"Hij dicteert zijn gedichten vanuit de cel": schrijvers van bij ons springen in de bres voor gevangen collega’s in het buitenland

De lege stoel, zo heet de actie van schrijversorganisatie PEN Vlaanderen, die pleit voor vrede en voor vrije meningsuiting. “De lege stoel is al een oude traditie op onze vergaderingen,” zegt schrijver en PEN-lid Erik Vlaminck op Klara. "De stoel is voor die collega die er niet bij kan zijn, omdat die in de gevangenis zit of vervolgd wordt omwille van wat hij of zij schrijft."

Erik Vlaminck neemt het op voor zijn Egyptische collega, dichter Galal El-Behairy. "In 2018 schreef hij een gedicht, waar een lied van werd gemaakt dat 'een beetje' kritisch was voor de Egyptische leider al-Sisi. Sindsdien zit Galal in de gevangenis wegens belediging van het Egyptische leger. Dat is de officiële aanklacht.”

Het gaat om het liedje 'Balaha', gezongen door de Egyptische superster Ramy Essam. De videoclip werd miljoenen keren bekeken. Maar verschillende mensen die erbij betrokken waren, werden gearresteerd. Regisseur Shady Habash stierf in onduidelijke omstandigheden in de gevangenis. Zanger Ramy Essam is Egypte ontvlucht.

Tekstschrijver Galal El-Behairy werd veroordeeld tot 3 jaar cel, maar na die termijn veranderde er niets. "Hij blijft in de cel. Dat wil zeggen: eenzame opsluiting, een verbod om te lezen en te schrijven en alleen bezoek van zijn advocaat," zegt Erik Vlaminck.

"El-Behairy ging in hongerstaking, hij stopte ook met drinken en toen hebben ze hem aan een baxter gehangen. In september heeft hij geprobeerd een eind aan zijn leven te maken. Sindsdien weten we eigenlijk niets van hem," zegt Erik Vlaminck. "Vorige week hebben we nog geprobeerd om contact op te nemen met zijn familie. Dan krijg je een antwoordje: 'dank u'. Waarin ik lees dat die mensen niks kunnen, durven, mogen zeggen."

Galal El-Behairy blijft ondanks alles wel creatief. “Hij maakt gedichten in zijn hoofd. Die vertelt hij aan zijn advocaat en zo komen ze de gevangenis uit. De koepel PEN International heeft op die manier een bundel gemaakt met zijn gedichten, uit het Arabisch vertaald naar het Engels."

Voorlezen met een lege stoel op een podium uit solidariteit met gevangen auteurs: haalt dat eigenlijk iets uit? Erik Vlaminck vindt van wel: "Op het moment dat wij er aandacht aan besteden, dan gaan die regimes een beetje opletten. Een van de gevangen collega’s zei ooit: zodra PEN aandacht voor mij had, werd ik een V.I.P., een Very Important Prisoner. Dat is een van de dingen die we beogen." 

Naast Galal El-Behairy, wiens lot Erik Vlaminck zich aantrekt, zijn er nog Vlaamse schrijvers die een gevangen collega ondersteunen. Aya Sabi brengt hulde aan de Iraanse schrijfster, journaliste en mensenrechtenactiviste Narges Mohammadi. Annemie Struyf aan Mahvash Sabeth, ook uit Iran. Lize Spit eert Maria Christina Garrido Rodriguez , een Cubaanse dichteres en activiste en David Van Reybrouck springt in de bres voor Ales Bjaljazki. Hij is een Wit-Russische schrijver, mensenrechtenactivist én Nobelprijswinnaar voor de vrede. Maar ook hij zit in de cel.