Amerikaanse invoertarieven voor staal en aluminium "waarschijnlijk illegaal": hoe zit dat eigenlijk?

Sinds eergisteren moeten Amerikaanse bedrijven die staal en aluminium van eender welk land buiten de VS willen invoeren, aan de grens een heffing van 25 procent betalen. Volgens president Donald Trump zal dat de Amerikaanse productie van staal, aluminium en afgeleide producten stimuleren.

De Europese Unie kwam al meteen met tegenmaatregelen: vanaf april komen er heffingen op de invoer van Amerikaanse producten in de EU. Trump reageerde daar dan weer op met een invoerheffing van 200 procent op Europese alcoholproducten.

Gisteren werd in het Europees Parlement duchtig gedebatteerd over de Amerikaanse invoertarieven en de Europese reactie daarop. "We moeten onze tanden laten zien, het is de enige taal die Trump begrijpt", stelde Europees parlementslid Kathleen Van Brempt.

"Trump doet iets illegaals. Er zijn internationale regels over handel. Hij lapt die aan zijn laars en dat laten wij niet zomaar over onze kant gaan."

Of president Trump inderdaad de internationale handelsregels schendt? Een complexe zaak, volgens Mark Van Heukelen. Hij was tussen 2015 en 2019 EU-ambassadeur bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO). "Naar alle waarschijnlijkheid is wat hij doet niet legaal, volgens de regels van de WTO. Maar je kan dat niet met 100 procent zekerheid zeggen, omdat de rechtbank van de WTO daar geen uitspraak heeft in kunnen doen."

Dat klinkt ingewikkeld. "De WTO heeft een orgaan waar geschillen beslecht kunnen worden, het Dispute Settlement Body ", legt Van Heukelen uit. "Wanneer een lid van de WTO zich geschaad voelt door een ander lid, kan het een zaak aanspannen bij die 'rechtbank'. Dan krijg je een panel dat de zaak onderzoekt en een uitspraak doet. Tegen die uitspraak kan je nog in beroep gaan, maar dan is de uitspraak finaal."

Tijdens Trumps eerste ambtstermijn, in 2018, legde hij al eens invoertarieven voor staal (25 procent) en aluminium (10 procent) op. De Europese Unie voerde op haar beurt invoertarieven in én spande een zaak aan bij de WTO. "Die procedure werd doorlopen, maar het kwam niet tot een juridische uitspraak omdat de VS en de EU in 2020 onderhandelingen opstartten. De zaak werd dus opgeschort."

Die onderhandelingen leidden tot tijdelijke oplossingen. "Er werd een tijdelijk akkoord gesloten met het idee om later een finale oplossing te vinden. Maar die is er nooit gekomen. Op 31 maart van dit jaar zouden de tijdelijke oplossingen aflopen. Trump heeft nu nieuwe maatregelen genomen. De tegenmaatregelen die de Europese Unie in 2018 nam, worden nu weer opgestart", zegt Van Heukelen.

Er is dus nooit een finale juridische uitspraak geweest in die opgeschorte zaak uit 2018. "Maar als die er wel geweest zou zijn, zouden de acties van Trump wel als illegaal bestempeld zijn", denkt Van Heukelen.  

Het is maar de vraag of er ooit een finale uitspraak geweest zou zijn. De beroepskamer van de Wereldhandelsorganisatie functioneert namelijk niet meer. En ook daar heeft de VS mee te maken, zegt Van Heukelen. "In het begin van Trumps eerste ambtstermijn besliste de VS om de benoeming van rechters in die beroepskamer te blokkeren."

"Die beroepskamer bestaat uit rechters die voor 4 jaar benoemd worden en 1 keer kunnen worden herbenoemd. Dus er moeten regelmatig nieuwe benoemingen gebeuren, anders zijn er geen rechters meer. En dat is nu het geval. Zaken tussen WTO-lidstaten en de VS kunnen niet meer in beroep behandeld worden", zegt Van Heukelen.

"En dan houdt het gewoon op, toch wat de VS betreft. Want om het nóg moeilijker te maken, is er een interim-beroepskamer opgestart. Die behandelt zaken tussen lidstaten die akkoord gingen met de oprichting van zo'n interim-beroepskamer. En daar zit de VS niet bij."

De Verenigde Staten zeggen dat hun invoertarieven veiligheidsmaatregelen zijn, om de nationale veiligheid te beschermen. Maar volgens andere landen, ook de EU, gaat dat niet op en wil de VS met de tarieven enkel zijn eigen economie bevoordelen.

"Maatregelen om sectoren en bedrijven te beschermen zijn vrijwaringsmaatregelen", legt Van Heukelen uit. "Binnen de WTO kan je dat doen. Nu, WTO-lidstaten die hiervan schade ondervinden, kunnen tegenmaatregelen nemen. En dat is wat Europa in 2018 deed, en nu ook weer doet."

Volgens Van Heukelen is het veiligheidsargument van de VS "werkelijk met de haren getrokken. De invoer van staal en aluminium maakt maar een klein deel uit van de totale staal- en aluminiumconsumptie in de VS. Het gaat hier ook niet over staal dat zo bijzonder is dat het alleen maar gebruikt kan worden voor militaire en andere doelen van nationale veilgheid."

Hoe schat Van Heukelen de huidige situatie in? "Op dit moment zitten we in een soort escalatie-logica. Ik denk dat mensen na verloop van tijd zich toch wel gaan afvragen of dit nu wel zinvol is. Want in zo'n handelsoorlog zijn er alleen maar verliezers."

Hij denkt dus dat we op termijn wel naar gesprekken gaan. "De EU heeft altijd gezegd dat ze tegenmaatregelen neemt omdat ze onheus behandeld wordt, maar dat ze ook openstaat voor onderhandelingen. Wanneer er gesprekken komen? Dat zullen we moeten zien."

"Op dit ogenblik geeft Trump de indruk dat hij denkt dat hij met verder escaleren zijn doelen wel zal bereiken. Ik betwijfel dat, maar mijn persoonlijke inschatting is dat het eerst nog wat erger moet worden voor het beter wordt."