Over kiesmannen en strijdstaten: een korte gids over de Amerikaanse verkiezingen 

Het kiescollege (Electoral College) kiest om de 4 jaar de president en de vicepresident van de Verenigde Staten. Het bestaat uit 538 kiesmannen (electors). De president en vicepresident worden verkozen als 270 kiesmannen voor hen stemmen. De president wordt dus niet rechtstreeks door de bevolking gekozen, maar indirect via kiesmannen.

Het aantal kiesmannen per staat wordt elke 10 jaar vastgelegd en is gelijk aan het aantal Congresleden dat een staat heeft. Om de 10 jaar vindt er een nieuwe volkstelling plaats en wordt de verdeling van de kiesmannen tussen de verschillende staten herzien.

In elke staat beslissen de partijen vooraf aan de verkiezingen wie hun kiesmannen worden. Afhankelijk van welke presidentskandidaat de meeste stemmen behaalt in een staat op 5 november, zullen de vooraf gekozen kiesmannen van de winnende partij stemmen op 16 december. Dan brengen de kiesmannen dus officieel hun stem uit en op 6 januari worden die geteld in het Congres. 

De kiesmannen worden verdeeld via het winner-takes-allsysteem. Dit betekent dat de presidentskandidaat met de meeste stemmen in een staat alle kiesmannen van die staat wint. Als bijvoorbeeld een kandidaat 52 procent van de stemmen wint in Texas, ontvangt hij alle 40 kiesmannen van Texas.

Dat geldt niet voor de staten Maine en Nebraska. In deze staten worden de kiesmannen deels proportioneel en deels via het winner-takes-allsysteem verdeeld. 

In plaats van alle kiesmannen aan de winnaar van de staat toe te wijzen, worden slechts 2 kiesmannen toegekend aan de kandidaat die de meeste stemmen behaalt over de gehele staat. De overige kiesmannen worden proportioneel verdeeld. In elk congresdistrict (een soort kieskring) is 1 kiesman te winnen.  De kandidaat met de meeste stemmen in een district wint de kiesman. Hierdoor kan een kleinere groep kiezers veel invloed hebben en kan het leiden tot een evenwichtigere verdeling van kiesmannen tussen de kandidaten. 

In Maine heb je 2 congresdistricten en in Nebraska 3 congresdistricten. 

De electoral vote verwijst naar de stemmen van het kiescollege, de stemmen die de kiesmannen uitbrengen op de presidentskandidaten. Daarentegen verwijst de popular vote, of volksstemming, naar het totale aantal stemmen dat door de hele Amerikaanse bevolking is uitgebracht. 

Het kan zijn dat de electoral vote aangeeft dat Trump wint, terwijl er in totaal meer burgers gestemd hebben voor Harris of omgekeerd. Uiteindelijk kijken ze in de VS alleen naar het aantal kiesmannen dat een kandidaat wint, de electoral vote, en niet naar de popular vote.

In het verleden is het al 4 keer voorgevallen dat de winnaar van de verkiezingen niet de popular vote, en dus niet de meerderheid van de stemmen van het volk, heeft behaald.

Op 5 november zijn er niet alleen presidentsverkiezingen maar ook verkiezingen voor het Congres. Het congres bestaat uit 2 kamers: het Huis van Afgevaardigden (House of Representatives) en de Senaat. Het Huis van Afgevaardigden wordt om de 2 jaar volledig herkozen, wat betekent dat alle 435 zetels op 5 november te winnen zijn. 

Dat verschilt van de Senaat, waar slechts een derde van de zetels om de twee jaar wordt verkozen. Senatoren hebben namelijk een ambtstermijn van 6 jaar. In totaal staan er 34 zetels op het spel in november. 

De verkiezingen zullen uitwijzen of de Democraten hun meerderheid in de Senaat kunnen behouden. Uit het verleden blijkt dat het Amerikaans bestuur het meest effectief is wanneer de partij van de president ook een meerderheid in de Senaat heeft.

Een ‘swing state’ of ‘battleground state’, ook wel een strijdstaat genoemd, is een Amerikaanse staat waar geen van beide presidentskandidaten een duidelijke meerderheid heeft.

De voorkeur van de kiezer in strijdstaten schommelt, soms wint de Democratische kandidaat en soms de Republikeinse kandidaat. Bij andere staten ligt de winnende partij zo goed als vast, bij strijdstaten wisselt de winnaar regelmatig. 

Er zijn deze verkiezingsperiode 7 strijdstaten: Arizona, Georgia, Michigan, Nevada, North Carolina, Pennsylvania en Wisconsin.

In 2020 won de Democratische kandidaat Biden in Arizona, Georgia, Michigan, Nevada, Pennsylvania en Wisconsin. Enkel in de strijdstaat North Carolina won de Republikeinse kandidaat Trump. 

In Amerika heerst er een tweepartijenstelsel. De Republikeinen en Democraten domineren er al decennialang het politieke terrein. Tijdens deze presidentsverkiezing is dit niet anders, al kunnen de Amerikanen in bepaalde staten ook stemmen op de Green Party, de Libertarian Party, de Constitution Party en een aantal onafhankelijke kandidaten. In de media worden deze 'third parties' genoemd.

De Republikeinse partij wordt ook wel de Grand Old Party (GOP) genoemd. Sinds de verkiezingen van 2000 wordt de kleur rood gebruikt voor het aanduiden van de Republikeinse partij en blauw voor de Democratische partij. Verder is er ook een terugkerend symbool per partij: een olifant voor de Republikeinen en een ezel voor de Democraten. De symbolen werden voor het eerst gebruikt door cartoonist Thomas Nast in 1874.

Kort gezegd worden Democraten gezien als progressief en Republikeinen als conservatief. Al zijn beide partijen erg breed. Meer over de standpunten van de Democrate Kamala Harris lees je in dit artikel, meer over die van de Republikein Donald Trump in dit artikel.

Met de president-elect, of verkozen president, wordt de presidentskandidaat bedoeld die naar verwachting de verkiezingen op 5 november heeft gewonnen en wacht op de ceremonie die hem officieel tot president benoemt. In de VS is die overgangsperiode behoorlijk lang. De winnaar van de verkiezingen wordt tot 20 januari president-elect genoemd.

Inauguration Day zal op 20 januari 2025 plaatsvinden. Het is de dag waarop de inauguratieceremonie plaatsvindt in het Capitool in Washington DC. Tijdens de ceremonie zal de president-elect de eed afleggen en wordt hij officieel de president van de VS.

De ceremonie gaat gepaard met verschillende optredens van sterren. Zo zong vier jaar geleden Lady Gaga het Amerikaanse volkslied tijdens Bidens inauguratie.

Voter suppression verwijst naar de tactiek om bepaalde groepen te ontmoedigen of te verhinderen om te gaan stemmen. Dit kan verschillende vormen aannemen, zoals het verplicht tonen van een identiteitsbewijs (wat heel wat Amerikanen niet hebben) of het verkorten van de stemperiode. De staten waar de regels het strengst zijn, worden voor het grootste deel geleid door Republikeinen, met als argument dat het fraude moet voorkomen. Actiegroepen voeren campagne om de wetten aan te vechten.

Elke Amerikaanse president heeft een vicepresident. De vicepresident is de opvolger van de president mocht hij of zij overlijden, aftreden of afgezet worden. Hij is dus de eerste in rij om de taken van de president over te nemen. Tijdens de campagne wordt die mogelijke vicepresident ook de running mate genoemd. In deze campagne zijn de kandidaten Tim Walz bij de Democraten en J.D. Vance bij de Republikeinen.

Net zoals de president wordt de vicepresident verkozen door het kiescollege. De vicepresident is ook de voorzitter van de Senaat. Dit betekent dat bij een even aantal stemmen voor en tegen, de vicepresident de beslissende stem krijgt in de Senaat.