Liveblog pausbezoek - Paus biedt excuses aan tijdens ontmoeting met slachtoffers van seksueel misbruik

De overlevers van seksueel misbruik zijn grotendeels met een tevreden gevoel teruggekeerd van hun gesprek met de paus van afgelopen avond. 15 slachtoffers kregen de kans om hun verhaal te doen en het gesprek duurde meer dan 2 uur. Volgens 4 van hen heeft de paus duidelijk zijn excuses aangeboden en beloofde hij een financiële tegemoetkoming. 

Lees en bekijk hier hun volledige verhaal

Overlever van seksueel misbruik in de kerk Jan Puype vertelde in VRT NWS laat over zijn gesprek met de paus. Puype wil nu daden zien. "Er moet actie ondernomen worden".

De paus zou ongeveer 2 uur en 15 minuten gesproken hebben met de slachtoffers. "Hij zei zelf dat zijn excuses aanbieden niet genoeg was voor deze criminele daden", zeggen de overlevers bij VRT NWS-journalist Machteld Libert. De paus zou af en toe zelfs geweend hebben tijdens de gesprekken.

"Ik heb het ervaren als een soort van euforie. Ze hebben voor de eerste keer in hun leven het gevoel dat er echt geluisterd is naar hen. Dat helpt enorm tijdens hun proces en verwerking", zegt Libert.

De paus heeft zijn excuses aangeboden aan de slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk. Dat zeggen de overlevers die met hem in gesprek zijn gegaan aan VRT NWS-journalist Machteld Libert, die van een "euforie bij de overlevers" spreekt.

"Wat bij iedereen terugkomt, is dat de paus heel meelevend en menselijk was en dat hij geshockeerd was over wat er al die jaren gebeurd is", aldus Libert. De paus zou ook gezegd hebben dat de slachtoffers financieel verder geholpen moeten worden.

Het gesprek tussen de paus en de slachtoffers van seksueel misbruik is afgelopen. De gesprekken zijn wel met bijna een uur uitgelopen, al liep de paus al wel achter op schema bij zijn vertrek in Leuven.

Het is nog even wachten op de reacties van de slachtoffers, die nog niet teruggekeerd zijn naar de Guimardstraat in Brussel, waar ze rond 18 uur zijn samengekomen. We horen wel van een van de overlevers dat het gesprek "positief verlopen" is.

VRT NWS-journalist Willem Van Mullem wacht op de aankomst van de 15 slachtoffers, na hun gesprek met de paus. "We weten niet veel, enkel dat ze rond 18 uur zijn vertrokken naar een locatie om met de paus te spreken", zegt hij in Terzake. De slachtoffers moesten hun telefoon afgeven.

Volgens Van Mullem was er een hoopvolle sfeer voor het vertrek. "Maar toch ook wat spanning. Na weken wachten kunnen ze Rome eindelijk in de ogen kijken en in gesprek gaan met de paus. Het zijn 15 verschillende verhalen met 15 verschillende verwachtingen. Het is afwachten op hun terugkomst."

Volgens politiewoordvoerder Marc Vranckx waren er zowat 6.000 mensen komen opdagen voor het pauselijk bezoek. De politie moest uiteindelijk een 9-tal personen oppakken omdat ze protestacties wilden houden, maar grote incidenten waren er niet.

Linda Opdebeeck, een getuige uit de VRT Canvas-reeks Godvergeten, is één van de slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk die vanochtend werden uitgenodigd in het kasteel van Laken. Ze was niet onder de indruk van de speech van paus Franciscus. “Ik vraag mij af in welk theaterstuk ik nu weer meegespeeld heb”, zei ze in De Wereld Vandaag op Radio 1. “Volgens mij is het allemaal show. Met deze speech probeert hij de publieke opinie opnieuw aan de kant van de kerk te krijgen.”

De paus zei in zijn speech duidelijk dat de kerk “vergiffenis moet vragen” voor het jarenlange misbruik. Maar dat zijn volgens Opdebeeck holle woorden. “Ik hoor het woord vergiffenis vaak, maar de paus moet ervoor zorgen dat dat woord effectief iets betekent.”

En dat kan volgens haar alleen als de kerk het misbruik fundamenteel aanpakt. “Ze moeten stoppen met het misbruik steeds te minimaliseren. De daders moeten gestraft worden door een onafhankelijk rechtbank, niet door een gerecht dat samenwerkt met de kerk. En er moet een herstelfonds komen voor elk slachtoffer.”

Rond 19 uur mogen 15 slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk in gesprek gaan met de paus. “Ik heb een goed en hoopvol gevoel, maar heb geen verwachting”, zegt overlever Jan Puype voor zijn gesprek. “We zijn al zo vaak tegen de muur gelopen, dus het lijkt me onwaarschijnlijk dat er vandaag iets zal veranderen. Het is een dubbel gevoel om met hem in gesprek te gaan.”

Overlever Aline Colpaert is hoopvol voor haar ontmoeting met de paus. “Ik voel me krachtig en er helemaal klaar voor. Ik hoop de paus als mens te kunnen raken.” Ze vindt het alleszins een bijzondere ervaring. “Om eerlijk te zijn: heel dat circus is ook wel iets om mee te maken.”

Het pauselijk bezoek aan Leuven lijkt voorlopig rustig te verlopen. Enkel op de Grote Markt moest de politie even tussenbeide komen. Een jonge vrouw die nadien verklaarde de dochter te zijn van iemand die door een geestelijke was misbruikt, probeerde een papieren spandoek de lucht in te steken. 2 politieagenten hielden haar meteen tegen, namen het spandoek af en controleerden haar identiteit. Nadien mocht de vrouw vertrekken.

Monseigneur Luc Van Looy volgt de paus al sinds deze ochtend en is onder de indruk. “Hij weet waarover hij spreekt en wat er gaande is hier”, aldus Van Looy. “Vanmorgen was hij concreter, maar de speech op KU Leuven is uiteraard universitair en gericht op de wetenschap.”

Ook over het seksueel misbruik in de kerk vond hij de paus sterk. “Hij moet zich excuseren als kerkleider, maar dé kerk moet zich excuseren. En wie zijn dat? Dat zijn alle bischoppen van de wereld die zich moeten excuseren. Hij heeft sterke woorden gebruikt die voor velen deugd zullen hebben gedaan.” 

Koen Van Sumere mag straks samen met 14 andere slachtoffers van seksueel misbruik in gesprek gaan met de paus. Hij verwacht dat de kerkleider de Belgische bisschoppen vraagt om een herstelfonds op te richten voor slachtoffers van seksueel misbruik in de kerk.

De paus moet de Belgische bisschoppen aanmanen om een maandelijkse toelage van 400 euro te geven aan slachtoffers. Dat moet een soort overlevingspensioen zijn voor onder meer therapie, betaald door de Kerk. "Er zijn heel wat mensen die niet werken door wat hen is overkomen", zegt hij.

Van Sumere zegt dat hij van de paus geen excuses nodig heeft, die moeten van een andere partij komen. "Maar voor elk slachtoffer is dat een ander verhaal", stelt hij. 

Na de speech van Luc Sels en zijn eigen speech in de proclamatiehal van de KU Leuven, maakte Franciscus even tijd om met vluchtelingen in gesprek te gaan. 

“Zou de kerk in onze contreien niet aan moreel gezag winnen als ze niet krampachtig zou omgaan met genderdiversiteit?”, vroeg de rector zich af. “En bijvoorbeeld zoals in onze universiteit meer openheid te bieden aan de LGBTQI+-gemeenschap?”

Sels had veel lof voor de Vlaamse bisschoppen. “Het is bemoedigend dat de Vlaamse bisschoppen een aanspreekpunt Homoseksualiteit en Geloof hebben opgericht en tijdens de Antwerp Pride zelfs een gebedsmoment hebben georganiseerd."

Rector Luc Sels heeft tijdens zijn speech aangedrongen om binnen de kerk ook de diversiteit te omarmen. “Waarom tolereren we het grote verschil tussen man en vrouw in een kerk, die zo vaak gedragen wordt door vrouwen?”

Dankzij de KU Leuven hebben heel wat vrouwen hoge functies in de Belgische kerk, zegt Sels. “Ik denk aan de betrokkenheid van veel vrouwen in onze eigen universitaire parochie. Ik denk aan de faculteit Theologie en Religiewetenschappen, die veel vrouwen heeft opgeleid. Die zitten in hoge bisschopsraden en in andere leidende posities. Het is een voorbeeld voor de wereldwijde kerk.”

De paus is aangekomen op de KU Leuven, waar rector Luc Sels hem opwacht.

Door de regen hebben we er even op moeten wachten, maar het lijkt er op dat heel wat mensen de paus willen spotten. Franciscus is intussen onderweg naar de KU Leuven.

KU Leuven-rector Luc Sels is "absoluut" voorstander van priesterschap voor vrouwen. Dat heeft hij gezegd, vlak voor het bezoek van paus Franciscus, aan persagentschap Belga.

De paus heeft volgens Sels "een hele weg afgelegd" in het aanstellen van vrouwen in topposities in de Kerk, zei Sels. "Dat is echt een omslag, zeker in vergelijking met zijn voorgangers. Maar het gaat veel te traag in het dossier van het diaconaat. Dat is een ontgoocheling." 

Vrouwen moeten ook toegelaten worden tot het priesterschap, vindt de rector. "Dat is een kwestie van gelijke rechten, en een hedendaagse interpretatie van veel wat in het evangelie staat", zei hij. "Het zou ons ook een veel warmere Kerk opleveren."

Op foto's is er nog niet veel volk te zien voor de doortocht van paus Franciscus. Om 16.30 uur wordt hij verwacht op de KU Leuven, waar rector Luc Sels een speech zal geven. Nadien trekt de paus door enkele straten in Leuven, waar bezoekers hem kunnen groeten.

Maar voorlopig is het dus nog heel rustig in de Leuvense straten.

De politie van Leuven heeft alles in gereedheid gebracht voor het bezoek van de paus. Rond 17.45 uur kunnen alle aanwezigen in de stad de paus ook van dichtbij zien. Dat kan op de Grote Markt, Rector De Somerplein, het Margarethaplein en Mathieu de Layensplein. 

Rik Devillé, oprichter van de werkgroep Mensenrechten in de kerk, is aangenaam verrast door de kritische toespraak van Alexander De Croo op het Paleis in Laken. De priester op rust denkt dat de paus zijn toespraak aanpaste door de scherpe bewoordingen van De Croo. Franciscus ging dieper in over het seksueel misbruik in de kerk dan dat oorspronkelijk in zijn speech stond.

"Elk extra woord over de slachtoffers, is een goede zaak", stelt Devillé. Hij keek oorspronkelijk wat op tegen de bijeenkomst in Laken, maar vertrok uiteindelijk met een positief gevoel. "De paus heeft de Belgische bisschoppen er nogmaals op gewezen dat ze meer moeten doen om misbruik aan te pakken."

De paus heeft een kort bezoek gebracht aan de Kleine Zusters van de Armen, in Brussel. Het was een grote verrassing voor de zusters, die de paus zeer enthousiast hebben onthaald.

Het bezoek vond plaats in het rusthuis Sint-Jozef. De Kleine Zusters van de Armen zorgen daar samen met verpleegkundigen voor ouderen die het vaak niet breed hebben.

Dat paus Franciscus een scherpe toespraak heeft gehouden in Laken, zag ook VRT NWS-journalist Peter Decroubele. "Hij begon te improviseren, hij maakte zich zelfs wat boos en hij zei duidelijk dat de kerk vergiffenis moest vragen."

Enkel excuses heeft niemand gehoord. Of dat nog gaat gebeuren, is moeilijk in te schatten. "Misschien biedt hij ze aan aan de 15 slachtoffers van seksueel misbruik wanneer hij ze vanavond spreekt. Wat ook een optie is, is dat hij op het einde van de reis nog een statement maakt." 

Of het echt tot excuses komt, is nog afwachten dus. "Maar je voelt dat heel wat mensen - gelovig of ongelovig - dat wel verwachten, een officieel excuus van de kerk."

Heel wat overlevers van seksueel misbruik in de kerk werden uitgenodigd in het kasteel van Laken om de toespraak van koning Filip, premier Alexander De Croo (Open VLD) en paus Franciscus bij te wonen. 

Vooral over de speech van De Croo waren de aanwezige slachtoffers het unaniem eens. "Zijn toespraak was fenomenaal", zegt Koen Van Sumere. "Hij toonde hiermee dat hij echt naar de slachtoffers geluisterd heeft. Dat was indrukwekkend", staat ook Emmanuel Henkens hem bij. 

Ze vonden het straf dat de woorden van De Croo ervoor gezorgd hebben dat de paus zijn speech zelfs aanpaste. "Maar die toespraak voelde opnieuw als heel wat woorden. Het is tijd voor daden", klinkt het bij de slachtoffers. Ze vinden het dan ook goed dat ze straks tijdens hun gesprek met paus Franciscus dieper kunnen ingaan op zijn toespraak.

Op de Grote Markt in Leuven staat de eerste fan al uren klaar om zeker een goede plek te hebben wanneer de paus door de stad trekt. "Ik heb al sinds gisteravond 9 uur niets gedronken. Zo moet ik zeker niet naar de wc wanneer de paus straks passeert", vertelt ze.

Lees meer:

 Lokale koffiezaak Onan voorziet de catering bij de passage van paus Franciscus in de universiteitshal in Leuven. Zo krijgt de zaak er een bekende klant bij. Oprichter Hans Onan is alvast in de wolken. “Mijn moeder zou heel trots zijn.”

Lees meer:

In de Sint-Agathakerk in Wilsele, een deelgemeente van Leuven, staat een groot scherm klaar om de misviering van de paus in het Koning Boudewijnstadion in Brussel live uit te zenden. Zowel in Wilsele als in alle deelgemeenten van de stad zullen de klokken verschillende keren luiden tijdens het bezoek van de paus en vlak na de viering in het Boudewijnstadion.

Lees meer:

Het Amerikaanse persagentschap AP merkt op dat premier De Croo wel erg scherp was voor de paus. "De toespraak was een van de meest scherpe ooit gericht aan de paus tijdens een buitenlandse reis", klinkt het. "Normaal gezien houden de nette voorschriften van het diplomatieke protocol verontwaardiging buiten de openbare toespraken."

AP stipt daarnaast aan dat "zelfs koning Filip sterke woorden had voor de paus". "En eiste dat de kerk "onophoudelijk" zou werken om de slachtoffers te helpen."

"Hun toon onderlijnt hoe rauw de pijn van het misbruik nog steeds is in België waar decennia lange systematische doofpotoperaties de geloofwaardigheid van het instituut ondergraven hebben", klinkt het voorts. "En hebben bijgedragen tot een forse terugval van katholicisme en de invloed van de ooit zo machtige katholieke kerk."

Herlees de toespraken in dit artikel:

De paus heeft intussen het Kasteel van Laken verlaten. Hij wordt in de namiddag verwacht in Leuven, aan de KU Leuven. Hij gaat daar onder meer in gesprek met de rector van de universiteit. Rond 17.30 uur gaat hij ook even het publiek groeten.

Later vandaag zou hij volgens onze informatie ook in gesprek gaan met slachtoffers van seksueel misbruik binnen de kerk. De kerk deelt op voorhand geen informatie, timing of locatie van die ontmoeting mee.

In zijn toespraak op het Kasteel van Laken heeft ontslagnemend premier Alexander De Croo (Open VLD) het onder meer over het misbruik binnen de kerk. "Geloof biedt voor velen houvast, maar we kunnen niet voorbijgaan aan de pijnlijke wonden die bestaan binnen de katholieke geloofsgemeenschap en de brede samenleving."

"De vele gevallen van seksueel misbruik en van gedwongen adopties, hebben het vertrouwen zwaar beschadigd", gaat de premier voort. "U zet zich in voor een rechtvaardige aanpak, maar er is nog een lange weg te gaan. We kunnen een doofpot niet aanvaarden. Dit schaadt het waardevolle werk van iedereen."

"Vandaag volstaan daarom niet alleen woorden, er moeten ook concrete stappen gezet worden", zegt De Croo resoluut. "De slachtoffers moeten gehoord worden. Ze dienen centraal te staan. Ze hebben recht op de waarheid. De wandaden dienen te worden erkend. En er dient gerechtigheid te komen."

Het gaat volgens de premier verder dan een morele verplichting. Hij noemt het een "noodzakelijke stap om vertrouwen terug te winnen". "Menselijke waardigheid dient voorop te staan, niet de belangen van het instituut."

Koning Filip heeft in zijn speech voor de paus expliciet verwezen naar het seksueel misbruik in de kerk. Hij verwijst naar de veroordeling van het misbruik door paus Franciscus, maar ook naar concrete maatregelen die de paus zou hebben getroffen "om dat afschuwelijke geweld te bestrijden".

"Er werd kinderen een vreselijk leed aangedaan, dat ze voor de rest van hun leven zullen meedragen", zegt de koning. "Dat geldt ook voor de slachtoffers van gedwongen adoptie." Toch wijst de vorst de paus ook met de vinger. "Het heeft zo lang geduurd voor hun noodkreten werden gehoord of erkend", zegt hij.

De koning geeft aan dat er al lang gezocht wordt naar manieren "om het onherstelbare te herstellen". "We weten hoezeer de Belgische kerk daarvoor ijvert", gaat de koning voort. "Die inspanningen dient ze beslist onophoudelijk voort te zetten."

Een klein kwartier na de paus zijn ook gewezen Koning Albert II en koningin Paola aangekomen aan het Kasteel van Laken.

Op het Kasteel van Laken komen de hoogwaardigheidsbekleders aan voor het pausbezoek. Het gaat onder meer over ontslagnemend Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA), partijgenoot en Kamervoorzitter Peter De Roover, ontslagnemend minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V), ontslagnemend Brussels minister-president Rudi Vervoort (PS) en Brussels burgemeester Philippe Close (PS).

Daarnaast zijn er natuurlijk ook tal van religieuze leiders.

De paus wordt om 9.15 uur op het Kasteel van Laken verwacht. Onze reporters ter plaatse merken dat alles klaar staat.

In de namiddag gaat de paus naar Leuven. Rond 17.30 uur is er ook een publiek moment. Daarvoor zijn de stadsdiensten nu in de weer met het plaatsen van dranghekken.

CD&V-voorzitter Sammy Mahdi heeft een ontmoeting met de paus geweigerd. "Politieke dwaasheid", noemt politiek commentator Rik Van Cauwelaert het in De Ochtend op Radio 1. "Hij is voorzitter van een christendemocratische partij, die dat nog altijd in naam voert", legt hij uit.

"Als Mahdi werkelijk vindt dat er onvoldoende is gedaan voor kindermisbruik en vindt dat het Vaticaan mee moet evolueren met onze hedendaagse samenleving. En je dan de kans krijgt om dat tegen de man zelf te gaan zeggen, heb dan toch de moed om dat te doen", zegt hij scherp. "In 2 zinnen is dat gezegd. Gewoon wegblijven is politieke dwaasheid."

Eerder had ook al gewezen CD&V-voorzitter Joachim Coens op X laten weten dat hij de keuze van Mahdi "een pijnlijke vergissing" vindt.

Gisteren was het donderdag, traditioneel een uitgaansavond voor de (Leuvense) studenten. De straten bij de Oude Markt liggen er nog niet al te feestelijk bij voor het pausbezoek straks. De stadsdiensten hebben nog enkele uren de tijd om de straten op te ruimen.

Her en der staan nog fietsen die de politie in de loop van de voormiddag zal verwijderen.

In de binnenstad hebben verschillende zaken regenboogvlaggen en affiches uitgehangen als stil protest tegen het pausbezoek.

Tijdens de aankomst van de paus op de luchthaven van Melsbroek gisterenavond was het hevig aan het waaien. Zo hevig dat verschillende geestelijken hun hoofddeksel moesten vasthouden. Flip Feyten die live commentaar verzorgde bij de uitzending, noemde het een 'keppeltje'. Al gaf hij meteen ook aan dat hij niet zeker wist wat de echte naam van het hoofddeksel is.

We hebben het even opgezocht: het hoofddeksel wordt 'solideo' genoemd. In het Nederlands soms ook 'solideetje'. De naam komt van het Latijn: soli deo, alleen voor god. Solideo is niet de enige benaming: ook 'pileolus' komt vaak voor. Ook deze naam komt uit het Latijn en betekent zoveel als '(vilten) muts'. En af en toe komt ook de Italiaanse term 'zucchetto' voor. Italiaans is (naast het Latijn, red.) de voertaal van het Vaticaan.

"Aan de Faculteit Letteren wappert de regenboogvlag tijdens het pausbezoek, want hier hoort iedereen er volledig bij", klinkt het op Facebook.

De paus verblijft tijdens zijn trip in ons land niet in een hotel, maar in de nuntiatuur. Dat is de plek waar de pauselijke nuntius, de diplomatieke vertegenwoordiger van het Vaticaan, verblijft. Dat is Monseigneur Franco Coppola. De nuntiatuur bevindt zich in Sint-Pieters-Woluwe en is versterkt als een burcht door de veiligheidsdiensten.

Traditiegetrouw staat de nuntius zijn slaapkamer af aan de paus. Er is verder ook een gebedsruimte, er is een eetkamer voor de paus en het zijn Burundese zusters die zijn maaltijden zullen bereiden.

Het is vandaag de tweede dag van het pausbezoek aan ons land. Gisterenavond kwam hij aan op de militaire luchthaven van Melsbroek. Los van een ceremoniële verwelkoming stond er weinig op het programma voor de 87-jarige kerkleider. Vandaag is de eerste echte volledige dag van het 4-daagse pausbezoek.

Wil je zijn eerste tussenstop in het Groothertogdom Luxemburg en zijn aankomst in ons land herbeleven? Dat kan in de liveblog van gisteren:

Voor wie een kort overzicht van de aankomst in beeld wil, is er ook nog dit bericht: