Spits je oren in het "Stiltemuseum" in De Warande in Turnhout  

Noem het geen festival, want dat woord klinkt te luid. Februari is wel stilte"maand" in cultuurcentrum De Warande in Turnhout, met voorstellingen, lezingen, wandelingen en ook een heus "Stiltemuseum", een project van theatermaker Sanne Vanderbruggen , een Vlaamse die in Amsterdam woont en werkt.

In het "Stiltemuseum" kun je met een hoofdtelefoon verschillende soorten stilte ontdekken. Sanne Vanderbruggen is de gids tussen alle geluiden die ze zelf opnam. “De stilte in de galmende ruimte van een kapel klinkt anders dan de gedempte stilte van een zandduin op Terschelling”. Je kan er zelfs luisteren naar de oerknal: “de moeder aller stiltes, want er was nog geen ruimte, of “iets” om geluid in te transporteren”. 

Waar komt de fascinatie voor stilte vandaan bij Sanne Vanderbruggen? “Ik was overwerkt en moest om gezondheidsredenen stoppen met werken. Ik woonde op een drukke plaats in Amsterdam. Op zeker moment kon ik alleen in mijn geluiddichte badkamer zitten. Daar ben ik gaan nadenken: hoe kan ik deze ruimte, dit gevoel van stilte bewaren?”

Op dat moment kreeg Sanne Vanderbruggen een vraag voor de jaarlijkse Dodenherdenking op 4 mei. Dan wordt er op de Dam in Amsterdam twee minuten stilte in acht genomen voor de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Voor het 'Theater na de Dam' schreef ze een tekst waarin ze verwoordde wat alle gedachten van alle mensen waren tijdens die twee minuten stilte. "Ik wilde hoorbaar maken wat er allemaal gedacht wordt en de verscheidenheid ervan naast elkaar laten bestaan."

Vanderbruggen begon op allerlei stille momenten en locaties geluidsopnames te maken. Dat uitgebreide onderzoek werd de bron van het "Stiltemuseum".  

Als gestreste mens op zoek gaan naar rust en stilte: dat klinkt logisch. Maar minstens even interessant is het, wanneer mensen sàmen stilvallen, vindt Sanne Vanderbruggen. “Zoals de eerste keer toen we een avondklok hadden tijdens de lockdown. Toen heb vanuit het raam de eerste minuut stilte opgenomen. Collectieve stiltes vind ik overweldigend. Als je een plein vol mensen hebt die stil zijn, dan is dat veel indrukwekkender dan een voetbalstadion vol schreeuwende mensen. In die stilte zijn we het als het ware met elkaar eens". Collectieve stilte stemt hoopvol, vindt Sanne Vanderbruggen.

Over voetbal gesproken. “Een stilte die tot het collectieve geheugen behoort, is die na de uitschakeling van Ajax in de Champions League. De avond was vol van verwachting en iedereen zat klaar om te feesten. Maar de weg naar huis was muisstil. Zo stil had ik Amsterdam nog nooit gehoord!”

Volgens het woordenboek Van Dale is stilte een toestand met geen of weinig beweging, geen of weinig wind, geen of weinig geluid. Een negatieve definitie dus. Dat ziet Sanne Vanderbruggen helemaal anders: "Ik wil stilte niet benaderen als het ontbreken van geluid of van iets anders. Door heel goed te luisteren naar nuanceverschillen wil ik de stilte net op een sokkel zetten. Stilte zou meer een onderdeel van ons bestaan moeten zijn, in plaats van een luxeproduct." 

Het thema stilte verdient meer aandacht "in een wereld waar wordt gevraagd om zo luid en zo zichtbaar mogelijk te zijn. We zijn meer bezig met hard schreeuwen om gehoord te worden dan met de kunst van het luisteren. Door te luisteren ben je je bewuster dat je onderdeel bent van je omgeving. Wie zelf stil is, hoort meer. Dat is heel belangrijk."

Om alvast wat te oefenen, kun je dus terecht in het "Stiltemuseum". Dat nog altijd aangroeit met nieuwe opnames, zegt Sanne Vanderbruggen: "Mensen sturen me stiltes op".