Tekort aan vrijwilligers om vaccins te testen: "Na corona willen mensen genieten van hun herwonnen vrijheid"

Er is een tekort aan kandidaten voor vaccinstudies, slaken de wetenschappelijke onderzoekscentra een noodkreet. Die vrijwillige testpersonen zijn ontzettend belangrijk, want zonder hen is het niet mogelijk om nieuwe vaccins of geneesmiddelen te ontwikkelen.

Dat tekort is opvallend, zegt vaccinologe Isabel Leroux-Roels van het UZ Gent: "Want we doen al veel langer studies en voor covid ging dat altijd vlot. We hebben een paar duizend vrijwilligers in ons kandidatenbestand en soms vonden we enkele uren na een oproep al het nodige aantal proefpersonen."

Maar sinds de coronacrisis verloopt die zoektocht naar kandidaten heel wat moeilijker, ervaren de onderzoekers. 

"We vermoeden dat veel mensen ondertussen wat verzadigd zijn door alles wat met het medische te maken heeft", zegt Leroux-Roels. "Sommigen hebben ook de herinnering aan de stijve arm en de grieperige klachten nog vers in hun herinneringen en hebben daar even geen zin meer in. En natuurlijk willen veel mensen genieten van de herwonnen vrijheid en hebben ze niet meteen zin in een nieuw engagement."

Voor wie deelneemt aan zo'n vaccinstudie is een vergoeding voorzien, "maar dat mag niet de hoofdreden zijn", zegt Walter Accoe, die zelf testpersoon is in een studie van het UZ Gent. "Mijn motivatie is ook wel dat je kans hebt om als eerste een vaccin te krijgen waar anderen misschien vijf jaar op moeten wachten."

Voor Ann Anrijs speelt ook het uiteindelijke doel een belangrijke rol: "Als je meedoet aan onderzoek dat zorgt dat een ziekte niet meer ongeneeslijk is, dan is dat toch fantastisch."

Wie zich net als Walter of Ann geroepen voelt om deel te nemen aan een vaccinstudie, hoeft niet te voldoen aan een lange opsomming van vereisten.

"Eigenlijk komt iedereen ouder dan 18 jaar in aanmerking", zegt Isabel Leroux-Roels. "Per studie wordt bekeken welke ziektes of medicatie je niet mag hebben of gebruiken. Maar er is geen maximumleeftijd, we zoeken zelfs heel vaak mensen ouder dan 70. Zo begon recent nog een dame van 97 aan een studie."

Voor een vaccinstudie valt de tijd die je erin moet investeren volgens Leroux-Roels goed mee. Gemiddeld duren die een jaar en kom je in die periode vijf à tien keer langs op vaste tijdstippen die op voorhand worden meegegeven.

"Daarnaast verwachten we dat je in een dagboek bijhoudt welke klachten je ervaart. Zoals hoeveel pijn je hebt in je arm, of je koorts hebt, en of je je vermoeid voelt."

Omdat het nieuwe en dus onbekende vaccins zijn die worden getest, zouden de risico's van zo'n onderzoek een struikelblok voor mogelijke kandidaten kunnen zijn. Maar die ongerustheid is niet nodig, zegt Isabel Leroux-Roels. "Ik zit ondertussen twintig jaar in het vak en heb gelukkig nog nooit iets ernstigs meegemaakt in ons centrum. In de wetenschap kun je nooit "nooit" zeggen, maar de kans is uitermate klein." 

"Tot nu toe heb ik me nog nooit zwaar ongemakkelijk gevoeld", vertelt Ann. "Bij de laatste studie had ik wel rode vlekken onder de plaats van de injectie op mijn arm en een branderig gevoel. Dan begon ik me toch wat vreemd te voelen, maar dan zeggen ze snel dat je niet de eerste bent die dat heeft."

"Het onderzoek dient om die veiligheid in kaart te brengen", zegt Leroux-Roels. "Vooral die lokale en algemene bijwerkingen die we verwachten na vaccinatie en die te maken hebben met het feit dat je het immuunsysteem activeert."

Leroux-Roels hoopt dat veel mensen zich nu aangesproken voelen om zich aan te melden en vooral dat dit een tijdelijk fenomeen is. "Want als dit aanhoudt, zou dit betekenen dat studies naar landen gaan waar men wel gemakkelijker vrijwilligers vindt." 

Ze benadrukt dat ons land door zijn ervaring met klinisch onderzoek toonaangevend is in de wereld, zowel op het vlak van geneesmiddelen als op het vlak van vaccins. "Er is enorm veel expertise in ons land en het zou heel jammer zijn als we die positie niet kunnen behouden."