog altijd bevelen van hun officieren moeten opvolgen. De soldatenraden hebben enkel een adviserende bevoegdheid.

Intussen is ook in het koninkrijk Saksen de republiek uitgeroepen. Maar ook daar verloopt alles vrij ordelijk.

Soldaten van het "nieuwe Duitsland" bij de Brandenburgse poort in Berlijn (Das Interessante Blatt, 21-11-1918, Oostenrijkse nationale Bibliotheek).

Duitse revolutie in bezet België

Vanmorgen stapten Beierse soldaten in Brussel op naar het hoofdkwartier van kroonprins Rupprecht van Beieren, de hoogste Duitse militair in de stad. Na een onderhoud, waarbij de prins zei met hen naar Beieren terug te keren, wierpen ze hun wapens weg, zeggende dat de oorlog voorbij is.

Daarop brak een chaos los. Soldaten hielden wagens met officieren tegen, dwongen ze uit te stappen en rukten hun epauletten af.

Prins Rupprecht is sindsdien ondergedoken. De Duitse gouverneur-generaal von Falkenhausen is al een tijd spoorloos en wellicht niet meer in de stad.

Het vertrek van de Duitsers die werkten voor het burgerlijk bestuur uit Brussel vanaf eind oktober was het eerste teken dat de laatste dagen van het Duitse bewind waren aangebroken (Stadsarchief Brussel).

Rond de middag werd bekend dat een arbeiders- en soldatenraad is gevormd, die de macht de Duitse Kommandatur overneemt.

In de namiddag vormde zich op de boulevards door het centrum een grote stoet van soldaten en burgers, voorafgegaan door de Franse en de Belgische vlag. Zowel de Marseillaise als de Brabançonne werd gezongen.  Daarop verschenen er aan de gevels overal Belgische vlaggen. De soldaten riepen “De oorlog is voorbij” en “Leve de republiek”.

Ook in Antwerpen neemt een soldatenraad de macht over en breekt een groot feest los (Stadsarchief Antwerpen).

Van echte verbroedering is geen sprake. De Duitse soldaten spraken de Belgen aan met Kamerad, maar de meeste Belgen behouden hun afstand tot hen die ze tot voor kort nog zo vreesden en haatten.

De soldatenraad heeft ook contact opgenomen met de Belgische Werkliedenpartij om hen te “adviseren”, maar de socialistische voorman Joseph Wauters behoudt eveneens zijn afstand en zegt dat de Duitsers best zo snel mogelijk kunnen vertrekken.

De wagens van hogere officieren worden in Antwerpen door de soldaten in beslag genomen (Stadsarchief Antwerpen).

In de avond vond een vergadering plaats van Duitse en Belgische autoriteiten plaats over de vraag hoe de bevoorrading kan worden hersteld. Ook de Spaanse en Nederlandse gezanten waren aanwezig. De soldatenraad liet zich vertegenwoordigen door Carl Einstein, een Duitse beambte bij het bezettingsbestuur in Namen, in het burgerleven een avant-garde kunstkenner.

Het is tijd van feest maar ook van wraak: de inboedel van het huis van een Duitsgezinde is kort en klein geslagen (Stadsarchief Antwerpen).

Wachten op de wapenstilstand

Er is weinig nieuws over de op handen zijnde wapenstilstand. Vast staat alleen dat de Duitsers ten laatste morgenochtend moeten instemmen met de Geallieerde voorwaarden. Aan verlengingen van die termijn moeten ze niet denken.

De Duitse regering is op de hoogte gebracht van de voorwaarden. In Berlijn vond vandaag hierover druk overleg plaats en er zou al een antwoord zijn gegeven.

"Volkeren van Europa, leg de wapens nu neer, het reactionaire militarisme is ten onder gegaan" (Lustige Blätter, 1918, 33, 771).

Langs Geallieerde kant vraagt men zich af of de Duitse gevolmachtigden bij de wapenstilstandsbesprekingen nog wel Duitsland  vertegenwoordigen. Hun leider Matthias Erzberger maakte immers deel uit van een regering die door de revolutie niet meer bestaat.

Niemand kan zich voorstellen dat de Duitsers de wapenstilstand zouden afwijzen. Zowel voor- als tegenstanders van de Duitse revolutie willen dat er voor alles een einde aan de oorlog komt, wat ook de gevolgen zijn.

Het was vandaag zondag. In de grote Franse en Britse steden is heel wat volk op straat gekomen om nieuws te vernemen. Er heerst een gespannen maar opgewekte stemming. Elke nieuwe kranteneditie is meteen uitverkocht. Iedereen koopt vlaggen, zelfs aan waanzinnige prijzen.

De Britse premier Lloyd George heeft vanavond aan de pers gezegd: “Zeg de Londenaars dat alles goed gaat. Het zal niet lang meer duren.”

In maart 1918 probeert de tekenaar van het Franse soldatenkrantje L'Argonnaute zich nog in te beelden hoe de oorlog in 1921 er uit zou zien voor de gewone poilu (Collectie BDIC)

De laatste georganiseerde operatie van het Belgisch leger in WOI

Het Belgisch leger heeft de opdracht gekregen om morgen,  op 11 november, ten noorden en zuiden van Gent over de Schelde en het kanaal Gent-Terneuzen door te breken en vervolgens op te rukken richting Brussel. Om dat te vergemakkelijken krijgen de grenadiers de opdracht om het bruggenhoofd over de Schelde in het gehucht Sluis in Semmerzake/Gavere uit te breiden.

Belgische militairen poseren bij de Schelde in Gavere

Dit lukt maar gedeeltelijk: er is weliswaar een uitbreiding maar Semmerzake kan niet worden veroverd. De verliezen van de grenadiers zijn zwaar: 18 gesneuvelden en 30 gewonden. Dit is ook de laatste georganiseerde operatie van het Belgisch leger tijdens de Eerste Wereldoorlog. Er zullen de volgende uren nog Belgische militairen sneuvelen maar deze zijn slachtoffers van lokale vuurgevechten.

Meer naar het zuiden zetten de Britten en de Fransen, die wel al over de Schelde zijn, hun opmars verder. De Britten zijn nu al vlakbij Bergen (Mons).

Om 19u15 verstuurt het Belgische Groot Hoofdkwartier een bericht naar de Belgische eenheden dat de voorziene aanval op 11 november naar een latere, niet bepaalde datum is verschoven. Iedereen, van generaal tot soldaat, beseft dat de geruchten van de laatste dagen eindelijk bewaarheid worden: het einde van de oorlog is in zicht.

Roemenië hervat oorlog

Te elfder ure (!) stapt Roemenië weer in de oorlog.  De Roemeense koning Ferdinand heeft laten weten dat zijn land opnieuw de wapens opneemt aan de zijde van de Geallieerden.

Het verslagen Roemenië had in december 1917 een wapenstilstand moeten sluiten met de Centrale  Mogendheden en ondertekende op 25 mei van dit jaar een vredesverdrag. Maar dat verdrag is nooit bekrachtigd, vanwege de weerstand die het bij de Roemenen opriep. Het grootste deel van het land, waaronder de hoofdstad Boekarest en de belangrijke oliebronnen, was al die tijd bezet door de Centralen, terwijl de koning en de regering in Iasi, in het onbezette stuk in het oosten verbleven.

Op 1 december 1918 keren de Roemeense koning Ferdinand en koningin Maria triomfantelijk terug in Boekarest, aan de zijde van generaal Bertelot, de bevelhebber van de Franse troepen in Roemenië.

De wending kwam er nadat de pro-Duitse regering van Alexander Marghiloman op 6 november opstapte. Hij werd opgevolgd door generaal Constantin Coandă.

Gisteren stuurde de nieuwe regering een ultimatum naar het Duitse bezettingsleger in Roemenië, om zich meteen terug te trekken.

De voornaamste reden voor die verandering is het uiteenvallen van Oostenrijk-Hongarije, en dan vooral de situatie in de gebieden met een overwegend Roemeense bevolking. Een Roemeense Nationale Raad heeft het bestuur in Transsylvanië overgenomen en eist ook andere streken op. Roemenië ziet nu de kans om die gebieden in te lijven.

De laatste aanval van de klaroener. Schilderij van Ion Dimitrescu, Nationaal Roemeens Museum.

Laatste slachtoffer van Duitse onderzeeër

Voor de kust van het noorden van Engeland is de Britse mijnenveger ‘Ascot’ getorpedeerd door een Duitse onderzeeër. Alle 53 bemanningsleden kwamen daarbij om. De ‘Ascot’ is daarmee het laatste schip in de oorlog dat door een vijandelijke aanval tot zinken werd gebracht. De U-boten mochten sinds 21 oktober geen koopvaardijschepen meer aanvallen, maar nog wel oorlogsschepen Maquette van de Ascot, IWM).