LIVE AfD en Die Linke scoren, CDU van kanselier Merz verdwijnt uit parlement: "Ontevredenheid langs alle kanten"

Friedrich Merz stelde gisteren duidelijk dat hij niet van plan is om af te treden als bondskanselier, maar hoe lang kan hij dat volhouden. "Hij staat onder druk, ook binnen de partij, maar hij kan alleen maar vrijwillig aftreden. Hij kan daar niet toe gedwongen worden. En hij wil dus niet", zegt hoofddocent politieke geschiedenis Dirk Rochtus.

Binnen het CDU heerst ook de vraag wie Merz zou kunnen opvolgen als hij toch zou aftreden. "Er circuleren wel namen, maar er is bij elke naam wel iets voor of tegen te zeggen. Het is niet simpel om Merz op dit moment het mes op de keel te zetten."

"Er was onlangs ook een verklaring van 8 minister-presidenten van CDU-signatuur die hem steunen, weliswaar zonder hem bij naam te noemen."

De druk groeit hoe dan ook, ook van buitenaf. "Mensen beginnen te zeggen dat het zo niet verder gaat. Als Merz zich niet herpakt, dan is het met hem gedaan."

De regering van bondskanselier Friedrich Merz (CDU) is sinds begin mei 2025 aan de macht. "Die regering is aangetreden met grote beloften: 'we gaan hier alles hervormen', 'we gaan de economie weer op gang trekken'. En dat gebeurt maar niet", zegt hoofddocent Duitse geschiedenis Dirk Rochtus.

"Duitsland zit in een neerwaartse spiraal, veel socio-economische problemen. Mensen zijn bang voor de toekomst. En Merz, waar blijft hij? Hij heeft geen antwoord. Gisteren herhaalde hij dan wel dat er hervormingen komen, maar er komt niks concreets van oplossingen uit de bus."

Merz heeft ook weinig voeling met mensen, zegt Rochtus. "Hij schimpt op kiezers, noemt kiezers van AfD 'Wütburger'. Dat betekent zoiets als verontwaardigde, gefrustreerde burgers die uit protest hun stem geven aan AfD. Dat getuigt van weinig empathie voor mensen, hij leeft eigenlijk op een wolk."

Kunnen de verkiezingsresultaten in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn, en eerder in Saksen-Anhalt, ons iets vertellen over de Duitse kiezer in het algemeen? "Het is moeilijk te extrapoleren", zegt hoofddocent Duitse geschiedenis Dirk Rochtus.

"In Berlijn is het opvallend dat beide radicale partijen op links en rechts, Die Linke en AfD, samen beide 40 procent halen. Maar in Mecklenburg-Voor-Pommeren haalt AfD 38 procent, terwijl Die Linke het daar niet goed doet, met maar 6 procent."

"Ik zou zeggen dat mensen die vroeger op Die Linke stemden, of voor haar voorgangers, nu naar rechts gegaan. Er is langs alle kanten onvrede, er is ontevredenheid, daar lijkt het op neer te komen."

Twee weken na het grote succes in de deelstaat Saksen-Anhalt doet de radicaal-rechtse partij AfD het nu ook erg goed bij de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn. In Mecklenburg-Voor-Pommeren wordt AfD de grootste partij met 38,2 procent en 32 zetels. In Berlijn haalt de partij 16,3 procent en 29 zetels.

"Het succes van AfD is een trend die zich doorzet in de Oost-Duitse deelstaten, maar ook in West-Duitsland", zegt Dirk Rochtus, hoofddocent Duitse geschiedenis en internationale politiek aan de KU Leuven, in VRT NWS De Ochtend op Radio 1. "Veel kiezers zijn ontevreden over de federale regering. Het leven wordt duurder, ze kunnen hun rekeningen niet meer betalen. Je ziet dat in een stem tégen de federale regering."

In Berlijn wordt de uiterst linkse partij Die Linke dan weer de grootste, met 25,7 procent en 47 zetels. "Hier heb je een totaal anders kiezerspubliek", zegt Rochtus. "Jong, academisch, stedelijk, progressief. Maar het is vooral in centrum Berlijn dat Die Linke heel goed scoort. In de buitenwijken staat AfD ietwat sterker."

Die Linke heeft in Berlijn sterk campagne gevoerd rond de woningnood. Ook hier heerst ontevredenheid. "Mensen vinden geen betaalbare woning, de huurprijzen zijn te hoog. Die Linke pleit voor een plafond op huurprijzen en stelt voor om de vastgoedconcerns te onteigenen. Dat spreekt blijkbaar ook een groot deel van de kiezers aan."

"Dit is echt een heel grote afgang voor de CDU van kanselier Friedrich Merz", zegt correspondent Chiem Balduk vanuit Duitsland. "De CDU heeft altijd groot geregeerd, heeft in alle deelstaten mee geregeerd, vertegenwoordigt ook veel mensen."

Merz denkt er voorlopig niet aan om op te stappen. Dat maakte hij gisteravond al meteen duidelijk na het bekend raken van de eerste resultaten. Volgens Balduk kan Merz voorlopig aanblijven, maar veel zal ervan afhangen hoe alles de volgende dagen evolueert.

"Hij gelooft er echt in dat hij nog kansen heeft om zijn hervormingsagenda door te voeren", zegt Balduk. "Er lijkt vooralsnog ook geen grote opstand gaande binnen de CDU. Maar het zal de volgende dagen moeten blijken of dat echt zo is. Merz zal met de CDU-fractie in het Duitse parlement praten en horen of hij nog steeds steun krijgt van zijn partijgenoten."

Elif Eralp, de lijsttrekker van Die Linke in Berlijn, herhaalt haar ambitie om regerend burgemeester van Berlijn te worden. Dat is de officiële titel van de minister-president van Berlijn, die tegelijk ook burgemeester van de stad is.

"Zodat de mensen in onze stad weer een beter leven kunnen leiden. Vooral de mensen die onze stad dagelijks draaiende houden", zei ze aan de Duitse zender ARD. "We hebben de verkiezingen gewonnen, ons programma, ons beleid heeft de verkiezingen gewonnen."

Die Linke zette in de campagne in op de wooncrisis in Berlijn. Een belangrijk onderdeel van het programma was het voorstel tot nationalisering van grote woningmaatschappijen. Daar is niemand voorstander van, behalve Die Grüne.

Eralp noemt de huurcrisis "het grootste maatschappelijke probleem in de stad". "Ik heb altijd gezegd dat we vanaf dag 1 aan socialisatie werken", zegt ze aan ARD. "We moeten socialiseren, het referendum uitvoeren en woningspeculatie uit Berlijn verdrijven." 

Een mogelijke nationalisering zou een langdurig proces met gerechtelijke stappen kunnen worden. Op de vraag of de kwestie coalitiebesprekingen zou kunnen torpederen, zegt Eralp: "Deze beleidswijziging, daar sta ik voor, en daarvoor zal ik de onderhandelingen aangaan."

In het deelstaatparlement van Berlijn zijn 158 zetels te verdelen. Volgens het centraal kiesbureau in Berlijn ziet de zetelverdeling er zo uit.

• Die Linke haalt 47 zetels binnen, dat zijn er 25 meer dan de vorige keer. Meer dan een verdubbeling van het aantal zetels dus.

• De CDU houdt nog 34 zetels over. De christendemocraten moeten er wel 18 prijsgeven.

• Die Grüne halen 26 zetels, een verlies van 8 zetels.

• De SPD houdt na haar grootste verlies in Berlijn ooit nog 22 zetels over. Dat zijn 12 zetels minder, een verlies van bijna een derde.

Deze cijfers openen de deur voor een rood-groene-rode coalitie tussen Die Linke, Die Grüne en de SPD. In dat geval zou lijsttrekker Elif Eralp van Die Linke regeringsleider van Berlijn kunnen worden.

Berlijn is zowel een deelstaat als de hoofdstad van Duitsland. Als regeringsleider zou Eralp zowel de rol van minister-president als van burgemeester vervullen.  

Leif-Erik Holm, kandidaat-minister-president bij AfD, ziet de overwinning van zijn partij in Mecklenburg-Voorpommeren als "een sterk signaal dat de inwoners van de deelstaat verandering willen". En dat betekent "verstandig beleid in Berlijn" (van de federale regering, red). En dat krijgen ze volgens Holm niet.

In een interview met ARD zegt Holm dat AfD de huidige coalitie van de SPD en Die Linke "heeft afgeschaft". De deelstaatregering is weggestemd, klinkt het.

Volgens Holm is nu een driepartijencoalitie nodig "om het hoofd boven water te houden". Daarom zouden alle partijen moeten overwegen of ze met AfD in gesprek moeten gaan. Anders zullen de door de burgers gewenste veranderingen niet plaatsvinden, is de boodschap.

In het deelstaatparlement van Mecklenburg-Voor-Pommeren zijn in totaal 71 zetels te verdelen.

• De radicaal-rechtse AfD haalt 32 zetels. Dat zijn er 18 meer dan de vorige keer. 

• De SPD heeft 29 zetels in het parlement en moet er 5 prijsgeven.

• Die Linke en Die Grüne halen elk 5 zetels. Die Linke verliest 4 zetels, Die Grüne behouden hetzelfde aantal.

• De CDU verdwijnt helemaal uit het parlement. Hun huidige 12 zetels zijn ze dus kwijt.

AfD heeft niet genoeg zetels voor een absolute meerderheid en zal dus een coalitiepartner nodig hebben om te kunnen regeren. Het is de vraag of en op welke manier een coalitievorming kan slagen.

Leif-Erik Holm, de AfD-kandidaat voor het ambt van minister-president in Mecklenburg-Voor-Pommeren, heeft al gezegd dat zijn partij een mandaat heeft om te regeren. Alle andere partijen hebben tot nu gezegd dat ze niet met AfD willen samenwerken, op BSW na, maar die partij haalt de kiesdrempel niet.

De CDU van bondskanselier Friedrich Merz zakt nu toch onder de kiesdrempel en dreigt daarmee uit het parlement van Mecklenburg-Voor-Pommeren te verdwijnen. Volgens de laatste berekeningen komt de CDU op 4,9 procent uit. Om 18 uur stond ze nog op 5,5 procent.

Merz noemde de resultaten eerder vanavond al een "ramp", toen het er nog op leek dat de partij wel in het parlement zou gaan zetelen. Hoe dan ook is het de slechtste verkiezingsuitslag in de geschiedenis van de partij.

De radicaal-rechtse AfD bouwt haar voorsprong op de sociaaldemocratische SPD licht uit en zou met 38,3 procent winnen, tegenover 35,4 procent voor de SPD. 

In Berlijn loopt de radicaal-linkse Die Linke met 25,3 procent ook verder uit op de CDU (19 procent). De christendemocraten zullen de burgemeesterssjerp wellicht moeten afgeven.

De AfD haalt er 16,3 procent, veruit haar beste resultaat ooit in de hoofdstad.

De uiterst linkse partij Die Linke kon in Berlijn scoren met een campagne rond de wooncrisis. Meer dan 25 procent van de kiezers stemde op de partij.

Die Linke, die haar wortels heeft in de communistische partij van de DDR, belooft onder meer een nationalisering van woonmaatschappijen en een huurplafond. Daarmee wil ze de stijgende huurprijzen drukken en het tekort aan woningen terugdringen.

Of de partij die plannen ook kan doorvoeren als ze gaat regeren, is niet duidelijk. Mogelijke coalitiepartner SPD heeft al 'nee' gezegd tegen de plannen. De Groenen tonen wel bereidheid. 

De AfD lijkt de verkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren nipt te zullen winnen. Dat betekent echter niet dat de radicaal-rechtse partij ook zal gaan regeren. Elke andere partij sluit samenwerking met de AfD namelijk categorisch uit.

Het populistische BSW, dat nipt de kiesdrempel zou halen, laat wel enige twijfel (in Saksen-Anhalt voert de partij ook verkennende gesprekken met de AfD). Maar ook AfD en BSW samen lijken niet aan een meerderheid te komen.

Terwijl de CDU treurt, is er grote vreugde bij de AfD. De radicaal-rechtse partij lijkt de verkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren te winnen. Ook in Berlijn gaat de AfD er fors op vooruit.

Ze zet daarmee haar succes van 2 weken geleden in Saksen-Anhalt voort. "We zijn de nieuwe volkspartij van Duitsland", concludeert nationaal partijvoorzitter Alice Weidel in een interview met de publieke omroep ZDF. 

De eerste 'Hochrechnung', berekeningen op basis van de eerste tellingen, toont minimale veranderingen tegenover de eerste exitpoll van 18 uur.

In Mecklenburg-Voor-Pommeren kan de AfD haar opmars na Saksen-Anhalt doorzetten en lijkt ze de verkiezingen te winnen met 37,1 procent. De sociaaldemocratische SPD volgt echter op korte afstand met 35,6 procent.

De CDU, de partij van bondskanselier Friedrich Merz, flirt met de kiesdrempel en komt uit op een historisch lage score van 5,4 procent.

In Berlijn ligt de uiterst linkse Die Linke aan de leiding. Met 24,8 procent heeft ze een voorsprong op de in de hoofdstad regerende CDU, die op 20 procent uitkomt.

Ook hier scoort de AfD goed, met 15,7 procent.

Bondskanselier Friedrich Merz wil aan de macht blijven. Dat heeft hij gezegd in een statement meteen na de eerste exitpolls van de verkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn.

Dat de christendemocraten van Merz in Mecklenburg-Voor-Pommeren maar nipt de kiesdrempel zouden halen, noemde hij een "ramp". Toch wil hij zich daar niet door laten afschrikken en zijn beleid verderzetten.

De voorbije weken werd er in de Duitse pers druk gespeculeerd over een mogelijk ontslag van Merz, die al maanden met slechte populariteitscijfers kampt en onlangs een zware nederlaag van de CDU in Saksen-Anhalt tegen de AfD moest incasseren.

Over een kleine 10 minuten sluiten de stembureaus in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn.

Klokslag 18 uur zijn er ook de eerste exitpolls.

De opkomst bij de verkiezingen in de 2 Duitse deelstaten ligt beduidend hoger dan bij de vorige verkiezingen.

Om 16 uur kwam in Berlijn al 58,2 procent van de stemgerechtigden opdagen. In 2023 was dat 48,8 procent. In Mecklenburg-Voor-Pommeren lag de opkomst op dat tijdstip bij 40,7 procent, tegenover 32,5 procent bij de vorige verkiezingen.

In Saksen-Anhalt speelde de hogere opkomst in de kaarten van de AfD. De extreemrechtse partij kon daar veel mensen mobiliseren die normaal niet gaan stemmen.

Alle ogen zijn vandaag niet alleen gericht op de lijsttrekkers in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn, maar vooral ook op de positie van bondskanselier Friedrich Merz.

Als minst populaire bondskanselier ooit zit de christendemocraat al maanden zwak in het zadel. De zware nederlaag bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt tegen de extreemrechtse AfD 2 weken geleden deed zijn positie nog verder wankelen.

Volgens Duitse media worden er binnen de CDU van Merz zelfs scenario's besproken over hoe hij vervangen zou kunnen worden en door wie.

De steun van de christendemocratische minister-presidenten heeft Merz voorlopig nog. Daar kan echter verandering in komen als de CDU vanavond de kiesdrempel in Mecklenburg-Voor-Pommeren niet haalt en/of het burgemeesterschap in Berlijn verliest.

Merz heeft vanavond alvast de partijtop samengeroepen op het partijhoofdkwartier. Daar wil hij peilen of hij nog voldoende steun heeft binnen zijn partij.

De stembureaus in Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren zijn nog tot 18 uur geopend. In de loop van de dag gingen al heel wat mensen stemmen.

Volgens de autoriteiten had om 12 uur 27,9 procent van de stemgerechtigden in Berlijn hun stem uitgebracht. Dat is 4,5 procentpunt meer dan op dat tijdstip bij de vorige verkiezingen. 

Ook in Mecklenburg-Voor-Pommeren trokken al meer kiezers naar de stembus. Om 14 uur was al 40,7 procent van hen langsgegaan, tegenover 32,5 procent bij de vorige verkiezingen.

Meteen na het sluiten van de stembureaus worden de eerste exitpolls verwacht.

In de stadstaat Berlijn dreigt ook een afstraffing voor de CDU van Friedrich Merz. De partij regeert er momenteel met de SPD, maar volgens de peilingen zit een nieuwe coalitie er niet in.

De linkse partij Die Linke, die haar wortels heeft in de communistische partij van de DDR, zou de verkiezingen in de hoofdstad kunnen winnen, nipt voor CDU en AfD.

Lijsttrekker Elif Eralp zette in haar campagne in op de wooncrisis. Als oplossing stelt ze onder meer een nationalisering van woonmaatschappijen voor, iets waar behalve de Groenen niemand voorstander van is.

De CDU kwam al vroeg in de campagne in de problemen. De huidige burgemeester Kai Wegner moest een stap opzijzetten als lijsttrekker nadat hij had gelogen over zijn aanpak van een grote stroompanne begin januari. Huidig senator voor Financiën Stefan Evers neemt zijn plaats in.

In de Oost-Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren wordt een nek-aan-nekrace tussen de radicaal-rechtse AfD en de sociaaldemocratische SPD verwacht.

Lang leek de AfD onklopbaar en had ze maandenlang een grote voorsprong op de andere partijen. Inmiddels heeft de SPD met minister-president Manuela Schwesig aan kop die achterstand in de peilingen ruimschoots goedgemaakt. En dat ondanks de rugwind die voor de AfD werd verwacht na de monsterscore in Saksen-Anhalt.

Schwesig voerde een intense campagne als "Frau gegen Blau" (blauw is de partijkleur van de AfD, red.) en haalde fel uit naar het beleid van bondskanselier Friedrich Merz. Onder meer zijn geplande pensioenhervorming, die hij met de SPD wil doorvoeren, valt slecht bij Schwesig.

Naast de AfD en de SPD zijn ook alle ogen gericht op de CDU van Merz. Die schommelt in de peilingen rond 6 à 7 procent. Mocht de partij uit het parlement verdwijnen, zou dat voor het eerst in haar geschiedenis zijn. De druk op Merz zou daardoor verder toenemen.

In de Duitse hoofdstad Berlijn en de noordoostelijke deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren kunnen de inwoners vandaag een nieuw parlement kiezen.

Volgens de peilingen kan in Mecklenburg-Voor-Pommeren zowel de radicaal-rechtse AfD als de sociaaldemocratische SPD de grootste partij worden. In Berlijn wordt het naar verwachting een strijd tussen de CDU, die vandaag de hoofdstad bestuurt, en Die Linke.

De uitslag kan ook gevolgen hebben voor de Duitse nationale politiek. Bondskanselier Friedrich Merz (CDU) is niet populair en leed met zijn partij 2 weken geleden al een zware nederlaag tegen de AfD in Saksen-Anhalt. Sindsdien neemt de druk op hem verder toe.

Om 18 uur sluiten de stembureaus en worden de eerste exitpolls verwacht. 

"We keuren de productie van militair materieel niet zomaar af, ook omdat we bij ons remigratie- en uitzetoffensief zulke hulpmiddelen zullen nodig hebben." Met die uitspraak heeft AfD-kopman in Saksen-Anhalt Ulrich Siegmund heel wat ophef veroorzaakt.

Siegmund gaf dat antwoord op de vraag van een journalist hoe de AfD tegenover de komst van een defensiesite in de deelstaat staat. Het materiaal dat daar zou worden geproduceerd, zou volgens hem ook kunnen worden gebruikt om asielzoekers en vluchtelingen de deelstaat uit te zetten.

Die uitspraak zet bij de oppositie kwaad bloed. De sociaaldemocraten van de SPD spreken van "geweld als politiek middel". Bij de CDU wordt gesproken van "etnische zuivering". Dat had bondskanselier Friedrich Merz eerder deze week al over de plannen van de AfD gezegd.

Ook het populistische BSW, de enige partij die momenteel verkennende gesprekken met de AfD wil voeren, reageert scherp. "Uitzettingen zijn geen taak van het leger", klinkt het daar. Of die gesprekken trouwens iets zullen opleveren, is nog maar de vraag. De 2 partijen zijn het op heel wat punten eens, maar liggen op veel vlakken ook ver uit elkaar.

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft in het parlement hard uitgehaald naar de Alternative für Deutschland (AfD), de partij die afgelopen zondag de verkiezingen won in de deelstaat Saksen-Anhalt.

Merz vergeleek de migratieplannen van de partij met een "etnische zuivering". AfD-leider Alice Weidel hield Merz dan weer voor dat zijn tijd als bondskanselier erop zit.

Keurig gekleed, glimlach op het gezicht en zwaaiend vanop zijn Schwalbe-scooter: zo heeft Ulrich Siegmund de AfD naar een historische overwinning geleid in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Wie is de politicus die door Der Spiegel "de gevaarlijkste man van Duitsland" wordt genoemd? 

De overwinning van de extreemrechtse AfD in Saksen-Anhalt heeft de CDU-partij van bondskanselier Friedrich Merz "op haar grondvesten doen daveren". Dat heeft Merz gezegd als reactie op de verkiezingsresultaten. "We zijn allemaal diep geschokt."

Merz laat alvast weten dat zijn partij niet zal samenwerken met de AfD in Saksen-Anhalt. AfD heeft namelijk nipt geen meerderheid gehaald, waardoor het op zoek moet naar een coalitiepartner om te kunnen regeren. De extreemrechtse partij hoopt dat politici van de CDU eventueel zouden overstappen of samenwerken met AfD, maar Merz sloot elke vorm van samenwerking uit.

Velen zien de resultaten in Saksen-Anhalt als een reactie op het beleid van Merz. Toch blijft de bondskanselier achter zijn koers staan. "Onze coalitieregering moet beter werken, maar ook bij zijn punten blijven", klinkt het.

Daarnaast benadrukt Merz dat de overwinning van de pro-Russische en Oekraïne-kritische AfD geen verandering betekent in de steun aan Oekraïne. "We zullen Oekraïne blijven steunen", benadrukt Merz.

Achter de spectaculaire winst van de extreemrechtse AfD in Saksen-Anhalt gaat meer schuil dan alleen onvrede over migratie. Volgens Duitslandkenner Jeroen Reygaert spelen verschillende frustraties mee: de economie, de blijvende kloof tussen Oost- en West-Duitsland en de manier waarop de Duitse samenleving verandert.

Bram Vandeputte blikt terug op een historische avond in Saksen-Anhalt.

"Zoals het er nu naar uitziet, zie ik geen mogelijkheid dat er een nieuwe minister-president gekozen wordt." Dat zegt Wiebke Pittlik, de hoofdredacteur van Duitslandweb, het journalistieke gedeelte van de website Duitslandinstituut.nl.

"De AfD kan in zijn eentje geen coalitie vormen. De andere partijen, die ze in Duitsland de democratische partijen noemen, hebben met elkaar ook niet genoeg voor een meerderheid. Dat zou dan een minderheidsregering moeten worden. Daar zitten ook nog andere problemen, zoals de CDU die niet wil samenwerken met Die Linke. Veel zal afhangen van wat de kleine BSW zal doen."

Het nieuwe deelstaatparlement moet binnen 30 dagen bijeenkomen. Dat moet een nieuwe minister-president aanduiden. "Er kunnen 3 stemrondes georganiseerd worden. Maar eerlijk gezegd, volgens mij wordt er geen nieuwe minister-president gekozen. Zoals het er nu naar uitziet, zie ik daar geen mogelijkheid toe."

Volgens Pittlik belooft het nog "een spannend spel" te worden de komende maand. "Misschien gaan mensen van de CDU wel meestemmen voor de kandidaat van de AfD. Daar wordt nu wel op gespeculeerd. De AfD zal ook hard werken om die overlopers in hun kamp te trekken."

Het verkiezingsresultaat zegt ook iets over heel Duitsland, zegt Jeroen Reygaert. "In heel Duitsland heerst die ontevredenheid, die neemt almaar toe. Het vertrouwen in de politiek neemt almaar af."

Het gaat ook niet zo denderend goed in Duitsland, merkt hij op. "De economische motor van Europa sputtert op dit moment. En dat straalt af op vanalles en nog wat. Alle problemen die Duitsland heeft, komen in Saksen-Anhalt uitvergroot samen."

Wat je bij kiezers van de AfD vaak hoort, is dat die partij luistert naar het volk, zegt Reygaert. Dat blijken de andere partijen volgens het volk te weinig te doen, en daardoor worden ze afgestraft. "De traditionele partijen krijgen hier verkiezing na verkiezing rammelingen, zoals dat elders in Europa ook het geval is. Hier is dat nu heel erg uitgesproken."

"Veel mensen die voor de AfD stemmen zeggen ook dat ze niet per se vóór die partij stemmen. Wel dat ze niet voor die andere partijen willen stemmen. En dat zegt toch veel over de populariteit van die anderen."

De coalitievorming wordt een gigantisch probleem, merkt VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert op. "Op dit moment is geen enkele combinatie mogelijk, zelfs niet met gedoogsteun. Niemand wil met de AfD samenwerken. Zelf wil die partij ook niet echt met anderen samenwerken."

"De christendemocraten van de CDU, de tweede partij, willen dan weer niet met Die Linke samenwerken. Eventueel zou de CDU nog gedoogsteun kunnen krijgen van Die Linke om dan samen met de sociaaldemocraten van de SPD en de groenen een minderheidsregering te vormen."

"Maar dan heb je nog een zesde speler, en dat is de kleine populistische partij BSW (Bündnis Sahra Wagenknecht). Die combineert standpunten van radicaal links en radicaal rechts. Zij zijn de kingmaker, de beslissende factor. Maar zij hebben al gezegd dat ze niemand willen steunen, niet de AfD en niet de andere partijen. De BSW wil een expertenregering zonder meerderheden die thema per thema kan bekijken."

Conclusie? In die Duitse deelstaat waar het vertrouwen in de politiek zo laag is, zit nu alles ook weer vast.

"Saksen-Anhalt is niet onmiddellijk de meest bloeiende of levendige deelstaat. Waar je ook komt, mensen zijn ontevreden", zegt VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert. "Ze vinden het leven te duur, ze vinden energie te duur, ze vinden dat het economisch niet goed gaat. Ze vinden dat ze niets meer mogen zeggen. Elke reden is goed om hier ongelukkig te zijn."

"Ze zijn verplicht verwesterd geworden na de Duitse eenmaking in 1990, dat hoor je ook vaak. Saksen-Anhalt is een voormalige Oost-Duitse deelstaat. Veel mensen zijn na die eenmaking vertrokken naar het Westen in de jaren 90, begin 2000. De meest succesvolle mensen zijn weggetrokken, waardoor je hier mensen hebt die het niet altijd even makkelijk hebben."

De AfD speelt heel hard in op dat Oost-Duitse gevoel, zegt Reygaert. "Het idee van, 'wij zijn niet het Westen, wij mogen onszelf zijn'. Op bijeenkomsten van de AfD wordt regelmatig ook 'Ost-Deutschland' gescandeerd. Doe daar nog een vleugje migratie bij en dan krijg je de cocktail die maakt dat de AfD hier aan 43,8 procent geraakt."

"De AfD heeft de laatste dagen alles op alles gezet om een absolute meerderheid te behalen. Dat dat niet helemaal gelukt is, zal toch een klein beetje zuur zijn. Maar het is wel een ongeziene overwinning voor een extreemrechtse partij in Duitsland na de Tweede Wereldoorlog", zegt VRT NWS-journalist Jeroen Reygaert vanuit Duitsland.

"Het is nooit gebeurd dat een partij 43 procent haalt bij deelstaatverkiezingen. Zelfs andere partijen raken bij deelstaatverkiezingen amper nog aan 40 procent in het hedendaagse Duitsland. Dat de AfD dit klaarspeelt bewijst hoe enorm breed gedragen die partij in Saksen-Anhalt is".

Hoe dat komt? "Ontevredenheid. Ik denk dat je het op veel vlakken in die vijf lettergrepen kan samenvatten", zegt Reygaert.

De AfD komt 4 zetels te kort voor een absolute meerderheid in het parlement. Lijsttrekker Ulrich Siegmund streefde vooraf naar een absolute meerderheid, zodat hij alleen kon regeren, maar hij heeft dus een partner nodig.

De regeringsvorming belooft dus erg ingewikkeld te worden. Andere partijen hadden voor de verkiezingen al gezegd dat ze niet met de AfD willen samenwerken. Maar dat zij een regering kunnen vormen zónder de AfD, een minderheidsregering dus, is niet evident.

AfD-lijsttrekker Siegmund ziet het mandaat om te regeren wel duidelijk als het zijne. Tegelijk zei hij gisteren na het bekendmaken van de eerste resultaten dat hij op dit moment geen coalitiepartners ziet. "Al kan er nog van alles gebeuren. Ik weet niet of er individuele parlementsleden zullen zeggen: 'Het is genoeg, ik doe niet meer mee.'"

Hij verklaarde ook dat hij zich niet met "spelletjes" wil bezighouden, zoals een minderheidsregering. En mocht het niet lukken om een ​​regering te vormen, vindt hij nieuwe verkiezingen ook een mogelijkheid. "In een noodsituatie zouden er gewoon nieuwe verkiezingen komen. Dan zouden we gewoon 50 of 55 procent van de stemmen hebben".

De deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt hebben een grote groep mensen naar het stemhokje gelokt. Volgens de eindcijfers is in totaal 77,8 procent van de stemgerechtigde kiezers opgedaagd. Dat is de hoogste opkomst in Saksen-Anhalt sinds de eenmaking van Duitsland in 1990.

Ter vergelijking: bij de vorige deelstaatverkiezingen in 2021 bedroeg de opkomst slechts 60,3 procent.

In het parlement van Saksen-Anhalt zijn 83 zetels te verdelen. Op basis van de huidige resultaten geeft dat de volgende verdeling:

• AfD: 39 zetels (+ 16)

• CDU: 15 zetels (-25)

• SPD: 8 zetels (-1)

• Die Linke: 8 (-4)

• Grüne: 8 (+2)

• BSW: 5 (-)

(bron: centraal stembureau van Saksen-Anhalt)

Alternative für Deutschland (AfD) ziet op dit moment geen partners waarmee ze kan samenwerken. Dat heeft Ulrich Siegmund, lijsttrekker van de partij in deelstaat Saksen-Anhalt, gezegd in een interview bij Duitse media. "In het ergste geval komen er nieuwe verkiezingen", klonk het. 

Volgens de laatste prognoses strandt AfD in Saksen-Anhalt op ongeveer 44 procent van de stemmen. Daarmee loopt de uiterst rechtse partij de absolute meerderheid waarop ze gehoopt had nipt mis.

Siegmund sloot bij Duitse media niet uit dat zijn partij met andere partijen wil samenwerken, maar zei ook dat hij op dit moment geen partner ziet waarmee zo'n samenwerking mogelijk is. "We hebben een mandaat om te regeren en we reiken de hand uit, maar we gaan onze eigen principes niet opgeven en onszelf verraden", klonk het bij de Duitse zender ZDF. "In het ergste geval komen er nieuwe verkiezingen en dan halen we 50 of 55 procent."

Siegmund zei ook dat hij enkel een samenwerking wil met "democratische krachten" die de "fundamentele problemen" in het land willen helpen oplossen. "Maar we gaan geen spelletjes spelen." Een minderheidsregering is volgens de lijsttrekker daarom uitgesloten. 

Met 90 procent van de stemmen geteld, wordt de kans op een absolute meerderheid voor de AfD steeds kleiner. Uit de laatste resultaten van de publieke omroep ARD blijkt opnieuw dat het populistische BSW de kiesdrempel haalt en daardoor de AfD enkele beslissende zetels afsnoept. Ook bij de tellingen van ZDF staat het BSW boven de 5 procent.

Vergeleken met de eerste exitpolls is er ook bij de andere partijen weinig veranderd. De AfD staat met ruime voorsprong aan de leiding met 44 procent. De CDU volgt op grote afstand met amper 17,5 procent.

44 procent voor de AfD komt neer op 39 zetels. De partij komt daarmee niet aan de 42 zetels die nodig zijn voor een absolute meerderheid in het parlement, dat 83 zetels telt. Geen enkele andere partij wil officieel regeren met de extreemrechtse AfD.

Het ziet er dus naar uit dat de CDU, als ze wil regeren, een coalitie met alle andere partijen moet vormen. De CDU heeft echter ook een samenwerkingsverbod met Die Linke. Het BSW heeft bovendien al gezegd de christendemocraten niet aan de macht te willen helpen.

Sinds de Duitse eenmaking in 1990 haalde geen enkele partij in Saksen-Anhalt zo’n hoog percentage als de AfD.

Met volgens de laatste resultaten 44 procent van de stemmen staat de partij ruim aan de leiding in de historische vergelijking. Het vorige record staat op naam van de CDU, die in 2002 37,3 procent haalde.

76,9 procent van de stemgerechtigden in Saksen-Anhalt heeft vandaag zijn stem uitgebracht. Dat blijkt uit berekeningen van publieke omroep ZDF. Dat is een record.

De opkomst ligt duidelijk hoger dan bij de vorige deelstaatverkiezingen in 2021. Toen ging 60,3 procent stemmen.

Voorlopig beweegt er weinig in de nationale politiek na de monsterscore voor de AfD in Saksen-Anhalt. 

"Uit de CDU klinkt dat de vraag rond de figuur van bondskanselier Friedrich Merz zich nu niet opdringt. Bij de SPD was te horen dat de nationale regering er voor 4 jaar zit en daar ook moet blijven werken", legt Jeroen Reygaert uit. De regering van Merz is bijzonder onpopulair. 

"Toch wordt het uitkijken naar de partijbureaus morgen. Dat er zowel bij de CDU als bij de SPD harde woorden zullen vallen, staat buiten kijf. Of deze nederlaag ook echte gevolgen krijgt? Afwachten. De eerste signalen zeggen van niet, maar je weet nooit wat een nachtje slapen brengt."

Heel wat CDU-aanhangers hebben inmiddels de partijbijeenkomst verlaten. Wat overblijft, is een nagenoeg lege zaal. Het lijkt erop dat de CDU, ondanks de slechte peilingen, toch ergens op feeststemming had gerekend.

"Totale verslagenheid" was er te merken bij de CDU. Dat zag VRT NWS-journalist Bram Vandeputte met eigen ogen op de partijbijeenkomst in Maagdenburg.

Hoe het nu verder moet, is nog volstrekt onduidelijk. Vandeputte verwacht alleszins een moeilijke politieke puzzel.

Wie heeft er op de AfD gestemd? Heel veel kiezers hebben de CDU de rug toegekeerd, zo blijkt uit de eerste berekeningen van de verschuivingen van kiezers tussen de partijen.

Maar vooral veel mensen die normaal niet gaan stemmen, hebben hun kruisje bij de AfD gezet.

Haalt het BSW de kiesdrempel of niet? Dat is de vraag van vanavond. Als de partij boven de 5 procent klimt, snoept dat extra zetels weg bij de AfD. De absolute meerderheid is dan niet meer mogelijk.

Hoe dan ook is het een monsterscore voor de extreemrechtse partij, benadrukt Duitslandkenner ter plaatse Jeroen Reygaert:

Ook volgens de eerste telling van de stemmen is de AfD de duidelijke winnaar van de verkiezingen. Net als in de Exitpoll komt de partij uit op 44,5 procent.

Voor de andere partijen zijn er eveneens nauwelijks verschillen. 

Het populistische BSW staat momenteel op 5 procent. Of de partij al dan niet in het parlement kan zetelen, is beslissend voor de zetelverdeling. Het wordt de hele avond spannend afwachten of ze over de kiesdrempel raakt.

"Dit is een nederlaag." Duidelijk aangeslagen heeft CDU-kopman Sven Schulze zijn nederlaag erkend en Ulrich Siegmund van de AfD gefeliciteerd met zijn overwinning. 

"Zo’n heftige verkiezingscampagne was er nog nooit in een deelstaat", geeft Schulze toe aan zijn aanhang in Maagdenburg. 

Over hoe het nu verder moet of Schulze zijn ontslag zal indienen, zei hij niets.

Slechts 18,5 procent in de eerste exitpoll: de CDU stevent op een nog slechter resultaat af dan verwacht. De reactie op de eerste resultaten spreekt boekdelen:

"We hebben geschiedenis geschreven." Dat zegt AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund bij de ARD nu zijn partij in de eerste exitpoll 44,5 procent van de stemmen zou halen.

Voor een absolute meerderheid, de doelstelling van de AfD, is dat echter niet voldoende. En regeren met een andere partij ziet Siegmund niet echt zitten. "We gaan onze posities niet opgeven om aan de macht te komen."

Er is bijzonder veel internationale en nationale media-aandacht voor de verkiezingen in Saksen-Anhalt. Ook bij de CDU hebben zich tientallen journalisten verzameld, onder wie de ploeg van VRT NWS.

Over 20 minuten komen de eerste exitpolls binnen. Verwacht wordt dat de christendemocraten zwaar zullen verliezen.

De stembureaus zijn nog een uur open, tot 18 uur. Meteen daarna maken de publieke omroepen de eerste exitpolls bekend.

De verkiezingen brachten nu al een recordaantal kiezers op de been: om 16 uur had 65,3 procent van de stemgerechtigden in Saksen-Anhalt zijn stem al uitgebracht. Dat is meer dan de totale opkomst bij de vorige verkiezingen in 2021.

De verkiezingen in Saksen-Anhalt zijn een belangrijke test voor de regering van bondskanselier Friedrich Merz, die bijzonder onpopulair is. En daar profiteert de AfD in het hele land van. Nationaal peilt ze op 28 procent, de CDU van Merz op 21 procent.

Hoe komt het dat zijn regering er na ruim een jaar zo slecht voorstaat? VRT NWS sprak er onlangs over met Duitse journalisten:

"ALLES IST MÖGLICH!" Dat is de slogan van AfD-kopman Ulrich Siegmund. Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken is alvast fan.

"Vandaag kijkt Duitsland en heel Europa terecht naar Saksen-Anhalt. Het Vlaams Belang wenst Ulrich Siegmund en AfD veel succes!", klinkt het op zijn sociale media. "Hier wordt over de toekomst van Duitsland en Europa beslist."

Om 16 uur zijn al meer mensen in Saksen-Anhalt naar de stembus getrokken dan bij de verkiezingen van 2021. De opkomst bedraagt 65,3 procent. Bij de vorige verkiezingen was dat op hetzelfde moment 41 procent.

Stemgerechtigden hebben nog tot 18 uur de tijd om hun stem uit te brengen. Dan sluiten de stembureaus en volgen meteen de eerste exitpolls.

Bij de christendemocraten van de CDU is het voorlopig stilte voor de storm. De zaal in Maagdenburg waar de partij straks samenkomt, is nog leeg.

Maar de komende uren zal die snel vollopen. Om 18 uur, wanneer de eerste exitpolls binnenkomen, houdt de partij ongetwijfeld de adem in.

De CDU dreigt immers zwaar afgestraft te worden. Momenteel levert ze met Sven Schulze de minister-president, maar volgens de peilingen haalt de partij met moeite 20 procent van de stemmen. Dat is slechts de helft van wat de AfD zou halen.

Nationaal AfD-leider Alice Weidel roept alle kiezers in Saksen-Anhalt op om op haar partij te stemmen. Opvallend: mensen die niet stemgerechtigd zijn, roept ze op om "verkiezingsobservator" te worden en de telling in de gaten te houden.

Lijsttrekker Ulrich Siegmund verspreidde die oproep zelf ook meermaals. Hij waarschuwt al dagen voor "verkiezingsvervalsing". In een bejaardentehuis was er even sprake van mogelijke manipulatie , nadat een bewoonster klacht had ingediend tegen onbekenden, omdat ze dacht dat er per brief in haar naam was gestemd.

Siegmund sprak van een "gigantisch schandaal" en suggereerde dat dit mogelijk maar het topje van de ijsberg was. Volgens het parket bleek er uiteindelijk geen sprake van vervalsing.

Een van de speerpunten van de AfD in Saksen-Anhalt is het afschaffen van de schoolplicht. Dat klinkt voor Vlamingen op het eerste gezicht misschien niet vreemd, aangezien hier een leerplicht heerst en kinderen ook thuisonderwijs mogen krijgen.

Dat is niet het geval in Duitsland. De schoolplicht afschaffen ligt er gevoelig, omdat ze wordt gezien als een beschermend mechanisme, zodat alle kinderen dezelfde democratische basis kunnen ontwikkelen.

De AfD wil daar nu komaf mee maken, omdat ze vindt dat kinderen op school "twijfelachtige levensvisies" zouden aanleren. Ouders moeten hun kinderen daaraan kunnen onttrekken, klinkt het.

Internationaal staat het kleine Saksen-Anhalt vooral bekend om Maarten Luther, die de eerste steen legde voor het protestantisme door in 1517 zijn thesen aan de kerk van Wittenberg te bevestigen.

Ook het Bauhaus geniet wereldwijd bekendheid. De kunstinstelling in Dessau staat op de Werelderfgoedlijst vanwege haar vernieuwende stijl.

Het Bauhaus werd ooit door de nazi's gehaat en is vandaag opnieuw mikpunt van kritiek, dit keer van de AfD. Die vindt het lelijk, onvoldoende 'Duits' en een "fout van de moderne tijd". Daarom wil de partij de subsidies schrappen. Dat wil de federale minister van Cultuur Wolfram Weimer niet zomaar laten gebeuren:

VRT NWS nam poolshoogte in Wolmirstedt vanochtend. De vraag van de dag: "Op welke partij hebt u gestemd?"

Maar ook Oekraïne blijkt een thema. Deze verkiezingen gaan over meer dan alleen Saksen-Anhalt.

Nu is het nog koffiedik kijken of de AfD vanavond een absolute meerderheid binnenhaalt. Mocht dat het geval zijn, heeft lijsttrekker Ulrich Siegmund een radicaal programma en omstreden figuren klaarstaan. AfD-kenner Justus Bender schetst voor VRT NWS een scenario:

AfD-leider Siegmund kwam vanochtend op een knalblauwe Simson-brommer aan bij het kiesbureau. En dat gebeurde niet zomaar, weet VRT NWS-buitenlandjournalist Bram Vandeputte.

Simson is een historisch Oost-Duits bedrijf. "Het DDR-verleden speelt een rol in Siegmunds campagne; het is een knipoog naar het verleden. Heel wat AfD-kiezers kijken nostalgisch terug op het DDR-tijdperk, hoewel dat toen een communistische dictatuur was", zegt Vandeputte.

De opkomst om 12 uur lag op 34,7 procent, en dat is 12,3 procentpunten hoger dan in 2021.

De kiescommissie laat weten dat de verkiezingen tot nu toe rustig en zonder noemenswaardige vertragingen verlopen.

Hoe ziet het verloop van de avond eruit?

De stembureaus sluiten omstreeks 18 uur. Kort daarna worden de eerste prognoses verwacht. Het gaat om voorlopige voorspellingen, want nog niet alle stemmen zijn dan geteld.

In de loop van de avond volgen nieuwe prognoses. Maandagochtend wordt de definitieve uitslag verwacht.

De CDU, de christendemocraten, leveren met Sven Schulze momenteel de minister-president.

Schulze is nog maar sinds januari aan zet. Met zijn 47 jaar is hij de jongste regeringsleider van Duitsland. Hij werd gelanceerd als frisse kracht om een tegenwicht te bieden aan de AfD.

SPD-lijsttrekker Armin Willingmann bezoekt het stembureau van Wernigerode. Even zag het ernaar uit dat de SPD de kiesdrempel niet zou halen, maar een recente peiling van openbare omroep ARD houdt het op 8 procent.  

VRT NWS-buitenlandjournalist Bram Vandeputte staat aan een van de kiesbureaus en hoort dat veel mensen stemmen op AfD. Zij zijn het niet eens met de koers die de regering in Berlijn vaart.

Tegelijk stemmen anderen bewust niet op AfD, omdat ze vrezen dat de democratie onder druk komt te staan.

AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund heeft verschillende keren verklaard dat hij alleen met een absolute meerderheid in Saksen-Anhalt wil besturen.

Siegmund wil alles wat hij heeft aangekondigd doorvoeren. "Dat lukt me op dit moment met niemand anders", zei hij bij zender ZDF.

Siegmund benadrukt dat hij een "stabiele meerderheid" nodig heeft.

Bij de krant Bild laat het gezicht van de AfD nu de deur op een kier om tot minister-president verkozen te worden. "We beslissen maandag. We zien wel hoe het loopt", klinkt het.

AfD-lijsttrekker Ulrich 'Ulli' Siegmund (35) stemt uiteraard ook. Hij komt, met zijn vrouw Julia, aan op een brommer en wordt enthousiast onthaald. 

Net vandaag roept de katholieke bisschop van Maagdenburg, Gerhard Feige, opnieuw op tot actie tegen extremisme.

"Wat een apocalyptische en racistische ideeën hebben zich in de hoofden van zovelen genesteld! Naastenliefde wordt een vies woord – en misantropie wordt maatschappelijk aanvaardbaar", vertelde Feige in zijn zondagse toespraak.

Zonder de AfD bij naam te noemen, waarschuwde de bisschop voor de "opruiing en propaganda" van politieke machten.

Meer dan 40 procent kan voldoende zijn voor meer dan de helft van de zetels.

"Het is namelijk niet zo dat je 50 procent van de stemmen nodig hebt om een absolute meerderheid te halen", legt VRT NWS-buitenlandjournalist Jeroen Reygaert uit.

"Er is in Duitsland een kiesdrempel van 5 procent, net als bij ons. Partijen die dus geen 5 procent halen, tellen niet meer mee. Die procenten gaan van het geheel af, waardoor 'in de 40 procent' kan volstaan." 

Alle Duitse burgers die minstens 18 jaar zijn en ten minste 3 jaar hun hoofdverblijfplaats hebben in Saksen-Anhalt, zijn stemgerechtigd.

In de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt zijn vanochtend om 8 uur de stembureaus geopend voor de deelstaatverkiezingen.

Volgens de peilingen zou de extreemrechtse AfD weleens een absolute meerderheid kunnen halen en voor het eerst in de geschiedenis aan de macht kunnen komen.

Zowat 1,7 miljoen stemgerechtigden kunnen hun stem uitbrengen voor een nieuw parlement. De bureaus zijn open tot 18 uur. 

De verkiezingen worden gezien als een belangrijke test voor de regering van bondskanselier Friedrich Merz, die steeds minder populair wordt. 

In de peilingen staat de AfD, de extreemrechtse Alternative für Deutschland, op een zucht van een absolute meerderheid en dat is in de naoorlogse Bondsrepubliek nog nooit gebeurd.

Heel Duitsland en de internationale pers volgen de deelstaatverkiezingen nauwgezet.

Lees hier hoe de kaarten liggen:

Volgens de peilingen staat AfD op 42 procent, maar dat wil niet zeggen dat andere partijen bij de pakken blijven zitten.

VRT NWS trok mee met de campagne van AfD in Saksen-Anhalt.

Het zijn deelstaatverkiezingen in Duitsland die internationaal nauwlettend in de gaten worden gehouden. Volg alles in onze liveblog!

"Zoals het er nu naar uitziet, zie ik geen mogelijkheid hoe er in Saksen-Anhalt een minister-president gekozen kan worden", zegt Wiebke Pittlik, de hoofdredacteur van Duitslandweb, het journalistieke gedeelte van de website Duitslandinstituut.nl. 

"De AfD kan niet in haar eentje een coalitie vormen. De andere partijen hebben ook niet genoeg voor een meerderheidsregering, dat zou al een minderheidsregering moeten worden. En daar zitten nog andere problemen, zoals de christendemocraten van de CDU die niet met Die Linke willen samenwerken. Veel hangt af van wat de kleine BSW nu doet".

Binnen de 30 dagen moet het nieuwe deelstaatparlement bijeenkomen, zegt Pittlik. Dat moet een nieuwe minister-president aanduiden. "Er kunnen 3 stemrondes zijn, maar eerlijk gezegd, die wordt niet gekozen. Zoals het er nu naar uitziet, zie ik geen mogelijkheid."

Pittlik verwacht "een heel spannend spel" de komende maand. "Misschien zijn er binnen de CDU mensen die toch gaan stemmen voor de kandidaat van de AfD. Daar wordt nu wel op gespeculeerd. De AfD zal ook heel hard werken om de overlopers in hun kamp te betrekken."