Nu grote landen de druk op Israël opvoeren, zijn alle ogen gericht op Duitsland: wat doet Israëls trouwe bondgenoot?

Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk gaan binnenkort de Palestijnse staat erkennen. Nederland legt 2 Israëlische ministers een inreisverbod op. Er beweegt de afgelopen week duidelijk iets onder de grote Europese landen. Samen willen ze de druk op Israël opvoeren om de gruwel in Gaza te stoppen.

Maar om die druk zo hoog mogelijk te zetten, ontbreekt nog een belangrijke schakel, namelijk Duitsland. De grootste economie van de EU blijft voorlopig achter. Zo blokkeerde het deze week nog het voorstel van de Europese Commissie om het wetenschapsprogramma met Israël deels op te schorten.

Voor beslist wordt over sancties tegen Israël, wil de Duitse regering namelijk het bezoek van Johann Wadephul, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken (CDU), aan Israël en de bezette Westelijke Jordaanoever afwachten.

Wadephul zal vandaag ontvangen worden door zijn Israëlische collega Gideon Sa'ar. Nadien zou hij ook spreken met de Palestijnse Autoriteit en hulpverleners van de Verenigde Naties in Ramallah op de Westelijke Jordaanoever. Die ontmoetingen zullen dus het Duitse standpunt bepalen, maar wat er dan juist gedaan of beloofd moet worden om al dan niet actie te ondernemen, is niet duidelijk. 

Harde kritiek tegen Israël, laat staan sancties, was lange tijd ondenkbaar in de Duitse politiek. In 2008 riep toenmalig bondskanselier Angela Merkel het voortbestaan van Israël nog uit tot "staatsraison" van Duitsland: "Iedere regering voelt de verantwoordelijkheid die Duitsland draagt voor de veiligheid van Israël."

Die verantwoordelijkheid is een rechtstreeks gevolg van de Holocaust tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarbij het Duitse Naziregime 6 miljoen Joden uitroeide. Onder veel Duitsers leeft het gevoel dat een veilig en welvarend Israël de enige goede afloop is van hun eigen nationale trauma.

Alle voorgangers van bondskanselier Merz waren op geen negatief woord over Israël te betrappen. Na de aanslagen van 7 oktober 2023 en de oorlog die daarop volgde, bleef ook de regering-Scholz onvoorwaardelijk achter Israël staan en leverde het veel wapens. 

Toch lijkt dat onder bondskanselier Friedrich Merz, stilletjesaan en heel voorzichtig, te veranderen. Eind mei liet Merz zich voor het eerst kritisch uit over de manier waarop Israël oorlog voert: "De burgerbevolking zoveel schade toebrengen, valt niet meer te rechtvaardigen met een strijd tegen de terreur van Hamas."

De druk op Merz neemt niet alleen vanuit het buitenland, maar ook in Duitsland zelf toe. Uit een recente peiling blijkt dat 74 procent van de Duitsers vindt dat hun regering meer druk moet zetten op Israël en daar wil zijn socialistische coalitiepartner SPD graag gehoor aan geven.

De SPD-fractie legde vorige week in de Bondsdag nog een voorstel op tafel om wapenexport naar Israël stop te zetten en op Europees niveau te pleiten voor een schorsing van het associatieverdrag tussen de EU en Israël. Die vraag werd door Merz verworpen.

Gevraagd naar de mogelijkheid tot opschorting van dat associatieverdrag, zei Merz eerder deze week: "Wij behouden ons het recht voor om dergelijke maatregelen te nemen." Merz sluit dergelijke sancties dus wel niet uit en dat is op zich al een grote stap. Al denkt hij wel dat die sancties niet nodig gaan zijn: "We gaan ervan uit dat de Israëlische regering bereid is te erkennen dat er nu iets moet gebeuren."

Duitsland zal ook, in samenwerking met Jordanië, deelnemen aan luchtdroppings van hulpgoederen boven de Gazastrook. "We weten dat dit slechts een kleine hulp is voor de mensen in Gaza, maar het is in ieder geval een bijdrage die we willen leveren", aldus Merz.

Het bezoek aan Israël van buitenlandminister Wadephul zal dus bepalen welke verdere stappen de Duitse regering zal nemen. "Ons hoofddoel is uiteraard een staakt-het-vuren", zei Wadephul aan Politico voor aanvang van zijn bezoek. "Het aantal slachtoffers in de Gazastrook is te hoog. We moeten hulp bieden aan de mensen daar."

Wadephul reisde vandaag af met een duidelijke waarschuwing aan Israël dat het "steeds meer geïsoleerd" dreigt te raken: "De recente VN-conferentie in New York heeft aangetoond dat Israël zich steeds meer in een minderheidspositie bevindt."