Kleine kantjes van historische koning - Sven Tuytens

Juan Carlos treedt af wegens “persoonlijke problemen”, verwijzend naar zijn gezondheidsproblemen. De voorbije jaren moest hij zeven keer onder het mes wegens heupinfecties. Maar het waren vooral de corruptieschandalen die de Spaanse monarchie een zware opdoffer bezorgden. Een luxe jachtpartij op olifanten in Botswana in volle crisistijd ontketende een golf van verontwaardiging. Toen bekend werd dat de koning bovendien erevoorzitter was van de Spaanse tak van het Wereldnatuurfonds (WWF), bereikte zijn populariteit een absoluut laagtepunt.

Premier Rajoy verklaarde dat dit 'een goed moment voor verandering is'. De 46-jarige kroonprins Felipe wordt koning Felipe VI, een jonge koning die zich de laatste jaren discreet op zijn nieuwe taak voorbereidde. Het is een verjonging van de monarchie, want Juan Carlos is er 76.

Het imago van kroonprins Felipe en prinses Laetitia is smetloos en hun populariteit is de laatste jaren stabiel gebleven. Maar toch zal kroonprins Felipe veel moeite moeite moeten doen om de harten van de Spanjaarden te winnen. Hij zal de voordelen van de monarchie uit moeten leggen, want voor veel verarmde Spanjaarden staat de monarchie symbool voor een politieke elite die enkel aan eigen winstbejag denkt, terwijl miljoenen Spanjaarden onder de armoedegrens wegzakken. In 1975 besteeg de jonge Juan Carlos de troon als “arme” koning. Op 40 jaar tijd heeft hij een indrukwekkend fortuin kunnen vergaren, een aanleiding tot wrevel bij Spanjaarden die vinden dat niet iedereen een evenredige inspanning doet om uit de diepe economische crisis te geraken.

Juan Carlos besteeg de Spaanse troon in 1975, na het overlijden van de Spaanse dictator generaal Franciso Franco. Juan Carlos werd door de dictator als opvolger aangeduid om zijn regime voort te zetten. Gelukkig luisterde hij niet naar de raad van zijn mentor.

Zijn rol tijdens de mislukte staatsgreep van 1981 maakte van hem een razend populaire vorst. Hij werd de redder van de jonge Spaanse democratie. Alles werd hem vergeven. Heel lang bestond er zelfs een ongeschreven akkoord tussen de conservatieve Volkspartij (PP) en de Spaanse socialisten (PSOE) om geen kritiek op de monarchie te uiten. Veel Spanjaarden zagen een mogelijke abdicatie als de enige manier om het slechte imago van de Spaanse monarchie te verbeteren. “Waarom niet het wijze voorbeeld volgen van de Belgische en Nederlandse koningshuizen?” was de laatste tijd een veelgehoorde opmerking in Spanje.

Niet iedereen is tevreden met het nieuws van de troonsafstand. Willy Meyer, de kandidaat van Izquierda Unida, de derde politieke partij van Spanje, zegt dat dit het moment is om de bevolking via een referendum te laten kiezen tussen het huidige model, een parlementaire monarchie, of een republiek. “Franco heeft onze tweede republiek gestolen, tijd dus voor de derde republiek,” zeggen de republikeinen.

Tijdens de recente Europese verkiezingen kregen de twee grote partijen rake klappen. Waar ze samen normaal goed waren voor 80 procent van de stemmen, vielen ze terug naar 49 procent. De grote winnaars zijn een hele reeks kleine partijen die eerder te vinden zijn voor een terugkeer naar een republiek in plaats van een voortzetting van het model van een parlementaire monarchie. Rajoy roept de Spanjaarden op om “blijk te geven van hun democratische volwassenheid” en hoopt dat het de troonsafstand in alle rust mag verlopen.

De komende dagen gaan we opnieuw twee verschillende Spaanse vlaggen in het straatbeeld zien. De huidige officiële tweekleur en de oude republikeinse driekleur.

(Sven Tuytens is VRT-correspondent in Madrid.)