Hamas blijft sterk ondanks eliminatie kopstukken: "Beweging trekt voortdurend nieuwe mensen aan"

Vandaag is het dag op dag 1 jaar geleden dat Ismail Haniyeh, toen de belangrijkste politieke leider van Hamas, werd vermoord in de Iraanse hoofdstad Teheran. Afgelopen december bevestigde de Israëlische minister van Defensie Yisrael Katz dat zijn land achter de aanslag zat.

Haniyeh werd opgevolgd door Yahya Sinwar, die beschouwd werd als het brein achter de terreuraanval van Hamas van 7 oktober 2023. Ook hij is intussen, net zoals verschillende andere Hamas-kopstukken, gedood.

Komt Israël zo dichter bij zijn doel om de beweging totaal te vernietigen? Daar lijkt het niet op, vertelt arabist Leo Kwarten in De Ochtend op Radio 1. "Hamas staat eerlijk gezegd nog steeds redelijk sterk", zegt hij. "Er blijft een enorme toeloop van nieuwe strijders, het lijkt alsof de beweging voortdurend nieuwe mensen aantrekt."

Heel veel Gazanen zijn boos op Hamas en beschuldigen de beweging ervan dat de terreuraanval op Israël de rechtstreekse oorzaak van de oorlog – en alle bijhorende ellende – is. Maar, zegt Kwarten, er staan ook nog steeds honderdduizenden mensen in Gaza achter de groep. Daarvoor ziet hij verschillende oorzaken.

"Hamas rekruteert veel strijders uit families. Een familie die een Hamasstrijder in haar gelederen heeft, iemand die een martelaar is geworden in de strijd tegen Israël, dat levert toch een soort van trots op. Voor ons is dat misschien moeilijk voor te stellen, maar in de Gazastrook is dat de realiteit."

Kwarten moet er zelf niet aan denken, benadrukt hij, maar hij toont ook begrip: "Wat moet je anders als je daar woont? Je kan er niet weg, je hebt honger, je wordt er vernederd, de scholen zijn er dicht en er is geen enkele toekomst. Voor zulke mensen heeft het zin om zich bij Hamas aan te sluiten, om op die manier iets met hun leven te doen."

Hamasstrijder zijn levert ook bepaalde voordelen op, zoals sneller toegang tot eten. "Voedselkonvooien die de Gazastrook binnenkomen, worden vaak overvallen door bendes. Ongetwijfeld komt een deel van dat voedsel bij Hamas terecht. Strijders moeten eten, anders kunnen ze niet vechten."

Niet alleen blijven er zich dus mensen bij de terreurgroep aanmelden, ook de top blijft zich herstellen. Na de dood van Sinwar in oktober vorig jaar is het leiderschap verschoven naar de zeskoppige Shura Raad, met leden die vooral opereren vanuit Qatar en Turkije. Die spreiding van het leiderschap maakt het voor Israël moeilijker om Hamas volledig uit te schakelen via gerichte aanvallen. 

"Cynisch gezegd: ze doen aan een soort van risicospreiding. Wanneer Israël 1 of 2 kopstukken uitschakelt, blijven er andere leiders over die het werk kunnen voortzetten." Dat ze vanuit het buitenland opereren, speelt ook in hun voordeel. "Tot nu toe heeft Israël geen moordaanslagen gepleegd in Qatar, dat een bemiddelaar is."