EU-watchers aller landen zakten haast door hun stoel bij het nieuws dat Charles Michel zijn functie als voorzitter van de Europese Raad een half jaar te vroeg neerlegt. Welk plan zit daarachter? Wat met zijn opvolging? En welke balans kan hij voorleggen? Professor Europese politiek Steven Van Hecke (KU Leuven) wikt en weegt: "Zijn voorzitterschap eindigt onder een slecht gesternte."
Waarom het vroegtijdige vertrek van Charles Michel verbazing wekt: "Hij laat eigen belang voorgaan op dat van de EU"
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
1. Waarom doet Charles Michel dit?
Steven Van Hecke, professor Europese politiek aan de KU Leuven, zegt in "De ochtend" op Radio 1 in elk geval verrast te zijn door deze zet van Michel. "Ik had deze week nog voorspeld dat hij geen kandidaat zou zijn. Want wie verkozen is in het Europees Parlement en dat zitje niet opneemt, is het voor altijd kwijt. Het is dus kiezen of delen voor wie daar wil zetelen."
"Hij had ook naar het federale parlement of naar de Waalse politiek kunnen terugkeren. Maar het is duidelijk dat hij vindt dat er nog een extra termijn nodig is om zijn Europese ambities waar te maken."
In dat geval is een plekje in het Europees Parlement wel handig. "Via die weg is hij ook kandidaat voor allerlei andere Europese functies. De ontslagnemende federale regering kan hem bijvoorbeeld voordragen als de Belgische commissaris, in opvolging van Didier Reynders, hoewel we weten dat die laatste liefst een tweede termijn zou doen."
"Hij kan zelfs 'Spitzenkandidaat' worden (die dan voor de liberalen de strijd moet aangaan voor de post van voorzitter van de Europese Commissie, red.). Of hij kan Hoge Vertegenwoordiger worden of voorzitter van het Europees Parlement."
Charles Michel trekt Europese lijst van MR: wat is zijn plan?
2. Kan Michel wel een andere Europese topfunctie ambiëren, na 5 jaar voorzitter van de Europese Raad te zijn geweest?
"Dat is niet vanzelfsprekend", geeft Van Hecke toe. "Michel heeft 5 jaar lang de stem van lidstaten vertegenwoordigd. Hoe geloofwaardig ben je dan als je dan plots voor een andere EU-instelling spreekt?"
Hij had kunnen weten dat zijn termijn liep tot eind november van dit jaar. Maar dat is duidelijk minder van belang
Professor Europese politiek Steven Van Hecke (KU Leuven)
"Het signaal dat hij nu geeft, is dat zijn persoonlijke belang voorgaat op het belang van de Europese instellingen. Want dit heeft duidelijk te maken met zijn persoonlijke loopbaan. Tegelijk lost de MR een belangrijk probleem op bij de lijstvorming."
"Ik vind dat eigenlijk heel triest. Hij had kunnen weten, toen hij er 5 jaar geleden aan begon, dat zijn termijn liep tot eind november van dit jaar. Maar dat is duidelijk minder van belang."
3. Sowieso lag Michel geregeld onder vuur als voorzitter van de Europese Raad: welke balans kan hij nu voorleggen?
"Zijn voorzitterschap eindigt onder een slecht gesternte", oordeelt Van Hecke. "Er zijn al veel obstakels geweest: Sofagate, een reeks mislukte toppen, hij heeft veel kritiek gekregen op het feit dat hij er niet goed in slaagde om de lidstaten op één lijn te krijgen. Ik vrees dat we deze episode aan het helaas lange lijstje mogen toevoegen."
Volgens Van Hecke heeft Michel zich van bij het begin van zijn termijn "te veel de president van de EU gewaand". "Terwijl het zijn taak is om de lidstaten op één lijn te krijgen. Vandaar de spanningen met commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Want in tegenstelling tot zijn voorgangers Herman Van Rompuy en Donald Tusk heb je nu twee politici aan het hoofd van de EU die nog niet te oud zijn en dus nog denken aan hun politieke toekomst."
Zo zijn von der Leyen en Michel elkaars tegenstrevers geworden. "Dat is jammer. Dat hoeft niet zo te zijn: politici op dat niveau zouden toch enige professionaliteit aan de dag moeten leggen en de persoonlijke animositeit aan de kant moeten schuiven. Ze hoeven niet met elkaar op vakantie te gaan, maar 1 keer met elkaar lunchen of dineren om de dossiers door te nemen, zou op z'n minst moeten kunnen. We weten dat dat al in maanden niet meer gebeurd is."
4. Hoe zit het met zijn opvolging?
Michels termijn loopt in principe tot eind november. Maar als hij ontslag neemt, zal er al vanaf begin juli een opvolger nodig zijn. "Daar is altijd wel een oplossing voor", legt Van Hecke uit. "Men kijkt dan onmiddellijk naar het land dat dan het voorzitterschap van de Raad heeft. Dat zal dan Viktor Orban van Hongarije zijn en dat is natuurlijk het laatste dat iedereen wil."
Van Hecke denkt daarom dat het anders zal lopen. "Zoals 5 jaar geleden verwacht ik ook een zogenoemde 'jobdeal' tegen eind juni, na de Europese parlementsverkiezingen. Als men daar de uitslag van kent, kan men aan de puzzel beginnen om de Europese topfuncties aan te duiden. Dan is de opvolging van Charles Michel daar gewoon deel van."
Zoals 5 jaar geleden verwacht ik ook een zogenoemde 'jobdeal' tegen eind juni
Professor Europese politiek Steven Van Hecke (KU Leuven)
"De Europese Raad moet ook de voorzitter van de Europese Commissie voordragen, die dan moet worden gestemd in het parlement. De Hoge Vertegenwoordiger moet ook worden aangeduid en ook de voorzitter van de Europese Raad. Dat is een heel evenwicht op vlak van gender, geografie, grote en kleine lidstaten en politieke families."
Van Hecke verwacht dat dan ineens de opvolger van Michel zal worden aangeduid. "Die kan dan de resterende termijn van Charles Michel doen en dan officieel van start gaan vanaf december 2024."
