Wat nu met Catalonië? - Sven Tuytens

Sven Tuytens is correspondent in Spanje.

De pro-onafhankelijkheidscoalitie Junts pel Sí (Samen voor Ja) van de huidige premier Artur Mas haalt 62 zetels in het regionale parlement, dat 135 leden telt. De kleinere linkse CUP-partij haalt 10 zetels. Samen komen de twee partijen aan een absolute meerderheid in het parlement, maar in aantal stemmen halen ze net niet de meerderheid.

De Partido Popular van de Spaanse premier Mariano Rajoy haalt nauwelijks 11 zetels. De Spaanse premier blijft zwijgzaam en wilde gisteravond geen uitspraak doen over de verkiezingsuitslag in Catalonië. Ook voor het linkse Podemos zijn deze verkiezingen een streep door de rekening.

Een partij die wel bijzonder goed scoort is het rechtse Ciutadans. Met 25 zetels is de partij nu de nummer twee in het Catalaanse parlement. Zij zijn tegen een onafhankelijk Catalonië.

Toch is de Catalaanse maatschappij niet zo gepolariseerd als sommigen hoopten: 48 procent is voor onafhankelijkheid, 9 procent is voor het recht om zelf over onafhankelijkheid te beslissen en 39 procent is tegen en denkt dat men tegelijk Catalaans en Spaans kan zijn.

De campagne slogan van Junts pel Sí “el vot de la teva vida” (de stem van uw leven) heeft gewerkt. De opkomst bij deze stembusgang was extreem hoog. In Spanje is er geen kiesplicht, maar toch kwam 83 procent van de Catalanen zijn of haar stem uitbrengen.

De coalitie van onafhankelijkheidspartijen heeft gezegd dat ze in geval van een overwinning binnen de 18 maanden de onafhankelijkheid van Catalonië zal uitroepen. De Spaanse regering zal zich daartegen verzetten omdat een afscheuring volgens Madrid grondwettelijk niet mogelijk is.

De resultaten van de verkiezingen vertalen een gegeven waar veel Spanjaarden het moeilijk mee hebben: heel wat Catalanen hebben intellectueel en sentimenteel gebroken met de rest van Spanje. Dat is problematisch voor de rest van Spanje; want als die Catalonië willen behouden, volstaat het niet te zeggen "het is onmogelijk dat jullie vertrekken". Want op sommige plaatsen zijn er Catalanen die al vertrokken zijn: in hun hoofd maken ze niet langer deel uit van Spanje.

Met deze verkiezingen, die een uiting zijn voor meer regionale autonomie, kan de Spaanse regering niet langer de feiten zo maar naast zich neerleggen. Want het enige wat de regering van Rajoy tot nu toe gedaan heeft, is de Catalanen op stang jagen. In plaats van de onafhankelijkheidsgevoelens af te remmen heeft hij ze alleen maar aangewakkerd. Maar hij is niet de enige voor wie de onafhankelijkheid van Catalonië het einde van de wereld betekent.

Ook de Europese Unie denkt op dit moment zoals Rajoy en is bang voor versnippering in heel Europa. We mogen niet uit het oog verliezen dat de economische politiek die Rajoy voert, rechtstreeks uit Brussel komt. En wat Brussel zegt, telt in dit geval.

Toch zit er voor de Spaanse regering niets anders op dan opnieuw tot een verstandhouding met Catalonië te komen. Zonder de autistische houding van de regering zouden deze verkiezingen wellicht nooit op een volksraadpleging uitgedraaid zijn.

Ondanks de euforie in het kamp van de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging moet Catalonië om een volwaardige onafhankelijkheid te verkrijgen, eerst via een echt referendum passeren. Het omstreden referendum van 9 november 2014 heeft veel mensen doen geloven dat een absolute meerderheid van partijen die voor de onafhankelijkheid van Catalonië zijn, volstaat om onafhankelijk te worden.

Een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring zal door de EU onmiddellijk verworpen worden. Het beste wat Europa nu kan doen, is druk uitoefenen op de Spaanse regering om een ernstig conflict tussen Catalonië en de rest van Spanje te vermijden. De EU is niet opgericht met de bedoeling om zich over dit soort conflicten te ontfermen, maar Brussel heeft wel de kracht om in te grijpen en beide partijen rond de onderhandelingstafel te dwingen. Ook de Catalaanse separatisten zijn er zich van bewust dat ze moeten opletten met een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring. Voor hen is het belangrijk om deel uit te maken van de Europese Unie en te veel druk uitoefenen zou wel eens contraproductief kunnen zijn.

De spanning tussen Catalonië en de rest van Spanje kan niet blijven duren. Wat zou er gebeuren als Catalonië de onafhankelijkheid uitroept en Madrid weigert om de Guardia Civil in Catalonië terug te trekken. Voor je het beseft, zit je dan met een heel gevaarlijke situatie.

Veel hangt nu af van de parlementsverkiezingen in december en wat de volgende Spaanse regering gaat doen. Het is onwaarschijnlijk dat de volgende regering blijft weigeren om met de Catalaanse regering rond te tafel te gaan zitten.

Het is niet uitgesloten dat de PSOE wint en dan komt er opnieuw een dialoog. Zelfs de Partido Popular zou kunnen veranderen en zich begrijpelijker opstellen. Als de PSOE wint, gaat die waarschijnlijk een staatshervorming voorstellen die de weg vrijmaakt voor nog meer autonomie voor de regio’s. Het is onwaarschijnlijk dat die hervorming een volksraadpleging mogelijk maakt, maar toegevingen tegenover Catalonië zijn onvermijdelijk.

Het is moeilijk raden of Catalonië onafhankelijk wordt. Dat een onafhankelijk Catalonië op chaos moet uitdraaien, zoals de tegenstanders beweren, is onzin. En dat Catalonië als land een paradijs wordt, is natuurlijk even grote onzin. Europa is op dit moment niet happig om Catalonië als onafhankelijke staat te erkennen. Maar uit economische overwegingen kan Europa de regio ook niet buiten haar handelszone houden.

Europa gaat de spanningen tussen Catalonië en de rest van Spanje nooit laten escaleren, want de economische gevolgen voor de rest van Europa zijn te belangrijk. Uit economische overwegingen zal gekozen worden voor een status quo (tegen de onafhankelijkheid van Catalonië). Er zal druk uitgeoefend worden op Madrid om toegevingen te doen tegenover Barcelona. In ruil daarvoor zullen de onafhankelijkheidspartijen geen andere keuze hebben dan terug te komen op hun verkiezingsbelofte. Het uitroepen van een unilaterale onafhankelijkheid zal dan niet langer een optie zijn.