Meest recent

    Een graf van een neolithische boer uit Rössen in Saksen-Anhalt in Duitsland (Foto: Wolfgang Sauber).

    Eerste boeren in Europa deden "haasje-over" en hadden seks met jager-verzamelaars

    De eerste boeren in Europa kwamen via Anatolië uit het Nabije Oosten. Ze kwamen echter niet terecht in een leeg continent, maar vonden overal waar ze kwamen jager-verzamelaars. Uit een grootschalig DNA-onderzoek is nu gebleken dat die beide populaties, lokale jagers en uitheemse boeren, zich vermengd hebben. 

    Over de manier waarop de landbouw in Europa verspreid is geraakt, hebben archeologen jarenlang gebakkeleid. Een groep beweerde dat de landbouw verspreid werd door migranten uit het Nabije Oosten die via Anatolië in Turkije Europa binnengetrokken zijn, een aantal anderen dachten dat de lokale jager-verzamelaars de kunst van de landbouw afkeken en overnamen van hun buren-landbouwers. 

    DNA-onderzoek heeft sindsdien het gelijk van de eerste groep bewezen: alle vroege boeren in Europa vertonen een sterke verwantschap met boeren uit het Nabije Oosten. Overigens hebben die zich niet in één grote golf over Europa verspreid, maar ze deden aan "haasje -over". Dat wil zeggen dat hun migratie spronggewijs verliep: de eerste boeren vestigden zich ergens, en na een of meer generaties verlieten een aantal mensen de groep, trokken ze een eindje verder, en vestigden zich daar, bijvoorbeeld langs een rivier of langs een kust. 

    Waar ze zich ook vestigden, overal leefden er in Europa al jager-verzamelaars. Wat de vraag oproept, vermeden die twee groepen elkaar of hadden ze contact met elkaar? En zo ja, hoe intensief?

    Figuurtjes van vrouwen uit de Cucuteni-cultuur uit Moldavië en Roemenië in het natuurhistorisch museum van Wenen (Foto: Christian Chirita).

    Vermenging

    Om die vraag te beantwoorden analyseerde een internationaal team van vooral Amerikaanse en Hongaarse wetenschappers het DNA uit de beenderen van 180 mensen die tussen 6.000 en 2.200 v.C. in Hongarije, Spanje en Duitsland leefden. 

    Uit dat onderzoek, een van de grootste ooit naar het DNA van de vroege boeren en hun tijdgenoten, blijkt dat de boeren overal jager-verzamelaars opnamen in hun groepen, en dat de beide groepen zich dus vermengden. Zo bleek een boer die 5.700 jaar geleden in Hongarije leefde, 8 procent DNA van jager-verzamelaars te hebben. Dat kan betekenen dat een van zijn over-overgrootouders een jager-verzamelaar geweest is. 

    De onderzoekers stelden ook wiskundige modellen op om de verdeling te verklaren van de DNA-gegevens die ze vonden, en het model dat het beste aansloot bij hun gegevens, stelt dat er onmiddellijk na de vestiging van de boeren, één grote instroom van DNA van jager-verzamelaars is geweest, gevolgd door een vermenging op een lager niveau die nog eeuwenlang aanhoudt. 

    Eten en kookgerei uit het neolithicum uit Zwitserland, met een maalsteen, een (verbrand) brood, graan, kleine appeltjes, een lepel, een kookpot uit klei en schaaltjes uit gewei en hout. (Foto: Sandstein/Wikimedia)/.

    "Pure" jager-verzamelaars

    De onderzoekers wijzen zelf op zwakke punten in hun model, zoals de aanname dat de boeren wel vermengd raken met jager-verzamelaars, maar dat die laatsten "puur" blijven als de boeren hun gebied binnentrekken. In werkelijkheid ging de vermenging de beide kanten op, zoals blijkt uit een jager-verzamelaar van wie de botten gevonden zijn in de Blätterhöhle-grot bij de Duitse stad Hagen. Uit zijn DNA bleek dat hij voor 27 procent van boeren afstamde en dus helemaal niet "puur" was. 

    Overigens verliep de vermenging niet overal op gelijke wijze. In Hongarije, in het hartland van de boeren, nam het genetisch aandeel van de jager-verzamelaars trager toe dan in Duitsland en Spanje, zo bleek. Het ziet er dus naar uit dat de boeren aan de randen van hun verspreidingsgebied intensievere contacten hadden met jager-verzamelaars dan in de kern.  

    Het onderzoek naar het DNA van de eerste boeren is gepubliceerd in "Nature".

    Een reconstructie van een huis van de Cucuteni-cultuur in het Piatra Neamit Museum in Roemenië. (Foto: Christian Chirita).