Als België zijn deel wil doen om Europa tegen 2050 klimaatneutraal te maken, dan zal er elk jaar 11 tot 25 miljard euro méér geïnvesteerd moeten worden dan nu het geval is. Dat geld hoeft niet alleen van de overheid te komen, maar kan ook uit privaat kapitaal komen. De keuzes die de overheid maakt, zullen wel bepalen hoe hoog de kosten worden.
Jaarlijks minstens 11 miljard euro méér nodig om België klimaatneutraal te maken (maar slimme keuzes kunnen kosten sterk drukken)
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
De federale dienst Klimaatverandering en de Studiecommissie voor overheidsinvesteringen hebben samen berekend hoeveel geld er in ons land nodig is om zijn deel te doen tegen de klimaatverandering.
De Europese Unie wil tegen 2050 netto geen broeikasgassen meer uitstoten. Volgens de huidige klimaatplannen zal België dan nog niet klimaatneutraal zijn, maar dat hoeft in principe niet als andere landen méér doen.
Toch moet België dringend meer investeren in de klimaattransitie: 11 tot 25 miljard euro méér dan in 2024. Dat is gelijk aan 1,9 tot 4,3 procent van het bruto binnenlands product (BBP).
Een en ander wordt duidelijk als je de investeringen van 2024 naast de noden legt. De onderzoekers bekeken 17 verschillende scenario's waarin België in 2050 de doelstellingen haalt. Die werden berekend door 8 verschillende overheids- en privé-instanties zoals de FOD Volksgezondheid, Energyville, McKinsey en Elia.
Niet al dat geld moet trouwens van de overheid komen. Dat is ook weinig realistisch, gezien de grootte van de bedragen en de noden voor andere domeinen zoals defensie. Het geld kan evengoed uit privékapitaal bestaan, bijvoorbeeld van bedrijven die investeren in hernieuwbare energie.
Maar de politiek heeft sowieso een belangrijke rol te spelen om het voor privé-investeerders aantrekkelijk te maken en te bepalen hoe hoog het prijskaartje uiteindelijk oploopt, waarschuwen de onderzoekers. "We mogen aannemen dat overheidsingrijpen essentieel is om de hefbomen mogelijk te maken en de in deze studie geïdentificeerde investeringen te mobiliseren", zo klinkt het.
Verkeer verduurzamen, kan geld opleveren
Vooral investeringen in de energiesector, gebouwen, het verkeer en de industrie zullen het verschil maken. Die sectoren zijn samen goed voor 90 procent van de Belgische uitstoot.
Maar de noden verschillen sterk van sector tot sector. De energiesector zal bijvoorbeeld veel geld nodig hebben: 3 tot 8 miljard euro per jaar (of 3 tot 7 keer zoveel als er in 2024 is uitgegeven).
Dat komt doordat de elektriciteitsvraag sterk zal stijgen. Het elektriciteitsnet moet bovendien omgebouwd worden en verder klaargemaakt voor elektriciteit uit wisselende koolstofvrije energiebronnen zoals wind of zon, maar ook kernenergie.
Ook de Belgische gebouwen duurzamer maken, zal veel geld kosten: 7 tot 10 miljard euro per jaar. Het gaat dan zowel om uitstootvrije nieuwbouwwoningen als renovaties met isolatie en warmtepompen. Hoe meer gebouwen er gerenoveerd kunnen worden zonder ze te moeten slopen, hoe lager de kosten gehouden kunnen worden.
De kosten om het verkeer koolstofvrij te maken, verschillen sterk van scenario tot scenario. In het duurste geval moet er jaarlijks 71 procent méér geïnvesteerd worden dan in 2024. In het goedkoopste scenario kan er echter bespaard worden en hoeft er 6 procent minder uitgegeven te worden.
Veel zal afhangen van hoezeer we bereid zijn om onze gewoonten te veranderen. Blijven we ons op dezelfde manier verplaatsen, en blijven we dat even individueel doen (bijvoorbeeld alleen in een wagen)? Dan lopen de kosten op. Gaan we meer thuiswerken, carpoolen, fietsen, bussen of treinen, dan kan er bespaard worden in vergelijking met vorig jaar - zelfs als je zware investeringen in openbaar vervoer meerekent.
De industrie hebben de onderzoekers niet in detail bekeken. Ze ramen de kosten daar op zo'n 0,4 tot 1,6 miljard euro per jaar. Daarvoor gaan ze uit van wetenschappelijke studies die de kosten tegen 2050 schatten op 10 tot 40 miljard euro.
Nu is het aan de politiek
Hoe dan ook gaat het om veel geld, in alle mogelijke toekomstprojecties. Maar de auteurs van het rapport merken op dat die stevige investeringen in bijna alle scenario's de kosten op lange termijn drukken.
Dat komt doordat maatregelen zoals huizen isoleren, verwarming en voertuigen elektrificeren, en een andere manier van verplaatsen aanmoedigen, de totale energievraag doen dalen. Bovendien is het vaak duurder om wind- of zonne-installaties te bouwen dan gas- of olie-infrastructuur, maar is die nieuwe infrastructuur nadien wel goedkoper in gebruik.
Wil je de investeringskosten zo laag mogelijk houden, dan geven de onderzoekers 3 vuistregels die voor alle sectoren gelden.
Je kan zo vaak mogelijk voor energie-efficiënte maatregelen kiezen (bijvoorbeeld isoleren), je kan minderen met bepaalde activiteiten of infrastructuur (bijvoorbeeld kiezen voor minder wagens op de weg of minder nieuwbouw) en je kan zo veel mogelijk elektrificeren (bijvoorbeeld een warmtepomp in plaats van gas).
Maar welke strategische keuzes er precies gemaakt moeten worden, daar spreken de onderzoekers zich niet over uit.
"De verschillende scenario’s laten mogelijke transitiepaden of oriëntaties zien", schrijven ze. "Deze trajecten weerspiegelen belangrijke strategische keuzes die beleidsmakers nog moeten maken." Uiteindelijk is het dus aan de politici om de knoop door te hakken.
