Sommige gemeenten in Vlaanderen zullen meer moeten betalen voor de bouwshift dan andere. Tot die conclusie komt de HOGENT. De Vlaamse regering gaat wel financieel bijspringen met een bouwshiftfonds, maar vraag is of het genoeg zal zijn. Sommigen vrezen dan ook dat de lokale besturen de bouwshift niet zullen (kunnen) uitvoeren.
Kostprijs bouwshift is niet voor alle gemeenten even hoog: "Als Vlaanderen ons niet meekrijgt, blijft het dode letter"
Gianni Paelinck
Gepubliceerd:
Elke dag wordt in Vlaanderen 5,1 hectare grond bebouwd. Tegen 2040 moet dat nul zijn. Daar komt de bouwshift (of betonstop) - een belangrijke klimaatmaatregel - op neer. Eigenaars van wie de grond zal worden veranderd naar landbouw- of bosgrond zullen daarvoor volledig gecompenseerd worden. Volgens een onderzoek van de HOGENT zal 30.000 hectare grond waarop nu nog kan gebouwd worden, een nieuwe bestemming moeten krijgen om te voldoen aan de bouwshift.
"Als men de doelstelling wil bereiken, dan zal er inderdaad redelijk wat moeten gebeuren", zegt onderzoekster Mieke Paelinck van de HOGENT. "Een bepaald deel van de gronden die nu nog een harde bestemming heeft, zal moeten herbestemd worden naar een zachte bestemming. Wij hebben dat becijferd op 30.000 hectare."
Het gaat in die berekening voor alle duidelijkheid niet alleen om bouwgronden, maar ook om andere bestemmingen die kunnen bebouwd worden, zoals industriegebieden, zones voor gemeenschapsvoorzieningen zoals ziekenhuizen en universiteiten, en ook een klein deel recreatiegebieden.
Opmerkelijk is dat sommige gemeenten en regio's een veel grotere inspanning zullen moeten doen dan andere. "Alles start met de intekening van de gewestplannen in de jaren 1970", legt Mieke Paelinck uit. "Daar zie je dat de ene regio kwistiger is omgesprongen bij het inkleuren van bepaalde gebieden dan de andere. In Limburg is er bijvoorbeeld een planologisch overaanbod." Paelinck wijst ook op gemeenten met grote havengebieden die nog niet ingenomen zijn of op de universiteitssite in Merelbeke.
Stevige rekening
Met andere woorden: de 30.000 hectare aan gronden die een nieuwe bestemming zullen moeten krijgen, kan je niet zomaar delen door de pakweg 300 steden en gemeenten in Vlaanderen. "Sommige gemeenten zullen tot 8 keer meer moeten doen dan het Vlaamse gemiddelde", stelt Paelinck.
Nazareth is een van de gemeenten die boven het gemiddelde zullen uitkomen. Burgemeester Danny Claeys (CD&V) maakt zich zorgen over de financiële impact, want eigenaars zullen zoals gezegd volledig vergoed worden. De Vlaamse regering zal de lokale besturen financieel bijspringen (voor in totaal 100 miljoen per jaar), maar niet voor het volledige bedrag.
"Volgens onze berekeningen zou er voor ons nog een factuur van ongeveer 25 miljoen euro kunnen overblijven", zegt burgemeester Claeys. "Ik denk niet dat ik mijn gemeenteraad zo ver zal krijgen om dat bedrag onmiddellijk of op middellange termijn uit te betalen."
Ik kan niet zeggen of de gemeenten blij zullen zijn met die 100 miljoen euro per jaar
Onderzoekster Mieke Paelinck (HOGENT)
"Als het initiatief bij de gemeenten ligt om de grondplannen op te maken, dan vrees ik dat er weinig gemeenten plannen gaan opmaken. Hoe je het draait of keert: er wordt een grote financiële inbreng van de gemeenten verwacht. Dat is niet van die aard om de gemeenten ertoe aan te zetten om een beleid richting de bouwshift te voeren."
Bovendien is het de vraag of het bedrag van 100 miljoen per jaar op zich zal volstaan. De regering wil namelijk dat de marktwaarde van de gronden wordt gecompenseerd. Dat is met andere woorden geen vast, forfaitair of feitelijk bedrag. "Het wordt dus ook een uitdaging om een compromis te vinden tussen de keuze van de basis voor het bepalen van de vergoeding volgens marktwaarde en de haalbaarheid voor de gemeente", zegt Mieke Paelinck.
Dode letter?
Burgemeester Claeys vreest dat de bouwshift wel eens dode letter zou kunnen blijven als Vlaanderen de lokale besturen niet meekrijgt. Professor Herwig Reynaert (UGent), gespecialiseerd in lokale besturen, begrijpt de verzuchtingen van de steden en gemeenten. "Gemeenten krijgen de komende jaren wel meer middelen via het gemeentefonds. Maar eigenlijk zou men telkens de oefening moeten maken: als men een beslissing neemt op een hoger politiek niveau, moet men niet de rekening doorsturen naar het laagste politieke niveau."
Volgens professor Reynaert zal de bouwshift evenwel geen dode letter blijven. "Ik vermoed dat het niet zo ver zal komen. Op basis van de reacties vanuit de gemeenten zal men opnieuw naar het financiële plaatje moeten kijken en bijspringen waar nodig. Men moet nu als verstandige mensen rond de tafel zitten."
Dat is ook het besluit van onderzoekster Mieke Paelinck. "Het wordt belangrijk om in uitvoering van de beslissing nu na te denken over de berekening ervan."
