Het Verenigd Koninkrijk zal 242 miljoen euro vrijmaken en verrijkt uranium leveren om de Oekraïense kerncentrales de komende 2 jaar draaiende te houden. Dat heeft de Britse premier Keir Starmer aangekondigd. De deal brengt enkele vragen met zich mee: kun je verrijkt uranium veilig leveren aan een land dat zich in een oorlog bevindt? En kan Oekraïne dat uranium ook op andere manieren inzetten?
Oekraïne krijgt verrijkt uranium van het Verenigd Koninkrijk, maar hoe breng je dat veilig naar oorlogsgebied?
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
"We staan zo lang als nodig is aan de zijde van Oekraïne: deze aankondiging moet dat verder onderstrepen. Poetin moet zijn tanks terugtrekken, zijn barbaarse luchtaanvallen staken en aan de onderhandelingstafel gaan zitten."
Het zijn de woorden van de Britse premier Keir Starmer, die zich net als de andere -leiders momenteel in het Franse stadje Évian-les-Bains bevindt. Starmer kondigt een nieuw sanctiepakket aan tegen de Russische , richt zich tegen bedrijven en individuen die Rusland helpen om aan westerse technologie te komen en toont zich bereid om het Britse defensiebudget op te trekken.
Verder wil de Britse premier zich inzetten voor de Oekraïense nucleaire sector. Hij belooft 242 miljoen euro vrij te maken voor de Oekraïense kerncentrales en zegt dat het Verenigd Koninkrijk zal leveren aan de Oekraïners. Dat moet de kerncentrales de komende 2 jaar draaiende houden en het Oekraïense volk "helpen om de volgende winters te doorstaan". De deal zou gesloten zijn tijdens het laatste bezoek van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky aan Downing Street in maart.
Het Verenigd Koninkrijk zal als onderdeel van het akkoord meer investeren in Urenco, een bedrijf dat verrijkt uranium produceert en voor 33 procent in handen is van de Britse overheid. Op die manier moet de investering ook de Britse economie en werknemers ten goede komen. Ook Duitsland en Nederland hebben aandelen in dat bedrijf. Urenco zal op zijn beurt het verrijkt uranium leveren aan Energoatom, de Oekraïense kernenergieproducent.
Belangrijke energiebron voor Oekraïne
Dat het Verenigd Koninkrijk verrijkt uranium zal leveren aan Oekraïne is een belangrijk teken van steun. Energoatom voorziet momenteel ongeveer 50 tot 60 procent van de elektriciteit die in het land wordt verbruikt. Kernenergie is in dat opzicht onmisbaar voor de Oekraïners.
Het gebruik van kerncentrales biedt ook iets meer energiezekerheid in oorlogstijden. Tijdens de wintermaanden verschijnen geregeld berichten over Russische aanvallen op olie- en elektriciteitsinstallaties. Een aanval op een kerncentrale is voor zowel Rusland als Oekraïne een 'no-go': beide landen herinneren zich de kernramp in Tsjernobyl, dus niemand wil een nieuwe kernramp riskeren door een aanval uit te voeren.
Oekraïne heeft in totaal 4 kerncentrales en 15 reactoren die stroom voorzien: Rivne heeft 4 reactoren, Chmelnytsky heeft er 2, South Ukraine heeft er 3 en Zaporizja (de grootste kerncentrale van Europa) heeft er 6. De kerncentrale van Zaporizja is echter ingenomen door Rusland en produceert sindsdien geen stroom meer.
Er zijn wel al aanvallen gemeld op of nabij de kerncentrales. In februari 2025 raakte een Russische drone nog de veiligheidskoepel van de nucleaire reactor in Tsjernobyl. Ook aan de kerncentrale van Zaporizja zijn al meerdere incidenten gemeld. Dat leidt telkens tot scherpe waarschuwingen van het , het Internationaal Atoomenergieagentschap.
Om de kerncentrales draaiende te houden, is Oekraïne afhankelijk van andere landen. Oekraïne heeft een van de grootste uraniumreserves ter wereld, maar is niet in staat om de grondstof zelf te verwerken.
Voor de invasie ging het uranium voor verwerking naar Rusland. Nu gaat het naar Canada, waar het bedrijf Cameco overgaat tot de 'conversie' van het uranium in centrifuges. Daarna gaat het geconverteerde uranium naar het Verenigd Koninkrijk, waar Urenco het verrijkt tot bruikbare brandstof voor kernreactoren.
Na de verrijking keert het uranium terug naar Oekraïne. Dat gebeurt volgens strikte regels die zijn opgelegd door het IAEA. De landen gebruiken daarvoor speciaal ontworpen containers die het materiaal moeten beschermen tijdens het transport. In het geval van Oekraïne gebeurt het transport onder meer via de trein vanuit de Europese buurlanden.
Ook voor nucleaire wapens?
Er doen al langer complottheorieën de ronde dat Oekraïne verrijkt uranium wil gebruiken om kernwapens te bouwen. Dat komt onder meer vanuit het : bij de start van de invasie beweerde de Russische president Vladimir Poetin dat het "slechts een kwestie van tijd was" voor Oekraïne zijn eigen nucleaire wapens zou ontwikkelen en bouwen.
Dat klopt niet. Oekraïne had na de implosie van de Sovjet-Unie in 1991 nog meer dan 1.200 nucleaire wapens op zijn grondgebied, maar die zijn enkele jaren later teruggegeven aan Rusland. Tussen 2010 en 2012 is ook het laatste hoogverrijkte uranium (meer dan 230 kilogram) weggehaald uit Oekraïne.
Het verrijkt uranium dat Urenco voorziet, is ook niet sterk genoeg voor nucleaire wapens. Het gaat over lichtverrijkt uranium, dat alleen kan worden gebruikt voor civiele doeleinden. Oekraïne zal met het Britse uranium dus geen kernwapens kunnen bouwen om in te zetten tegen Rusland.
