"Elke dag huilde wel iemand": medewerkers VUB klagen al 30 jaar over toxisch gedrag van zelfde professor

"Hij brengt zeer veel geld op voor de universiteit en zijn aanzien is niet min. Hij heeft veel prestige. Als je hem googelt, dan vind je veel artikels, over hoe de universiteit bijzonder trots is op hem." 

Maar achter de schermen roept en tiert die professor van de vakgroep Bio-ingenieurswetenschappen aan de VUB. Hij pest en kleineert zijn medewerkers. 

Dat vertellen 13 van zijn ex-medewerkers en collega's aan de Pano-redactie. Anoniem weliswaar, want ze zijn bang voor represailles. Hun verhalen gaan stuk voor stuk over verbale agressie, fysieke intimidatie en seksisme. 

"Je wist nooit echt of hij een goede of slechte dag zou hebben. De meeste dagen waren slecht. Dan riep hij iemand in zijn kantoor en begon hij te bulderen. Hij sloeg met zijn handen op de tafel of op je laptop. Elke dag huilde wel iemand." 

De getuigen noemen de professor een schoolvoorbeeld van toxisch leiderschap. "Hij wilde alles controleren en beheersen." Daardoor lag de werkdruk erg hoog. "De prof beschuldigde me ervan dat ik te weinig werkte, dus ik probeerde het tegendeel te bewijzen en bleef altijd tot 21 uur 's avonds." 

Deed je niet wat hij wilde, dan keek hij je werk niet meer na, zeggen de ex-medewerkers. "Als je hem tegensprak, werden je papers niet meer verbeterd. Stoffen die je nodig had voor experimenten, bestelde hij niet meer. Bijna niemand kon zijn doctoraat in 4 jaar afronden." 

De ex-medewerkers vertellen ook dat de professor zijn vrouwenhaat niet verbergt. "Vrouwen zijn dom, vrouwen zijn geiten. Zoiets zegt hij regelmatig. Hij vindt dat ze niet toegelaten zouden mogen worden in de wetenschap."

"Ik heb gezien hoe hij met vrouwen omgaat. Als een vrouw iets zegt, is dat lucht voor hem. Ze moesten altijd meer doen om zich te bewijzen", vertelt een mannelijke ex-medewerker. 

Ook mannen moeten eraan geloven, vertelt een van de ex-collega's. "Ik voelde me door hem geobjectiveerd. Ik zweet nogal snel, ik heb het snel warm. Hij noemde me dan altijd 'hete jongen'." 

"Of hij zei me dat ik er goed uitzag. Hij heeft me zelfs eens bij hem thuis uitgenodigd, maar daar ben ik niet op ingegaan."

De werkwijze van de professor eiste een zware tol: "Ik was altijd angstig als ik hem moest zien en begon steeds slechter te slapen, omdat ik vaak nachtmerries had."

"Veel mensen waren depressief en zijn gestopt met hun doctoraat of namen ontslag."

"De helft van de collega's belandde bij een psycholoog, de andere helft werd alcoholist of ging aan de antidepressiva. Ik was echt bang dat ik op een dag een mail zou krijgen dat er iemand zelfmoord gepleegd had." 

Wie aan de universiteit grensoverschrijdend gedrag ervaart, kan dat melden. Al ligt dat bij doctoraatsstudenten erg moeilijk, zegt Sofie Avery (UGent en UA), die onderzoek doet naar problemen met tuchtprocedures.

"Als je in een klein onderzoeksveld werkt en je promotor heeft daar een grote naam, dan is het erg moeilijk om een klacht in te dienen, of zelfs maar kritiek te geven."

Toch beslist een groep medewerkers in 2022 dat het genoeg is geweest. Zeker 23 mensen doen een nieuwe poging om het grensoverschrijdend gedrag van de professor aan te kaarten bij de universiteit.

Er wordt een tuchtprocedure opgestart, waarin slechts enkele medewerkers in eigen naam durven te getuigen. Uit angst voor represailles kiezen de andere klagers voor een anonieme, en dus schriftelijke verklaring. Je naam is dan bekend bij de universiteit, maar niet bij de tuchtcommissie zelf. 

Zo krijgt de tuchtcommissie slechts een deel van het verhaal mee, zegt Avery. "Alle informatie die identificeerbaar zou kunnen zijn, wordt dan uit zo'n getuigenis gehaald. Een heel gedetailleerde beschrijving van bijvoorbeeld een aanranding wordt dan een heel vaag label als 'die persoon voelde zich ongewenst benaderd'. Eigenlijk is dat dan een lege doos."

Ook VUB-rector Jan Danckaert vindt dat een probleem: "Anonieme meldingen worden door advocaten van de verdediging heel snel van de tafel geveegd, omdat die juridisch veel minder waard zijn." 

Daarom wil de rector het tuchtreglement naar eigen zeggen aanpassen, zodat anonieme melders voortaan ook de mogelijkheid krijgen om zelf gehoord te worden in de tuchtcommissie. 

Na afloop van de hele tuchtprocedure krijgt de professor een schriftelijke berisping, de meest milde sanctie uit het tuchtreglement. Meer uitleg krijgen de klagers niet.

"Een schriftelijke berisping, laten we eerlijk zijn, dat is zo goed als niks", vertelt een ex-medewerker. "Toen de rector ons dat vertelde, heb ik gevraagd: moet hij iemand vermoorden om ontslagen te worden? Het gebouw in brand steken misschien?" 

De redactie nam ook contact op met de professor zelf, en kreeg een reactie van zijn advocaat. Die zegt dat de professor door de tuchtcommissie werd vrijgesproken voor aantijgingen van toxisch leiderschap, agressief en grensoverschrijdend gedrag, seksisme en machtsmisbruik. 

"De tuchtbeslissing beperkte zich tot een schriftelijke berisping voor zijn wijze van communiceren", schrijft zijn advocaat nog. We konden de tuchtbeslissing zelf niet inkijken, ook niet via de VUB, en konden deze informatie niet verifiëren. 

"De decaan zei ons dat het echt heel moeilijk is om iemand te ontslaan", zegt één van de klagers. "Ik denk dat ze hem gewoon niet willen ontslaan, omdat hij veel geld binnenbrengt en veel macht heeft." 

In het kader van hun onderzoek neemt de Pano-redactie op 16 september contact op met de VUB. Ze melden dat er een reportage komt over tuchtprocedures, waarin ook de VUB vernoemd wordt.

Plots blijkt ontslag wél mogelijk, want 3 dagen later krijgt de hele faculteit Bio-ingenieurswetenschappen een mail van de decaan. Ze meldt dat de samenwerking tussen de VUB en de professor is stopgezet. "We konden onze ogen niet geloven", vertelt een doctoraatsstudent. 

Opmerkelijke timing, want de professor zou normaal gezien nog rondleidingen geven bij de opening van het academiejaar. Niets wees op zijn ontslag. 

Op die academische opening heeft rector Jan Danckaert het over de "moeilijke beslissing" die hij de week ervoor nam. "De tijd van toxisch leiderschap is voorbij. Laten we samen, want het komt op ieder van ons aan, die bladzijde omslaan." 

Of de universiteit pas ingrijpt als er iemand naar de media stapt? De rector bevestigt noch ontkent: "Ik kan niet ingaan op concrete individuele zaken", klinkt het. 

Wanneer we de professor hierover om een reactie vragen, laat zijn advocaat weten dat zijn "cliënt graag zou ingaan op de vraag, maar dat is op dit ogenblik niet wenselijk of juridisch mogelijk, mede door onderhandelingen die worden gevoerd met de VUB".