Schrijver en verzetsstrijder Anton de Kom, de eerste Surinamer in de Canon van Nederland

Meer vrouwen, meer kleur en meer stemmen: Nederland herziet na 14 jaar zijn historische canon

Na 14 jaar hebben geschiedkundigen nieuwe thema’s gekozen die van belang zijn in de Nederlandse geschiedenis. Opvallend: voor het eerst is een Surinaamse verzetsstrijder gekozen, Anton de Kom. De voormalige minister-president Willem Drees, grondlegger van de verzorgingsstaat, vliegt uit de Canon van Nederland. "Een historische canon weerspiegelt ook de maatschappij van nu," zeggen de samenstellers.

De Canon van Nederland zet 50 belangrijke historische thema’s, gebeurtenissen of personen op een chronologische tijdslijn. Die lijst of "slang" in het onderstaande filmpje is bedoeld voor het onderwijs en ook als maatschappelijke discussiestof. De vorige Canon werd samengesteld door een team onder leiding van hoogleraar Frits van Oostrom. Maar na 14 jaar was de Canon aan herziening toe.

James Kennedy, decaan van University College Utrecht, die het werk aan de nieuwe canon leidde: "Het is een evolutie, geen revolutie. Niet alles is op de schop gegaan. Het zijn betrekkelijk bescheiden ingrepen."

Geen revolutie

De commissie experts heeft wel voor meer diversiteit gekozen, meer vrouwen en meer kleur. Meerstemmigheid laten horen is belangrijk "om de complexiteit van de geschiedenis recht te doen." Ook met de internationale invalshoek, de regionale spreiding binnen Nederland (niet alles van belang gebeurde enkel in Holland) en de verdeling over tijdvakken is rekening gehouden. "Een ongelooflijk ingewikkelde puzzel," zei de Nederlandse minister van onderwijs, cultuur en wetenschap  Ingrid van Engelshoven. 

Afvallers en nieuwkomers

De Canon van Nederland werkt met 50 "vensters" of thema’s en 7 hoofdlijnen. 40 thema's zijn dezelfde gebleven; tien zijn verdwenen en vervangen door nieuwe.  

Zijn verdwenen en opgegaan in andere thema’s: de "vensters" met Floris V, Karel V, de Republiek, de grachtengordel, De Stijl, de crisisjaren, Willem Drees, de gasbel, buitenhuizen en veelkleurig Nederland. Sommige thema’s zijn van naam veranderd, bijvoorbeeld “Suriname en de Antillen” zijn nu “Caribisch gebied”. Die "oude vensters" zijn wel nog te raadplegen op de website.

Dit zijn de tien nieuwe "vensters" of thema's  in de Canon van Nederland van 2020: 

  • Trijntje: oudste skelet in Nederland gevonden
  • Jeroen Bosch: kunstschilder uit 15e-16e eeuw
  • Maria van Bourgondië, hertogin van Bourgondië, "vorstin van de Nederlanden", uit de 15e eeuw
  • Johan van Oldenbarneveldt (nieuwe naam voor thema de Republiek)
  • Sara Burgerhart: titel van de eerste Nederlandse roman, geschreven door Betje Wolff en Aagje Deken in 1782
  • Marga Klompé: in 1956 de eerste vrouwelijke minister in Nederland, voerde de "algemene bijstandswet" in
  • Anton de Kom: Surinaamse schrijver en verzetsstrijder, ook wel de "Surinaamse Multatuli" genoemd
  • Kolen en gas
  • De gastarbeiders (in plaats van "veelkleurig Nederland")
  • Het oranjegevoel, bijvoorbeeld in de sport

Vlaamse canon?

Bij ons bestaat zo'n historische canon, een lijst van ankerpunten in de geschiedenis, niet. Het dichtst in de buurt kwam de verkiezing van De Grootste Belg. De Vlaamse regering-Jambon heeft wel in haar regeerakkoord staan dat er een Vlaamse canon komt: "Een groep van onafhankelijke experts zal op wetenschappelijke basis de Canon van Vlaanderen uitwerken." In de letteren is er wel een literaire canon; die wordt eind deze week voor de tweede keer, in aangepaste vorm, voorgesteld.

Een historische canon is ook een weerspiegeling van de maatschappij van nu

De vernieuwde Canon van Nederland is bedoeld voor het onderwijs, waar de lesplannen worden vernieuwd, en een "uitnodiging aan de samenleving om zich te informeren," zegt minister Van Engelshoven, "opdat het onze gezamenlijke geschiedenis zou zijn."

Het is de bedoeling om de Canon van Nederland vanaf nu elke tien jaar te herzien. Want de tijd schrijdt voort, zegt commissielid Hubert Slings in "De wereld vandaag" op Radio 1. "Als je geschiedenis bedrijft, dan kijk je naar het verleden, maar je kijkt ook in de spiegel van de maatschappij van nu. Je zoekt aanknopingspunten naar dingen die nu aanspreken en belangrijk zijn. Een historische canon is dus ook een weerspiegeling van de maatschappij van nu. Niet enkel om te herkennen, maar je kunt ook lessen leren doordat dingen toen heel anders waren. Geschiedenis is ook een ander land."

#houDreesindecanon

Een canon opstellen en wijzigen ligt hoe dan ook altijd gevoelig. "Kijk naar het hele plaatje, niet naar de aparte vensters," zegt samensteller James Kennedy. Maar op sociale media is de discussie al meteen losgebarsten.

Willem "vadertje" Drees is weggevallen uit de Canon van Nederland. De sociaal-democratische minister-president was heel belangrijk voor de sociale zekerheid - hij voerde het ouderdomspensioen in na de Tweede Wereldoorlog, wat de uitdrukking "van Drees trekken" in het leven riep. Dat hij uit de gratie valt kan bij velen niet op sympathie rekenen, zeker niet van zijn eigen partij de PvdA.

Meest gelezen