Jeugdrechters worstelen al jaren met tekort aan crisisopvang voor kinderen: "Er kan geen zorg zijn zonder veiligheid"

In Brussel is een meisje van 11 verkracht, dat wegens plaatsgebrek in de jeugdzorg, in een ziekenhuis verbleef. De verkrachting gebeurde niet in het ziekenhuis zelf, maar het parket linkt de feiten wel aan de situatie waarin het meisje moest verblijven. "Institutionele mishandeling", luidt het daar.

Michiel Steel, jeugdrechter in Antwerpen, interpreteert die woordkeuze als een "noodkreet" van het parket. "Ze vragen zich daar openlijk af: loopt het niet de spuigaten uit? Hoe zijn we dat meisje eigenlijk aan het helpen?" Het is een terechte vraag over een probleem - dat gebrek aan opvangplaatsen voor kinderen en jongeren in crisissiuaties - waar Steel naar eigen zeggen "bijna wekelijks" mee te maken krijgt.

Volgens de meest recente cijfers van het Agentschap Opgroeien worden er in Vlaanderen gemiddeld 10 kinderen per maand opgevangen in een ziekenhuis, kinderen die normaal in de jeugdzorg zouden moeten belanden. Het probleem kwam anderhalf jaar geleden al eens aan bod in een reportage van Pano.

"Er kan geen zorg zijn zonder veiligheid", legt Steel de vinger op de wonde. "Die veiligheid is de eerste vereiste. En we slagen er niet altijd in om die te bieden."  

Niet dat de jeugdrechtbank niets probeert, natuurlijk. "Wij proberen hemel en aarde te bewegen om een plek te vinden", benadrukt hij. Dat beaamt ook jeugdrechter in Brussel Tine Suykerbuyk. "We moeten altijd in dezelfde vijver vissen: de voorzieningen voor bijzondere jeugdzorg, VAPH-voorzieningen (instellingen voor mensen met een beperking, red.), ... Maar er moeten bedden zijn, er moeten opvoeders zijn, er moet begeleiding zijn en omkadering. Is dat alles er niet, dan kunnen we hen daar niet naartoe sturen."

Een kind of jongere laten opvangen in een ziekenhuis is een van de allerlaatste oplossingen, zeggen Suykerbuyk en Steel. "Ziekenhuizen willen daar gelukkig heel ver in gaan", erkent Steel. "Dan hebben die kinderen minstens eten en een bed. Maar als we eerlijk zijn: wat voor signaal geef je dan pakweg aan een jongen van 15 met problemen? Dat slaat, qua zorg en omkadering, eigenlijk nergens op."

Maar het is ook niet zo dat er doorheen de jaren niet naar oplossingen is gezocht, zegt hij. "Zo zijn er intussen best wel wat plaatsen voorzien in de jeugdzorg, zeker voor jeugddelinquenten. Maar 85 procent van de zaken gaat over verontrustende opvoedingssituaties. Die jongeren lopen het risico in de kou te blijven staan."

"In een crisissituatie zoek je in eerste instantie naar bed-bad-brood. Een plek die aangeeft: bij ons ben je veilig. In de week die volgt zoeken wij dan keihard naar een betere oplossing. Maar een week is snel voorbij." En er zijn wel wat instellingen die voor zulke crisisopvang de boot afhouden, zegt Steel. "Dat doen ze omdat ze bijvoorbeeld al een heel zware leefgroep hebben en voorzichtig willen zijn. Ze moeten telkens afwegen: kunnen wij dat wel aan?"

Suykerbuyk kan zich niet van de indruk ontdoen dat het aantal dossiers blijft toenemen en dat de problematieken van kinderen, jongeren en gezinnen almaar ernstiger worden. Hoe dat te verklaren valt? "Goeie vraag", zucht Steel. "Je kunt het natuurlijk niet allemaal op het internet steken. Laten we zeggen dat jongeren vandaag een heel andere jeugd hebben dan ik heb gehad. En dat is amper 40 jaar geleden."

"Zo liggen de verwachtingen voor kinderen en jongeren uitermate hoog, veel ouders hebben ook minder tijd voor hun kinderen, er is veel peer pressure (groepdruk, red.) op school en op sociale media, het zijn onzekere tijden, er zijn berichten over oorlog, jongeren hebben daar veel vragen over en worstelen met zichzelf."

Anderzijds dateren de tekorten in de jeugdzorg niet van vandaag, zegt Tine Suykerbuyk. "Het probleem bestaat al zolang ik bezig ben als jeugdrechter en wellicht van nog lang daarvoor." Steel vindt het niettemin "afschuwelijk" dat het probleem nog maar eens opborrelt, en dan nog in de context van zulke schrijnende feiten. "Uiteindelijk probeert iedereen dat meisje te helpen. En dan gebeurt dit..."