LIVE Amerikaan Joel Mokyr, Fransman Philippe Aghion en Canadees Peter Howitt winnen Nobelprijs Economie

De Prijs van de Zweedse Rijksbank voor Economische Wetenschappen - ook wel de Nobelprijs Economie genoemd - gaat dit jaar naar de Amerikaans-Israëlische Joel Mokyr (79), de Franse Philippe Aghion (69) en de Canadese Peter Howitt (79).

Mokyr, die overigens in Nederland geboren werd, is een economische historicus van de Amerikaanse Northwestern University die onderzoek voerde naar de voorwaarden voor duurzame economische groei via technologische vooruitgang. Aghion (Collège de France, INSEAD en London School of Economics) en Howitt (Brown University) werkten een theorie uit rond groei via creatieve destructie, het proces van voortdurende innovatie waarbij nieuwe technologie oude vernietigt.

De Nobelprijs Economie bekroont dus het economische onderzoek naar de manier waarop technologie economische groei stuwt. Mokyrs punt was dat technologische vooruitgang niet alleen economische groei kan verklaren. Hij zocht uit wat er dan wel nog nodig was.

Aghion en Howitt kwamen wat later met een wiskundig model rond groei, waarmee je het economische groeitempo kon berekenen, aan de hand van tal van variabelen. Creatieve destructie was daar een belangrijk deel van.

Straks om 11.45 uur wordt de Nobelprijs Economie uitgereikt. De winnaar is altijd moeilijk te voorspellen, maar vaak circuleren er verschillende namen van kanshebbers. Onder hen deze keer ook een Belg: arbeidseconomie Marianne Bertrand.

Momenteel is Bertrand hoogleraar aan de Universiteit van Chicago. Haar opleiding volgde ze aan de Université Libre de Bruxelles (ULB). 

Bertrand wordt naar voren geschoven door het Britse onderzoeksbureau Clarivate, dat jaarlijks lijstjes maakt van onderzoeken die "van Nobelklasse" zijn. Ze wordt opgemerkt omwille van haar onderzoek naar ongelijkheid op de werkvloer.

Strikt genomen mogen we trouwens niet spreken over een Nobelprijs Economie, maar over de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor Economische Wetenschappen. Het is dus eigenlijk een prijs van de Zweedse Centrale Bank, maar hij wordt wel uitgereikt met de andere Nobelprijzen. 

De Franse president Emmanuel Macron prijst "de moed en het vastberaden engagement" van María Corina Machado, de winnares van de Nobelprijs voor de Vrede, "voor de democratie en de vrijheid in Venezuela". Hij voegt eraan toe dat Frankrijk haar werk erkent.

"In deze tijden waarin de vrijheid in gevaar is en meer en meer bedreigd wordt, verpersoonlijkt María Corina Machado op schitterende wijze de hoop van een heel volk, een universeel ideaal", zegt Macron.

María Corina Machado noemt het feit dat ze de Nobelprijs voor de Vrede heeft gekregen, een "immense erkenning voor de strijd van alle Venezolanen om vrijheid te veroveren". Ze zegt ook dat de prijs de vrijheid in haar land zal ondersteunen. "We staan op de drempel van de overwinning."

"Meer dan ooit rekenen we op president Trump, de bevolking van de Verenigde Staten, de volkeren in Latijns-Amerika en de democratische landen in de wereld als onze belangrijkste bondgenoten om vrijheid en democratie te bereiken", voegt ze eraan toe.

Ze draagt de prijs ook op aan het Venezolaanse volk én aan president Trump "voor zijn vastberaden steun aan onze zaak".

De Amerikaanse president Donald Trump, die zelf ook gehoopt had de Nobelprijs voor de Vrede te winnen, lijkt op het eerste gezicht niet tevreden met de beslissing van het Nobelprijscomité om de prijs aan de Venezolaanse oppositieleidster María Corina Machado te geven. 

"Dit is het bewijs dat het Nobelprijscomité politiek boven vrede plaatst", klinkt het in een eerste reactie van het Witte Huis. Het laat ook weten dat Trump zich zal blijven inzetten om akkoorden te sluiten die tot vrede moeten leiden.

Trump zal allicht ontgoocheld zijn, maar de reactie van het Witte Huis is toch opvallend, omdat de Amerikaanse regering Machado steunt in haar strijd tegen het regime van de Venezolaanse president Maduro.

María Corina Machado (58) staat aan het hoofd van Plataforma Unitaria Democrática de Venezuela (PUD) of het Democratisch Eenheidsplatform van Venezuela. Dat is een alliantie van oppositiepartijen die zich verenigd hebben in de strijd tegen de radicaal-linkse president Nicolás Maduro. In die hoedanigheid zet Machado zich al jaren in voor de democratie in haar land.

Lees hier het volledige portret:

De Nobelprijs voor María Corina Machado is een sterk signaal tegen "toenemende antidemocratische krachten". Dat is de reactie van het Vlaams Vredesinstituut op de nominatie van de Venezolaanse oppositieleider. 

"Wereldwijd staat democratie onder druk. Die evolutie zorgde zelfs voor stevige politieke druk op het Nobelprijscomité", klinkt het in een eerste reactie van directeur Nils Duquet. Daarmee verwijst hij naar de Amerikaanse president Donald Trump, die de laatste weken opperde dat hij de Nobelprijs voor de Vrede verdiende. 

"Met de nominatie geeft het comité rugwind aan moedige burgers die een vrije democratische samenleving verdedigen. María Corina Machado doet dat door in te zetten op de bescherming van vrije meningsuiting, faire verkiezingen en een eerlijk overheidsapparaat."

Het Bureau van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten (OHCHR) feliciteert María Corina Machado met haar Nobelprijs voor de Vrede.

"Deze erkenning weerspiegelt het doel van het Venezolaanse volk om vrije en eerlijke verkiezingen te houden, voor burger- en politieke rechten en voor de rechtsstaat", klinkt het vanuit het Bureau. 

De oppositieleider María Corina Machado "heeft zich jarenlang ingezet voor de vrijheid van het Venezolaanse volk". Dat schrijft het comité van de Nobelprijs voor de Vrede op X, als verduidelijking waarom Corina Machado de prijs kreeg.

"De manier waarop het Venezolaanse regime de macht vasthoudt en het volk onderdrukt, is niet uniek in de wereld", klinkt het op X. "We zien een globale trend: de machtshebbers misbruiken het rechtssysteem, beknotten de vrije media, zetten tegenstanders en critici gevangen en duwen de samenleving naar autoritarisme en militarisme."

"We leven in een wereld waar democratie het moeilijk heeft en waar steeds meer autoritaire regimes de huidige normen onder druk zetten en geweld gebruiken. In 2024 waren er meer verkiezingen dan ooit tevoren, maar steeds minder verkiezingen verlopen eerlijk en vrij."

Wie kan de Nobelprijs voor de Vrede winnen en hoe wordt de uiteindelijke winnaar gekozen? Je leest het in onderstaand artikel.

Dat president Trump genomineerd is voor de Nobelprijs voor de Vrede is zo goed als zeker. Maar wint hij die ook? 

Straks wordt de 4e Nobelprijs van de week bekendgemaakt, die voor literatuur. Stipt om 13 uur gaat een witte deur in de Zweedse Academie open en horen we wie de uitverkorene is. 

"Het is onmogelijk te voorspellen wie het wordt", zegt Kristien Bonneure, cultuurjournalist bij VRT NWS. "Bookmakers zitten er meestal naast. Dit jaar zetten ze de Chinese experimentele schrijfster Can Xue op kop. Er zijn de traditionele grote kleppers als Salman Rushdie, Haruki Murakami, Margaret Atwood of Ian McEwan, van wie net ‘Wat we kunnen weten’ is vertaald."

"Oost-Europeanen als László Krasznahorkai (Hongarije) en Mircea Cărtărescu (Roemenië) worden (al jaren) getipt. Net als de Australiër Gerald Murnane."

"Misschien is het tijd voor een Spaans- of Duitstalige auteur, wat alweer een poos geleden is? En niet vergeten: nog nooit heeft een Nederlandstalige schrijver de Nobelprijs gekregen. Wél 1 Belg, Maurice Maeterlinck in 1911, die in het Frans schreef."

"Het is de 118e keer dat de belangrijkste literatuurprijs wordt uitgereikt. Slechts 18 keer aan een vrouw. Sinds enkele jaren is er wel afwisselend een mannelijke en een vrouwelijke laureaat. Vorig jaar won de Zuid-Koreaanse schrijfster Han Kang. Opnieuw een man dus straks?"

Nee, dit is geen wafeltje, maar wel een metaal-organisch rooster, het materiaal dat de Nobelprijswinnaars voor Chemie hebben ontdekt. Het materiaal bestaat uit metaalionen en organische moleculen. Zo krijg je een kristal dat tegelijk poreus en stevig is, zegt bio-ingenieur Rob Ameloot van de KU Leuven. 

Het metaal-organisch rooster op de foto is ontwikkeld aan het Centrum voor Membraanscheidingen, Adsorptie, Katalyse en Spectroscopie van de KU Leuven, samen met onderzoekscentrum Imec:

De Japanse professor Susumu Kitagawa won in 2017 ook al de Solvayprijs voor de ontwikkeling van zijn metaal-organische roosters (afgekort MOFs). Hij kreeg toen in Brussel de prijs overhandigd van koning Filip.

Herlees het artikel van toen:

De Nobelprijs voor Chemie gaat dit jaar naar 3 wetenschappers die metaal-organische roosters hebben uitgevonden. Dat zijn nieuwe materialen die je kan vergelijken met een soort spons of een rooster vol gaatjes die bepaalde stoffen kunnen vangen. Die materialen kunnen helpen bij klimaat- en milieuproblemen, bijvoorbeeld door het broeikasgas CO2 op te vangen of water te zuiveren.

De laureaten zijn de Japanse chemicus Susumu Kitagawa, de Brit Richard Robson en Omar Yaghi uit Jordanië. Ze winnen samen een bedrag van 11 miljoen Zweedse kroon, ongeveer 1 miljoen euro.

John Clarke, een van de laureaten van de Nobelprijs voor Natuurkunde gisteren, noemt de plannen van Amerikaans president Donald Trump om te besparen op wetenschap, een "extreem ernstig probleem". Dat zei de 83-jarige Britse wetenschapper gisteren op een persconferentie.

De Amerikaanse regering heeft onder Trump al fors gesnoeid in de financiering van wetenschappelijk onderzoek. Ook zijn al duizenden webpagina's van overheidsdiensten offline gehaald, onder meer data over de klimaatopwarming zijn van het internet gehaald.

"Het zal veel wetenschappelijk onderzoek in de VS verlammen", zei Clark. Hij voegde er nog aan toe dat zijn onderzoek en dat van zijn collega's in de jaren 80 niet mogelijk was geweest zonder aanzienlijke middelen.

"Het wordt een ramp als er niets verandert. Als de ambtstermijn van Trump er eindelijk op zit, kan het 10 jaar duren om terug te keren naar het niveau waar we nu staan."

Ook de Amerikaanse immunoloog Mary Brunkow, die maandag de Nobelprijs Geneeskunde won, benadrukte toen het belang van financiering voor wetenschappelijk onderzoek.

Om 11.45 uur maakt het Nobelcomité van de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen bekend wie dit jaar de Nobelprijs voor Scheikunde krijgt.

Het Britse data-analysebedrijf Clarivate voorspelt dat de prestigieuze wetenschapsprijs gaat naar:

• de Fransman Jean-Marie Tarascon, voor zijn onderzoek naar slimme batterijen. 

• Of naar 3 wetenschappers (de Brit Anthony Hyman en de Amerikanen Clifford Brangwynne en Michael Rose) voor hun onderzoek naar celbiologie en de structuren in cellen. 

• Of naar de Chinese scheikundige Tao Zhang, voor de ontwikkeling van de "single-atom katalyse", een techniek om geïsoleerde metaalatomen te gebruiken om chemische reacties op gang te brengen.

De voorspellingen die Clarivate maakte voor de Nobelprijs Geneeskunde en die voor Natuurkunde waren niet juist. Maar het bedrijf heeft sinds 2002 wel al 83 laureaten kunnen voorspellen. Dus misschien is het vandaag wel raak.

Het werk van de drie onderzoekers in de kwantummechanica legt de basis voor een nieuw soort computers. In het Leuvense onderzoeksinstituut Imec wordt elke dag gewerkt aan die computers van de toekomst. Ze bouwen er voort op de experimenten van de Nobelprijswinnaars.

De Amerikaanse immunoloog Fred Ramsdell is een halve dag nadat hij de Nobelprijs Geneeskunde gisteren heeft gewonnen, intussen op de hoogte. Het Nobelcomité kon Ramsdell gisteren niet bereiken. Het was op dat moment nog nacht aan de westkust van de VS.

Maar ook in de loop van de dag lukte het niet om contact met hem op te nemen. Pas 's avonds wist het hoofd van zijn laboratorium de wandelende wetenschapper te bereiken. Ramsdell heeft zijn trektocht in de natuur afgebroken en is nu op weg naar huis, zo meldt een woordvoerder van de immunoloog.

Ook de andere Amerikaanse laureaat, Mary Brunkow, kon niet onmiddellijk worden bereikt. "De telefoon ging en ik zag een Zweeds nummer. Ik dacht dat het spam of zoiets was. Ik heb mijn telefoon uitgeschakeld en ben weer gaan slapen", klinkt het. Brunkow werd later wakker gemaakt door de journalisten die aan haar deur stonden.

Ramsdell, Brunkow en Sakaguchi wonnen gisteren de Nobelprijs Geneeskunde voor hun onderzoek naar zogenoemde perifere immuuntolerantie, het mechanisme dat ervoor zorgt dat het immuunsysteem het eigen lichaam niet aanvalt.

Meteen na de bekendmaking werd de Britse natuurkundige John Clarke (83) opgebeld om een reactie te geven. "Het is de verrassing van mijn leven, ik ben compleet verbaasd", zei hij. "Ik had nooit gedacht dat we hiermee een Nobel konden winnen."

"Het was nooit in ons opgekomen dat onze ontdekking zo'n grote impact zou hebben", zegt Clarke nog.

Clarke wint samen met de 2 andere laureaten een geldprijs van 11 miljoen Zweedse kroon, zo'n 1 miljoen euro.

John Clarke, Michel Devoret en John Martinis hebben een reeks experimenten uitgevoerd om de "bizarre eigenschappen van de kwantummechanica" concreet te maken. De kwantummechanica is het vakgebied van de allerkleinste deeltjes, deeltjes kleiner dan atomen. Die kwantumdeeltjes kunnen tegelijk op meerdere plaatsen zijn.

De Nobelprijslaureaten bouwden in de jaren 80 een supergeleidend elektrisch systeem waarin de deeltjes van de ene toestand naar de andere kunnen 'tunnelen', alsof ze dwars door een muur kunnen vliegen. Ze toonden daarmee aan dat de theorie ook in de praktijk kon worden omgezet en niet alleen op de allerkleinste schaal.

Die experimenten hebben de weg geplaveid voor de ontwikkeling van supersnelle kwantumcomputers, die werken met bits die tegelijk 0 en 1 kunnen zijn.

De Nobelprijs voor Natuurkunde gaat naar 3 wetenschappers voor hun onderzoek naar kwantummechanica, de tak van de natuurkunde die de allerkleinste deeltjes beschrijft. De laureaten zijn de Franse natuurkundige Michel H. Devoret, de Britse natuurkundige John Clarke en de Amerikaanse natuurkundige John M. Martinis.

De Amerikaanse wetenschapper Fred Ramsdell heeft gisteren de Nobelprijs voor Geneeskunde gewonnen, maar hij weet het blijkbaar zelf nog niet. "Ik denk dat hij op trektocht is in de wildernis van Idaho", laat zijn bedrijf weten aan persbureau AFP.

Lees het volledige artikel:

Vandaag kennen we de laureaten van de Nobelprijs voor Natuurkunde. Om 11.45 uur maakt het Nobelprijscomité van de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen de namen bekend. 

"Er is een waterkansje dat de Nobelprijs Fysica dit jaar naar de Belgische sterrenkundige Conny Aerts (KU Leuven) gaat", zegt wetenschapsjournalist Koen Wauters.

Conny Aerts doet onderzoek naar sterbevingen en is een van de grondleggers van dat vakgebied. Ze won al verschillende prestigieuze wetenschapsprijzen voor haar onderzoek.

Aerts werd vorig jaar ook al bij de kanshebbers gerekend, maar won toen niet. De Nobelprijs Natuurkunde ging toen naar John Hopfield en Geoffrey Hinton, de grondleggers van AI en zelflerende computers.

Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell en Shimon Sakaguchi hebben het mechanisme blootgelegd dat maakt dat ons immuunsysteem niet overactief wordt. Ons immuunsysteem helpt ziektes bestrijden, maar als het te actief wordt, kan het auto-immuunziekten veroorzaken. Ons afweersysteem gaat dan het eigen lichaam zelf aanvallen, zoals bij diabetes type 1, multiple sclerose (MS) of artritis.

Deze onderzoekers ontdekten de rem op dat systeem. Met die kennis worden nieuwe behandelingen uitgevonden, onder meer ook tegen kanker.

Lees meer in dit artikel:

Mary Brunkow, Fred Ramsdell en Shimon Sakaguchi winnen de Nobelprijs voor Geneeskunde 2025. Ze winnen de prijs voor hun onderzoek naar zogenoemde perifere immuuntolerantie. Dat is het mechanisme dat ervoor zorgt dat het immuunsysteem het eigen lichaam niet aanvalt.

Mary Brunkow en Fred Ramsdell zijn Amerikaanse immunologen. Shimon Sakaguchi is een immunoloog uit Japan.

Er wordt deze week elke dag een prijs uitgereikt:

• Vandaag wordt de Nobelprijs voor Geneeskunde uitgereikt.

• Dinsdag staat de Nobelprijs voor Fysica op het programma.

• Woensdag kennen we de winnaar van de Nobelprijs Chemie.

• Donderdag is de Nobelprijs voor Literatuur aan de beurt.

• Vrijdag wordt de Nobelprijs voor de vrede uitgereikt.

Deze week worden de Nobelprijzen uitgereikt. Die prestigieuze prijzen gaan elk jaar naar mensen die een opmerkelijke prestatie hebben geleverd op het gebied van geneeskunde, natuurkunde, scheikunde, literatuur en vrede. Per Nobelprijs wordt 11 miljoen Zweedse kroon uitgereikt.

Rond 11.30 uur wordt de winnaar of worden de winnaars van de Nobelprijs voor Geneeskunde bekendgemaakt.