Zat Oekraïne achter sabotage Nord Stream-gaspijpleidingen? En was Westen al lang op de hoogte?

In een week waarin de ogen gericht zijn op de verwoestende dambreuk in het zuiden van Oekraïne, is ook nieuwe informatie opgedoken over de sabotage van de Nord Stream-pijplijnen, intussen bijna acht maanden geleden.

Meteen na de ontploffingen werd Rusland met de vinger gewezen, maar Amerikaanse media kijken nu steeds meer in de richting van Oekraïne. 

Al kort na de aanslag zouden westerse inlichtingendiensten door de Amerikaanse geheime dienst CIA op de hoogte zijn gebracht van de vermoedelijke rol van Oekraïne bij de sabotage. Dat schrijft de Amerikaanse krant The Washington Post . Ook de Belgische inlichtingendiensten zouden die informatie van de CIA hebben gekregen, voegt de krant De Tijd daar aan toe.  

The Washington Post bracht eerder deze week naar buiten dat de CIA en de Amerikaanse president Joe Biden gedetailleerde informatie zouden hebben gekregen over Oekraïense plannen om Nord Stream te saboteren. Ze zouden die informatie hebben gekregen van een Europese inlichtingendienst, van welk land is niet duidelijk. De informatie zou zijn verstrekt in juni vorig jaar, drie maanden voor de aanslag. 

Volgens de Oekraïense plannen zou een klein team van diepzeeduikers worden ingezet in de Baltische Zee. Het team zou orders hebben gekregen van Valerij Zaloezjnyj, de opperbevelhebber van de Oekraïense krijgsmacht. De Oekraïense president Volodimir Zelenski zou zelf niet van de plannen op de hoogte zijn geweest.

The Washington Post baseert zich voor zijn berichtgeving op de geheime documenten die de jonge Amerikaanse militair Jack Teixeira eerder dit voorjaar lekte op het gamingplatform Discord. 

Dat Oekraïne, of althans een pro-Oekraïense groep, achter de sabotage van Nord Stream zou zitten, werd drie maanden geleden ook al gezegd door de Amerikaanse krant The New York Times en verscheen vrijwel gelijktijdig ook in de Duitse pers. De kranten schreven dat een commando van zes personen in de Duitse stad Rostock met vervalste paspoorten een zeiljacht zou hebben gehuurd om de bommen te plaatsen.

Een Duits gerechtelijk onderzoeksteam heeft intussen de tocht gereconstrueerd die het jacht zou hebben gemaakt. Uit dat onderzoek blijkt - volgens weer een andere Amerikaanse krant, The Wall Street Journal -, dat die tocht begon in Duitsland, maar dat het schip daarna om onduidelijke redenen in Poolse wateren belandde.

Volgens de krant onderzoekt het Duitse team de mogelijkheid dat Polen een uitvalsbasis zou zijn geweest voor het plegen van de aanslag. Zowel de Poolse als de Oekraïense regering ontkennen de berichtgeving. Volgens een Poolse functionaris gaat het om Russische propaganda, bedoeld om verdeeldheid te zaaien tussen de lidstaten van de NAVO, het westerse militaire bondgenootschap.

Op die golflengte zit ook Kenneth Lasoen, specialist inlichtingendiensten aan de Universiteit Antwerpen. Kort na de aanslag op de Nord Stream-pijplijnen zei hij in "De Afspraak" nog dat het volgens hem "90 procent zeker was dat het de Russen waren". "Wie zegt dat zij het niet zijn geweest, verspreidt desinformatie", klonk het.

Ook na de nieuwe berichtgeving sluit Lasoen niet uit dat het zou kunnen gaan om een verhaal dat bedoeld is om twijfel te zaaien.

"Er zitten nog altijd heel veel gaten in dat verhaal", zegt Lasoen. "Zo is de informatie afkomstig van een lek van Jack Teixeira, die op zijn platform van alles heeft gepost, maar dat specifieke document is enkel in handen van The Washington Post. Eigenlijk zouden we dat toch moeten kunnen vinden op het publieke domein, zoals de andere lekken."

"In het bewuste document zou volgens de krant te lezen vallen dat één enkele bron vanuit het Oekraïense leger een Europese inlichtingendienst op de hoogte heeft gebracht van de Oekraïense plannen. Dat is dan ook nog eens een niet-gevalideerde bron die niet de reputatie had betrouwbare informatie aan te leveren."

"Iedere serieuze inlichtingendienst gaat heel omzichtig om met dergelijke informatie. Dat zou ook hier zijn gebeurd. Inlichtingendiensten zouden getwijfeld hebben aan de waarachtigheid van deze informatie", zegt Lasoen. "Dit zou het zoveelste wolkje in een donkere hemel van desinformatie kunnen zijn." 

Los van alle vragen die de berichtgeving oproept, is Oekraïne volgens Lasoen ook niet in staat om een grote en complexe aanslag als die tegen Nord Stream uit te voeren. "Slechts een paar landen in de wereld hebben de capaciteit om zo’n pijplijn op te blazen. En Oekraïne hoort daar niet bij", zegt hij.  

Landen die die capaciteit hebben, zijn naast Rusland ook de Verenigde Staten. Ook de Amerikaanse regering is met de vinger gewezen voor de aanslag op Nord Stream. Met name door Seymour Hersh, de legendarische Amerikaanse onderzoeksjournalist die onder meer Amerikaanse oorlogsmisdaden in Vietnam aan het licht bracht.

In februari schreef hij op zijn eigen blog dat Amerikaanse duikers in opdracht van president Joe Biden en met de hulp van Noorwegen explosieven zouden hebben geplaatst op de pijplijnen. 

Het artikel van Hersh kreeg veel kritiek omdat ook hij zich daarin baseerde op slechts één anonieme bron. Het stuk zou ook verschillende onjuistheden bevatten.