De Spaanse oud-koningin Sofía (87) heeft de Orde van het Gulden Vlies ontvangen. De exclusieve onderscheiding verdient ze voor haar tomeloze inzet. Hoewel een stralende Sofía omringd was door haar zoon, schoondochter en kleindochters, was het alweer een eenzaam moment. Bijster veel reden om te vieren is er niet.
De Spaanse oud-koningin Sofía krijgt onderscheiding voor levenslange inzet, maar wat koopt ze ermee?
In het kort:
De Spaanse koningin Sofía (87) is voortaan lid van de Orde van het Gulden Vlies.
Zoon koning Felipe eert zijn moeder voor haar toewijding en loyaliteit, zelfs toen haar privéleven aan diggelen lag.
Een besloten lunch brengt na 2 jaar nog eens de familie samen.
Worden oude wonden geheeld of is het theater?
Het paleis in Madrid liep afgeladen vol voor de ontvangsten van de Ordes van het Gulden Vlies. Tientallen genodigden, een orkest, fotografen en een cameraploeg tekenden present.
De prestigieuze ridderorde werd uitgereikt voor de 50e verjaardag van het 'herstel van de parlementaire monarchie'.
Het is in november namelijk 50 jaar geleden dat dictator Franco overleed. De generaal regeerde 36 jaar lang met ijzeren hand over Spanje.
Prins Juan Carlos de Borbón y Borbón, oudste kleinzoon van koning Alfonso XIII die in ballingschap verbleef, volgde - zoals afgesproken met de dictator - Franco op. Hij wordt in 1975 koning, met aan zijn zijde de gracieuze Sofía.
Onder luid applaus werd de koningin lid van de Orde van het Gulden Vlies, een onderscheiding verleend door koning Felipe. Een bijzonder moment tussen moeder en zoon.
Hij speldde haar het ereteken op: een gouden ram(svacht) hangend aan een vuursteen, gedragen aan een fel rood lint.
"Uw toegankelijkheid en betrokkenheid op sociaal, cultureel en humanitair gebied hebben bijgedragen aan het versterken van de blijvende banden met verschillende generaties Spanjaarden", spreekt Felipe Sofía toe.
Vliesridders? De machtige ridderorde werd in Brugge in 1430 opgericht door Filips de Goede, voor zijn huwelijk met Isabella van Portugal.
De hertog van het Bourgondische Rijk haalde hiermee de banden met de Europese adel aan om invloed uit te oefenen. Zo kreeg de Orde de zegen van de paus. De Orde van het Gulden Vlies is de tegenhanger van de Engelse Orde van de Kousenband.
Slechts een handvol vrouwen is lid, onder hen de Nederlandse prinses Beatrix, de Deense oud-koningin Margrethe, de Britse koningin Elizabeth, de Spaanse kroonprinses Leonor en oud-koningin Sofía. Sinds de oprichting ervan werden er 1.200 Vliesridders erkend.
Met de paplepel ingegeven
De koninklijke inzet van Sofía komt er niet zomaar. Ze is een prinses van geboorte. Als oudste dochter van de Griekse koning Paul I en koningin Frederika groeit ze op nabij Athene, in een van de oudste koninklijke huishoudens die Europa rijk is.
Echt onbezorgd is haar jeugd met broer Constantijn en zus Irene niet. Tijdens de Tweede Wereldoorlog moet het gezin in ballingschap leven. Ze vluchten naar Egypte en Zuid-Afrika. In 1946 keren ze terug huiswaarts.
Verzeild in Spanje
Een van de passies van de jonge Sofía blijkt zeilen. Ze schopt het tot het reserveteam van de Griekse nationale ploeg en haalt met hen een gouden plak op de Olympische Spelen (Rome, 1960).
Wil zeilen nu ook net de grote passie zijn van Juan Carlos. Ze leren elkaar kennen op een cruise langs de Griekse eilanden. In 1961 zien ze elkaar terug op het huwelijk van de hertog van Kent.
Een jaar later leggen Juan Carlos en Sofía van Griekenland hun trouwgeloften af in de kathedraal van Athene.
Sofía als geheim wapen
Het huwelijk zet de contouren uit van het herstel van de monarchie in Spanje. Juan Carlos blijft onder de hoede van Franco en zorgt intussen voor nageslacht met Elena (1963), Cristina (1965) en Felipe (1968).
Tot Juan Carlos koning wordt, probeert het koppel een balans te vinden tussen Franco en het Spaanse volk. Sofía staat in die tijd bekend als de stille kracht, het 'diplomatieke geheime wapen' van haar man.
De Spanjaarden kijken ook de kat uit de boom met Juan Carlos als koning, want ze vrezen dat hij een marionet van Franco is.
In 1978 is de nieuwe democratische grondwet een feit, Juan Carlos doet afstand van de absolute macht en slaagt er 2 jaar later in een staatsgreep te verijdelen.
Het aanzien van de Spaanse monarchie stijgt gigantisch, zowel in binnen- als in het buitenland.
De steile val
Na de geboorte van Felipe duiken de eerste geruchten op over ontrouw van womanizer Juan Carlos. Maar de Spaanse pers is eerder terughoudend. Het koninklijke paar geniet respect.
In de jaren 90 durven de Franse en Italiaanse media een gezicht plakken op een van de vermeende minnaressen: een zekere Marta Gayá, een brunette uit Mallorca. De scheidingspapieren liggen klaar, maar worden niet getekend.
Het wordt een publiek geheim dat het koninklijke paar in aparte vleugels woont in het Zarzuela Paleis in Madrid.
Na Gayá barst opnieuw ophef los: Juan Carlos trekt in 2012 op olifantenjacht naar Botswana met een andere minnares, Corinna zu Sayn-Wittgenstein. Op dat moment verkeert Spanje in een diepe economische crisis. Het hof geeft geen commentaar, maar de pers schrijft deze keer voluit.
Het betert er niet op: naast de seks- zijn er de omkoopschandalen, zoals een gulle gift van 86 miljoen euro van de Saudische koning Abdullah aan Juan Carlos.
Schoonzoon Iñaki Urdangarin belandt dan weer 5 jaar in de cel voor belastingfraude. Zijn vrouw prinses Cristina wordt vrijgesproken.
En dan is er nog het 'paasincident'. In april 2018 toont koningin Letizia voor het oog van de verzamelde pers dat ze niet opgezet is met de aanwezigheid van haar schoonmoeder.
Letizia verstoort de fotoshoot aan de kathedraal van Palma de Mallorca en duwt de hand weg van Sofía als die liefdevol contact zoekt met haar kleindochters. Juan Carlos kijkt verbaasd toe en Felipe weet uiteindelijk de gemoederen te bedaren.
Sofía blijft overeind
Wie onder alles uiterlijk kalm blijft, is Sofía zelf. Ze stelt Spanje onder alle omstandigheden voorop, en lijkt haar lot waardig te dragen. Het versterkt alleen maar het respect bij de Spanjaarden.
De koningin zwijgt publiekelijk over elk schandaal. Ze heeft er ook nooit een rol in gespeeld.
Alles gaat door zoals het is
Sofía eenmalig aan het woord over de troonsafstand in 2014
De interviews met haar zijn schaars, zeer schaars. Op een kort gesprek over de troonsafstand van Juan Carlos na. Ze is dan 39 jaar koningin en verschuift de focus naar Felipe.
"De continuïteit is gewaarborgd door mijn zoon. De verandering vormt geen enkel probleem." Een lastige vraag over een referendum over de monarchie wuift ze weg.
Sofía kent het klappen van de zweep.
Het is eenzaam aan de top
Sofía blijft tot op heden minutieus op de achtergrond en treedt enkel op de voorgrond voor officiële activiteiten. Bezoeken voert ze vaak alleen uit en zijn de voorbije jaren rustig afgebouwd.
Logisch. De leeftijd eist zijn tol, terwijl het koninklijke kerngezin (Felipe-Letizia-Leonor-Sofía) steeds meer de publieke belangstelling opzoekt. De oudere generatie kent haar plaats.
Rust zoekt de oud-koningin op in haar thuisland Griekenland of in haar geliefd vakantieverblijf op Mallorca. Als het lukt tenminste. Haar jaarlijkse vakantie van 6 weken duurde deze zomer amper 48 uur.
Reden? Ze keerde terug voor haar zus Irene. De 2 wonen sinds de jaren 80 samen in Madrid en zijn elkaars steun en toeverlaat. Maar de gezondheid van Irene gaat achteruit.
Sofía maakt haar bijnaam van de 'eenzaamste koningin van Europa' waar. Ze leeft zowat geïsoleerd.
Dochter Cristina woont in Genève (Zwitserland), dochter Elena heeft brandjes te blussen met zoon en vechtersbaas Froilán, en Juan Carlos verhuisde onder druk naar de Verenigde Arabische Emiraten.
Gelukkig is er nog de telefoon. De koningin belt regelmatig.
Sterk staaltje toneel?
Het isolement wordt ook pijnlijk duidelijk op de uitreiking van de Orde van het Gulden Vlies. Dochters afwezig en Juan Carlos nergens te bespeuren.
Het is nochtans evengoed zijn 'feestje', want als koning effende hij het pad voor de democratie in Spanje. Felipe wijdt er een zeldzame verwijzing aan in zijn toespraak.
Volgens officiële bronnen is Juan Carlos niet uitgenodigd, omdat hij niet langer deelneemt aan openbare activiteiten. Maar zijn memoires zullen er meer mee te maken hebben.
Mijn vrouw zag haar kleindochters af en toe
Juan Carlos schuift de schuld in de schoenen van Letizia
De oud-koning geeft momenteel aan de lopende band interviews over zijn nieuwste boek. En daarin laat hij zich negatief uit over schoondochter Letizia.
"Ze droeg niet bij aan de samenhang van onze familie", klinkt het. Tot "mijn vrouw kon haar kleindochters nooit alleen ontvangen, ze had hen graag vaker gezien, vooral omdat ze op 100 meter van elkaar wonen".
Sinds het beruchte paasincident doen Sofía en Letizia hard hun best om goed overeen te komen. Toch voor het oog van de camera. Zoals bij de onderscheiding met het Gulden Vlies.
Is het oprecht of een zorgvuldig opgevoerd toneeltje voor de monarchie? De dag na de uitreiking organiseert Felipe een privélunch voor de hele familie. Vijftig genodigden, inclusief dus Juan Carlos, Elena, Cristina, neven en nichten.
Zo'n reünie dateert van 2 jaar geleden, voor de 18e verjaardag van kroonprinses Leonor.
We hebben het raden naar de dynamiek aan tafel. Beelden zijn niet vrijgegeven. Felipe, Letizia en hun dochters kwamen als laatste binnen, een uur na Juan Carlos, die na 4 uur alweer vertrok richting Abu Dhabi.
