imago images/Scanpix

Wit-Rusland: "Ryanair-vlucht moest landen na dreiging door Hamas", Europese sancties op komst?

Dat Wit-Rusland met een valse bommelding een vliegtuig aan de grond dwong om een kritische journalist op te pakken, zorgt ook een dag na de feiten voor grote verontwaardiging. De roep om sancties tegen Wit-Rusland klinkt luid. Premier Alexander De Croo (Open VLD) heeft het over "een politieke kaping". Steeds meer luchtvaartmaatschappijen vermijden nu het Wit-Russische luchtruim. Volgens Wit-Rusland zelf kwam de bommelding van de Palestijnse beweging Hamas.

Gisterenavond sprak de luchtvaartmaatschappij Ryanair nog zakelijk over de gebeurtenissen met haar toestel, dat vlak voor de Litouwse grens boven Wit-Rusland werd gedwongen om een noodlanding te maken in de Wit-Russische hoofdstad Minsk, maar een dag later klinkt het al heel anders. 

Bekijk hier de beelden: 

Videospeler inladen...

Michael O’Leary, de baas van Ryanair, stak op de Ierse radio Newstalk zijn verontwaardiging niet onder stoelen of banken. O’Leary had het over "een geval van staatsgesponsorde kaping". De Ryanair-piloten werden onder druk gezet om in Minsk te landen, hoewel hun eindbestemming Vilnius in Litouwen dichter was.

Voor O’Leary is de valse bommelding opgezet om Roman Protasevitsj, de Wit-Russische journalist en dissident te kunnen oppakken, hij vermoedt zelfs dat er op de vlucht agenten van de Wit-Russische geheime dienst KGB zaten. "Het lijkt erop dat het de bedoeling was van de autoriteiten om een journalist en zijn reisbegeleidster uit het vliegtuig te verwijderen. (…) We geloven dat er ook enkele KGB-agenten zijn uitgestapt op de luchthaven (van Minsk)."

Het lijkt erop dat het de bedoeling was van de autoriteiten om een journalist en zijn reisbegeleidster uit het vliegtuig te verwijderen

Topman Ryanair

Wit-Rusland is zich in elk geval van geen kwaad bewust. Het ministerie van Buitenlandse Zaken liet vanochtend weten dat het land alle internationale regels in acht heeft genomen wanneer er sprake is van een al dan niet vals bomalarm. Dat westerse landen boos reageren en dreigen met sancties, noemt Wit-Rusland enkel een manier van die landen om het incident te politiseren. Rusland, een bondgenoot van president Loekasjenko, zit op dezelfde lijn.

Vandaag laat Wit-Rusland weten dat de bommelding afkomstig was van de radicale Palestijnse organisatie Hamas. Ze moesten naar eigen zeggen wel ingrijpen, want de groep dreigde het vliegtuig neer te halen en mailde daarvoor naar de luchthaven van Minsk, waar dat vliegtuig dus normaal niet zou landen. Een verhaal dat weinig geloofwaardig lijkt voor een vlucht die op weg was van de Griekse hoofdstad Athene naar de Litouwse hoofdstad Vilnius met toevallig een Wit-Russische opposant aan boord.

Lees verder onder de foto: 

Protest tegen de arrestatie van Protasevitsj op de luchthaven van Vilnius
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Vandaag is een Lufthansa-vlucht in Minsk aan de grond gehouden wegens een veiligheidsalarm. Het is niet duidelijk of er een verband is met de zaak van gisteren. Intussen heeft Lufthansa laten weten dat de vlucht toch is kunnen vertrekken. Aan boord zitten 51 mensen, inclusief 5 bemanningsleden.

Internationale verontwaardiging en roep om sancties

De Europese Hoge Vertegenwoordiger voor het Buitenlandse Beleid, Joseph Borrell, voegde zich bij het koor van veroordelende reacties die gisteren in de loop van de avond binnenliepen. De EU, meerdere Europese landen, de VS, allemaal reageren ze verontwaardigd, vragen ze om de vrijlating van de opgepakte journalist en vragen ze om een onderzoek en mogelijke sancties.

Borrell noemde de actie van Wit-Rusland "ontoelaatbaar", een actie waarbij "de veiligheid van passagiers en bemanning in gevaar is gebracht".  Borrell wil dat de Wit-Russische journalist onmiddellijk op vrije voeten komt. De arrestatie van Protasevitsj en de mogelijke Europese reactie daarop is inderhaast op de agenda van de Europese staats-en regeringsleiders gezet die vanavond in Brussel samenkomen voor een Europese top. 

De Belgische premier De Croo sprak in "Het journaal" van een “politieke kaping” en een “illegale politieke arrestatie”, waartegen Europa krachtdadig moet optreden.  

Bekijk hier zijn reactie: 

Videospeler inladen...

Op Twitter had de premier eerder al laten verstaan dat een vliegverbod voor de Wit-Russische maatschappij Belavia tot één van de mogelijke sancties behoort. 

Door het hele incident heeft de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Wilmès de Wit-Russische ambassadeur in Brussel op het matje geroepen. Ook andere EU-lidstaten doen dat.

Europees president Charles Michel noemt wat er gebeurd is bij aanvang van de top "een internationaal schandaal". "We werken aan Europese sancties", zegt hij fel. "Het is een gevaar voor Europa en een gevaar voor de burgerluchtvaart. We zijn ervan overtuigd dat er een sterke reactie moet komen."

Luchtruim sluiten?

Een van de mogelijke sancties waarvan sprake, is om het Wit-Russische luchtruim te sluiten. Litouwen heeft alvast beslist om alle vluchten van en naar zijn grondgebied via het Wit-Russische luchtruim te verbieden. De Letse luchtvaartmaatschappij AirBaltic en het Hongaarse Wizz Air hebben daarop niet gewacht en al beslist om het Wit-Russische luchtruim voorlopig te vermijden. Scandinavian Airlines (SAS) meldt nu hetzelfde.

O’Leary wacht een beslissing van de Europese autoriteiten af, maar voegde eraan toe dat een omleiding via Polen slechts een kleine aanpassing van de route zou betekenen. De Britten en de Zweden roepen luchtvaartmaatschappijen op om het Wit-Russische luchtruim te mijden. De Wit-Russische luchtvaartmaatschappij Belavia is niet meer welkom in het Verenigd Koninkrijk.

Bekijk de toelichting van onze Europakenner Rob Heirbaut in "Het journaal": (lees eronder verder)

Videospeler inladen...

Het incident zet ook de al langer verzuurde relaties tussen Wit-Rusland en Letland onder hoogspanning. De Letse ambassadeur in Wit-Rusland en op één na alle personeelsleden van de ambassade worden uitgewezen. Enkel een iemand van het onderhoudspersoneel mag blijven, om het gebouw van de ambassade te blijven onderhouden. Ook Letland wijst op z'n beurt alle Wit-Russische diplomaten uit.

Signaal: "Jullie zijn nergens veilig"

Wat de gevolgen voor Wit-Rusland ook mogen zijn, volgens Wit-Ruslandkenner Franka Hummels is het effect op de Wit-Russische dissidenten niet te onderschatten. In De Ochtend op Radio 1 vertelde Hummels dat het om veel meer gaat dan de arrestatie van Protasevitsj. "Het gaat om de hele diaspora, veel Wit-Russische dissidente stemmen wonen in Polen of Litouwen. Het signaal dat ze kregen is heel duidelijk: jullie zijn nergens veilig."  

imago images/Scanpix

Een indruk die de belangrijkste Wit-Russische oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja lijkt te bevestigen. Zij had vorige week vanuit Athene dezelfde vlucht moeten nemen, maar door een technische omstandigheid heeft ze die moeten omboeken. "Dit had ik kunnen zijn", aldus Tichanovskaja, die zegt te vrezen voor het leven van de opgepakte journalist Protasevitsj.

Dit had ik kunnen zijn

Wit-Russische oppositieleidster Svetlana Tichanovskaja

De autoriteiten in Litouwen laten alvast weten dat ze de leden van de Wit-Russische oppositie in hun land nog beter gaan beveiligen dan al het geval was.

Meest gelezen