Onenigheid in Vlaamse regering over beroep tegen verbod kortgedingrechter op doorvoer van militair materieel naar Israël

In de haven van Antwerpen werd vorige maand een container stilgezet voor controle, nadat er vermoedens waren gerezen over de inhoud: kegelrollagers die mogelijk bestemd zijn als militair materieel voor Israël.

De lading, afkomstig uit Frankrijk, zou naar de haven van Ashdod verscheept worden, met Ashot Ashkelon Industries als ontvanger. Dat Israëlische bedrijf staat bekend om de productie van onderdelen voor defensie, waaronder voor de Merkava-tanks en Namer-pantserwagens die in Gaza worden ingezet.

De zaak is complex omdat kegelrollagers kunnen worden beschouwd als 'dual-use' goederen. Dat betekent dat ze bruikbaar zijn voor zowel civiele als militaire doeleinden, wat de noodzaak van een vergunning betwistbaar maakt.

Volgens de ngo's Vredesactie, Intal, 11.11.11 en de Liga voor Mensenrechten vertrekken er overigens maandelijks containers vanuit de haven van Antwerpen naar Israël waarin vermoedelijk defensiematerieel zit.

Vorige week maandag daagden de 4 ngo's het Vlaams Gewest uiteindelijk voor de kortgedingrechter. De eis: dat de tegengehouden container niet naar Israël zou vertrekken, en dat ook alle andere, gelijkaardige transporten zouden tegengehouden worden.

Door de doorvoer van militair materieel via de Antwerpse haven toe te staan, schendt de Vlaamse regering immers niet alleen haar eigen wapenhandelwetgeving, maar ook het internationaal humanitair recht, voerden de ngo's aan.

De Brusselse kortgedingrechter heeft hen daarin nu gelijk gegeven. "De eisers verwijten de Vlaamse overheid de doorvoer naar Israël van materieel voor mogelijk militair gebruik niet afdoende te controleren en niet doortastend genoeg in te grijpen", zegt rechtbankwoordvoerder Philippe Vanstapel. "De kortgedingrechter meent dat die vrees ogenschijnlijk gegrond is."

"De Vlaamse regering heeft in deze niet alleen een bevoegdheid, maar tevens een – verpletterende - verantwoordelijkheid", staat te lezen in het vonnis. "Verdragen, decreten en beleidslijnen die niet worden omgezet in actieve daden, verliezen elk nut."

"Erger nog, zij misleiden de burger in zijn rechtmatig vertrouwen dat de overheid handelt in overeenstemming met de regelgeving die middels democratische besluitvorming tot stand is gekomen."

"Het vonnis verwijst naar de schendingen van het internationaal recht door de Israëlische overheid, in het bijzonder sinds 7 oktober 2023, zoals onder meer binnen de VN en het Internationaal Gerechtshof al meermaals aan de kaak gesteld. Er is sprake van schendingen van het internationaal humanitair recht, het internationaal oorlogsrecht en het Genocideverdrag."

"In die context wijst de kortgedingrechter de Vlaamse regering op haar verantwoordelijkheid om binnen haar bevoegdheid de wetten en verdragen ter zake van de internationale wapenhandel op het terrein actief na te leven en te handhaven."

De naleving van de maatregelen is gekoppeld aan een dwangsom van 50.000 euro per overtreding.

"Dit is een historische overwinning", reageert Jo Dirix van de vzw Vredesactie aan onze redactie. "Er was al een regeling dat ons land geen wapenonderdelen naar Israël mocht uitvoeren, maar die militaire goederen worden toch verscheept via de haven van Antwerpen-Zeebrugge"

"De rechter zegt heel duidelijk dat Vlaanderen daar een verantwoordelijkheid in heeft en die goederen tegen te houden. Nu moeten ze dat uitvoeren op straffe van een dwangsom. Zelfs als onze beleidsmakers wegkijken, moeten we als burgers onze verantwoordelijkheid nemen", concludeert Dirix.

Een paar uur na de uitspraak heeft de Vlaamse overheid laten weten dat het in beroep gaat tegen het vonnis. 

"De uitspraak lijkt te vertrekken van een wantrouwen tegenover de overheid: alsof we enkel doen wat moet, onder dreiging van een dwangsom. Dat is niet alleen onterecht, het miskent ook de professionele inzet van onze bevoegde diensten", klinkt het bij het kabinet van Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA).

"Elke melding wordt zorgvuldig onderzocht en wanneer we militair materieel aantreffen dat bijdraagt aan een gewapend conflict, houden we dat de facto tegen. Daar hebben we geen rechtelijke uitspraak voor nodig."

Volgens het kabinet legt de rechter de Vlaamse overheid de plicht op om op te treden, zelfs in gevallen waar dat wettelijk niet is toegestaan. "Dat is een gevaarlijk precedent. Als overheid kunnen en mogen we niet handelen zonder wettelijke basis."

"We stellen ons dan ook serieuze vragen bij de gegrondheid, impact en omvang van dit vonnis, dat ver van de realiteit lijkt te staan. Zeker gezien het laatste argument - ontbreken van wettelijke grond - zijn we genoodzaakt beroep aan te tekenen."

Vooruit-ministers Melissa Depraetere en Caroline Gennez zijn het hiermee niet eens. "Vlaanderen moet alles doen om de doorvoer van wapens naar Israël volledig te blokkeren. Vooruit steunt de eis van de NGO’s volledig", zeggen ze.

"Het vonnis van de kortgedingrechter is een bevestiging van het Vlaamse decreet dat de doorvoer van goederen die bestemd zijn of kunnen zijn voor het plegen van genocide en oorlogsmisdaden verboden is. De kortgedingrechter vraagt dat Vlaanderen actief de controles versterkt en dus de uitvoering van het regeerakkoord, namelijk een versterking van de dienst Controle Strategische Goederen."

Conclusie? "Vooruit vraagt om het beroep, dat niet werd doorgesproken binnen de regering, in te trekken en onmiddellijk werk te maken van de uitvoering van striktere controle zodat we garantie hebben dat geen enkel wapen vanuit of via Vlaanderen gebruikt kan worden tegen de Palestijnse bevolking."

In een reactie ontkent het kabinet van Vlaams minister-president Diependaele dat er een tegenstelling is in de regering "Ook wij zijn tegen uitvoer en doorvoer van wapen naar Israël", klinkt het. "Daar volgen we zelfs de ngo's in, en dus ook de coalitiepartner." Blijft natuurlijk wel het feit dat Vooruit vraagt dat het beroep tegen de beslissing van de kortgedingrechter wordt ingetrokken.

"In het regeerakkoord waren alle partijen het eens met een herbevestiging van het exportverbod van wapens naar Israël", zegt Vlaams viceminister-president Hilde Crevits (CD&V). "Dit moet zeker strikt geïnterpreteerd en gerespecteerd worden. Die doorvoer moet geweigerd worden, we kunnen niet streng genoeg zijn. Onze diensten moeten kort op de bal spelen."

Belangrijk: in het vonnis van de Brusselse kortgedingrechter staat dat het gaat om een beslissing bij voorraad en bij hoogdringendheid. Dat betekent dat het beroep dat nu is aangetekend de opgelegde voorwaarden niet opschort of on hold zet.