Het taboe van de Spaanse zelfmoorden - Sven Tuytens

Dagelijks plegen 10 Spanjaarden zelfmoord. De economische crisis heeft er natuurlijk wel mee te maken wanneer iemand die uit zijn of haar huis wordt gezet, vervolgens zelfmoord pleegt. Maar er spelen natuurlijk veel meer elementen mee, waardoor het moeilijk is met duidelijkheid te weten hoe het zo ver kon komen.

Enkel de meest spectaculaire zelfmoorden krijgen een paar lijntjes in de krant: zoals een dame in Cádiz die zich deze week in brand probeerde te steken. Een nakende gedwongen huisuitzetting was hier duidelijk de beslissende factor die aan de basis lag van een verschrikkelijke wanhoopsdaad. Waarschijnlijk is er zo weinig aandacht omdat er de laatste jaren wel meer hopeloze mensen zichzelf in brand staken. misschien omdat de meningen van vooraanstaande psychologen verdeeld zijn of gewoon omdat er geen ooggetuigen waren?

Waar wel veel volk stond te kijken was onlangs in Málaga. Voorbijgangers merkten een gehandicapte vrouw op, die met haar rug naar de straat gekeerd, op de rand van het balkon van haar appartement op de 11de verdiep zat. Een honderdtal personen waren getuige van het drama. Schreeuwend probeerden politiemannen en buren om de hopeloze dame op andere gedachten te brengen. Maar het mocht niet baten. Enkel een kleine internetkrant bracht het verhaal.

De 56-jarige Isabel leefde gescheiden van haar man en kon het niet verkroppen dat ze het slachtoffer zou worden van een nakende gedwongen huisuitzetting. «Het spijt mij, maar ik heb geen andere uitweg. Ik wens je het allerbeste.”, waren de laatste woorden waarmee Isabel per telefoon afscheid van een vriendin nam. Deze drama’s zijn in Spanje dagelijkse kost geworden. Er wordt amper over gesproken en weinig politici vertellen over de proliferatie van zelfmoorden in Spanje.

Kleine partijen, geboren uit burgerbewegingen en die tijdens de Europese verkiezingen opmerkelijke resultaten boekten, durven wel het probleem van de stijgende golf zelfmoorden aan te kaarten. Dit is één van de gevolgen van de diepe huizencrisis. In Spanje blijft men dagelijks honderden gedwongen huisuitzettingen uitvoeren. Wekelijks krijg ik van actiegroepen die huisuitzettingen proberen te verhinderen een kalender toegestuurd met namen en adressen van de uitzettingen in Madrid. De spanningen tussen actievoerders en politie zorgen die dag voor hevige opstoten van het adrenaline-gehalte, maar voor de betrokken familie betekent het de ontknoping van een weken- of soms maandenlang zenuwslopend proces. Wanneer het verzet mislukt, stort voor sommigen alles ineen, en wordt gekozen voor een eeuwige rust, ver van die bergen problemen.

“De droom om een eigen huis te bezitten is een nachtmerrie van falingen, gedwongen huisuitzettingen en persoonlijke schuldenbergen geworden.”: zegt Judith Sunderland, onderzoekster van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch, die deze week een alarmerend rapport over de Spaanse huizencrisis bekend maakte.

85 procent van de Spanjaarden bezit een eigen huis en dat is één van de hoogste percentages in de Europese Unie. Tientallen jaren deed de overheid alle moeite om de bevoking te overtuigen van het belang om een eigen huis te bezitten. Er werd amper geïnvesteerd in sociale woningen. Volgens Human Rights Watch gaat het nog jaren duren om uit de huizencrisis te geraken. In vergelijking met andere Europese landen, bestaan er in Spanje weinig sociale woningen en een veel te gering aanbod aan huurwoningen. De organisatie stelt dat het nu de taak van de overheid is om dringend naar oplossingen te zoeken door wetten uit te vaardigen die het mogelijk maken dat er opnieuw betaalbare woningen beschikbaar zijn voor de miljoenen Spanjaarden die onder de armoedegrens leven.

De meeste zelfmoorden vallen niet op en worden als ongevallen gecamoufleerd. Het zijn bedrijfsleiders, werklozen, zelfstandigen en bejaarden die van een hongerloontje leven.

Als kleine zelfstandige heb ik een kleine boekhouder, die om de hoek woont. Hij moet het hebben van tientallen zelfstandigen zoals ik. Vorige week kwam hij thuis langs om uit te leggen dat de belastingen opnieuw stijgen. Deze boekhouder is een vitalist, altijd vrolijk. Maar deze keer was hij bijzonder somber. “Eén van zijn beste klanten heeft zich onlangs een kogel door het hoofd gejaagd. “Dat is nu al de tweede op enkele maanden tijd.”: zuchtte hij. Volgens deze boekhouder vertoeven veel bedrijfsleiders in een zeer moeilijke situatie. De voorbije drie jaren zijn tienduizenden bedrijven over kop gegaan. De belastingen stijgen en het is nog altijd wachten op een plan van de overheid om de economie aan te wakkeren. Bedrijven die de overheid als klant hebben moeten veel te lang wachten om betaald te worden.

Volgens de Spaanse socioloog en journalist, Juan Carlos Perez is het gevaarlijk een rechtstreeks verband te leggen tussen zelfmoord en economische crisis, want beslissen om uit het leven te stappen hangt nooit van één enkele factor af. Economie is enkel een bijkomende variabel. Volgens hem is dat een goed uitgangspunt om de media stilte in Spanje te doorbreken.  

(Sven Tuytens is VRT-correspondent in Madrid.)