Nederland, Spanje, Slovenië en Ierland weigeren deel te nemen aan het Eurovisiesongfestival volgend jaar in Oostenrijk. De reden? De deelname van Israël. Zullen er nog landen de liedjeswedstrijd boycotten? Wat zegt België? En waarom mag Israël deelnemen en Rusland niet? Dit weten we al over Eurovision 2026.
Geen Spanje of Nederland, wel Israël en België: dit weten we al over het Eurovisiesongfestival van volgend jaar
Nils Schillewaert
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Waarom mag Israël deelnemen, maar Rusland niet?
De organisatie van het Songfestival - de European Broadcasting Union (EBU) - benadrukt dat de liedjeswedstrijd apolitiek is en dat het niet regeringen, maar omroepen zijn die deelnemen aan Eurovision. De Israëlische omroep KAN opereert volgens de EBU onafhankelijk van de Israëlische overheid, wat niet kan gezegd worden over de Russische nationale omroep.
"We hebben gisteren een debat gevoerd over de neutraliteit, over de regels en over de deelname van KAN", aldus Jean Philippe De Tender, directeur Media van de EBU, in De Ochtend op Radio 1. "Nadien is er gestemd en een overgrote meerderheid van de leden heeft gezegd dat er nieuwe regels (onder meer rond televoting, red.) moeten geïmplementeerd worden."
"Die leden hebben ook besloten dat er geen reden was om een omroep uit te sluiten. Daarmee ligt de beslissing van onze ledenorganisatie volledig in lijn met wat talrijke sportieve en culturele evenementen hebben beslist in verband met de neutraliteit. Binnen enkele weken starten in Italië bijvoorbeeld de Olympische Winterspelen, waar ook Israëlische sporters aanwezig zullen zijn."
Directeur Media EBU: "Politieke druk om KAN uit te sluiten, kunnen we niet toelaten"
Welke landen hebben zich teruggetrokken uit de wedstrijd?
Meteen na de vergadering van gisteren liet Nederland weten dat het land niet zal deelnemen aan het Eurovisiesongfestival volgend jaar in Oostenrijk. "Het Songfestival is van groot belang voor ons. Cultuur verbindt, maar niet tegen elke prijs. Wat er het afgelopen jaar is gebeurd, heeft de grenzen getest van wat wij kunnen uitdragen", klinkt het bij de AVROTROS.
Ook Spanje, Ierland en Slovenië trekken zich terug uit de wedstrijd. Vooral de terugtrekking van Spanje en Ierland zijn symbolisch belangrijk. Spanje is een van de 'big 5', de grote geldschieters van het Songfestival, en Ierland is met 7 overwinningen mederecordhouder van de wedstrijd (samen met Zweden).
IJsland - dat vooraf een boycot had aangekondigd indien Israël mag deelnemen - heeft nog niet gereageerd. De deelnemende landen hebben in principe nog tot midden volgende week om te beslissen of ze al dan niet zullen deelnemen aan Eurovision 2026.
Israël mag dan toch deelnemen, maar wat is het Eurovisiesongfestival zonder Spanje en Nederland?
Wat doet België?
Ons land wordt in Oostenrijk vertegenwoordigd wordt door een kandidaat die wordt gekozen door RTBF. Die laat weten dat België zal "deelnemen zonder weg te kijken" van de situatie in Gaza.
VRT en RTBF hebben er gisteren tijdens een vergadering met de EBU op aangedrongen dat de mediakoepel druk zou zetten op Israël om ervoor te zorgen dat internationale media onafhankelijk kunnen berichten over de situatie in Gaza. De EBU verbindt zich er ook toe om die strijd te voeren.
"Het is noodzakelijk en dringend om veilige toegang tot Gaza voor journalisten te garanderen, zoals het ook noodzakelijk is om de oprichting van een onafhankelijke Palestijnse media te steunen en de onafhankelijkheid en autonomie van de Israëlische publieke zender te blijven ondersteunen", schrijft RTBF in een persbericht.
"Deze positie vond weerklank bij de EBU, die na onze tussenkomst tijdens het debat op de algemene vergadering besloot een taskforce op te richten om concreet en krachtiger vooruitgang te boeken op deze essentiële thema’s. RTBF zal daar actief aan deelnemen."
VRT kondigde gisteren - onder voorbehoud - al aan dat ze het Songfestival zal uitzenden.
Zowel VRT als RTBF hadden voor de vergadering van gisteren bedenkingen geuit over de toekomst van het Songfestival en de deelname van Israël. Niet alleen door wat er in Gaza gebeurt, maar ook omdat vorig jaar is gebleken dat de Israëlische overheid actief stemmen had geronseld voor de Israëlische kandidaat.
De regels rond televoting zijn daarom inmiddels aangepast. De vraag die gisteren voorlag op de vergadering van de EBU was dan ook de volgende: volstaat die wijziging om verder te gaan zonder deelnemende omroepen uit te sluiten?
VRT vond van niet, en wilde een krachtiger signaal, maar voor de meerderheid van de landen waren de wijzigingen van de spelregels wél voldoende. Tot een stemming over de deelname van Israël kwam het daardoor niet.
Wat betekent dit voor de toekomst van het Songfestival?
"Dit is echt een breuk in de Eurovisiefamilie", zegt Gianni Paelinck, Songfestivalexpert bij VRT NWS. Hij stelt vast dat onder meer Duitsland en Oostenrijk "hun volle gewicht in de schaal hebben gegooid, om Israël aan boord te houden".
Jean Philip De Tender, directeur Media van de EBU, weigert in De Ochtend op Radio 1 over een breuk te spreken. "Elke omroep heeft zijn standpunt gisteren toegelicht en er is geluisterd geweest naar de argumenten die - langs beide kanten - op tafel zijn gelegd."
"Dit is echt een breuk in de Eurovisiefamilie"
Wat dit precies betekent voor de toekomst van het festival weet niemand. Zullen er nog meer landen zich terugtrekken uit de wedstrijd? En blijft het bij een eenmalige boycot of nemen zij voorgoed afscheid van de wedstrijd?
De EBU hoopt uiteraard dat het bij een sabbatjaar blijft. En De Tender ziet ook positieve tendensen. "Ik heb ook weet van een aantal landen die vorig jaar niet hebben deelgenomen die geïnteresseerd zijn om volgend jaar terug te keren naar het Eurovisiesongfestival." Hij heeft het dan over Bulgarije en Roemenië.
Roemenië nam voor het laatst deel in 2023, Bulgarije zagen we een laatste keer in 2022. Beide landen haakten af, onder meer omdat de kostprijs van een Songfestivaldeelname te hoog was voor de omroepen.
Heeft dit ook financiële gevolgen?
"Vooral de terugtrekking van Spanje heeft financiële implicaties", aldus Gianni Paelinck. Spanje is namelijk een van de grote geldschieters van het Songfestival.
De Tender minimaliseert die impact. "De financiering komt niet in het gedrang. "De leden betalen slechts een deel van de totale kost van het Eurovisiesongfestival. Dat gaat om een fractie van het totale budget." De Tender benadrukt dat een groot deel van de wedstrijd wordt gefinancierd door de ticketverkoop.
Hoe is het zover kunnen komen?
De discussie over de deelname van Israël aan het Eurovisiesongfestival gaat terug naar 7 oktober 2023. In de vroege ochtend voert de radicale Palestijnse beweging Hamas een massale, gecoördineerde verrassingsaanval uit op Israël. De terreurdaad eist 1.250 mensenlevens, meer dan 250 mensen worden ontvoerd naar Gaza.
Israël verklaart de oorlog aan Hamas en reageert vrijwel meteen met luchtaanvallen en later een grootschalige grondoperatie op de Gazastrook. Bij die 'speciale operatie' komen tienduizenden Palestijnen om het leven.
Wanneer eind 2023 de deelnamelijst van het Eurovisiesongfestival van 2024 in Zweden wordt bekendgemaakt, wordt voor de eerste keer openlijk de vraag gesteld of Israël daar nog wel thuishoort. Meer dan 1.000 Zweedse artiesten eisen in een open brief om Israël niet te laten deelnemen aan het Eurovisiesongfestival.
In de maanden daarop volgen petities in verschillende landen. Niet alleen in de landen die zich nu hebben teruggetrokken, maar ook bij ons. Zelfs de Belgische politiek moeit zich: toenmalig Vlaams minister van Media Benjamin Dalle (CD&V) stelde dat het beter zou zijn om Israël te weren van het Eurovisiesongfestival, "zolang het offensief in Gaza zoveel burgerslachtoffers maakt".
De druk op de EBU wordt zo groot dat de organisatie van het Songfestival een statement de wereld instuurt. Een tekst die weinig verschillen toont met het statement van gisteren.
Het originele statement van de EBU (16 februari 2024)
Onze bestuursorganen hebben de deelnemerslijst voor de wedstrijd van 2024 bekeken en bevestigd dat de Israëlische publieke omroep KAN aan alle wedstrijdregels voor dit jaar voldoet en mag deelnemen, zoals het al 50 jaar doet.
In het geval van Rusland zijn de Russische omroepen zelf geschorst door de EBU vanwege hun aanhoudende schendingen van lidmaatschapsverplichtingen en het schenden van waarden van de publieke dienstverlening.
De relatie tussen KAN en de Israëlische regering verschilt fundamenteel van de relatie tussen die Russische leden en de staat, aangezien de Israëlische regering de afgelopen jaren heeft gedreigd de omroep te sluiten.
Hoe verging het Israël de afgelopen jaren?
De voorbije 2 edities van het Songfestival verliepen voor Israël zeker niet rimpelloos. Er was eerst discussie over de politieke inhoud van het liedje dat werd ingediend voor 2024, maar die tekst werd uiteindelijk - onder druk van de Israëlische regering die het Songfestival niet wilde missen - aangepast.
Acter de schermen in Zweden zouden er ook aanvaringen geweest zijn tussen de Israëlische delegaties en verschillende andere landen. En tijdens een persconferentie met de artiesten vroeg de Nederlandse kandidaat Joost Klein - die later werd uitgesloten na een incident met een cameravrouw - zich luidop af waarom de Israëlische Eden Golan niet moest antwoord op een kritische vraag over haar deelname.
Joost Klein onderbreekt vraag aan Israëlische Eden Golan: "Waarom moet ze niet antwoorden?"
De Israëlische kandidaten werden zowel in 2024 als in 2025 uitgejouwd, maar dat werd tijdens de televisie-uitzendingen vakkundig uit beeld gehouden door de organisatie.
Na de editie van vorig jaar bereikte het debat over de deelname van Israël een nieuw hoogtepunt. Israël won op een haar na het Eurovisiesongfestival en dat was vooral te danken aan de massale stemmen via televoting. Iets waar andere landen meteen vraagtekens bij plaatsten.
De regels rond televoting zijn nu aangepast, en voor de meerderheid van de EBU-leden volstaat dat voorlopig ook, maar het lijkt erop dat de discussie over de deelname van Israël nog niet meteen zal gaan liggen.