Een “intentieproces”. Zo noemt Emmanuel Gerard, voorzitter van de expertencommissie van de Vlaamse canon, de kritiek van collega-historici. Volgens hen wordt de canon een politiek instrument om de Vlaamse identiteit te promoten. Dat klopt niet, zegt Gerard, de experten werken onafhankelijk. De kritiek is trouwens voorbarig, want de canon is pas in april klaar.
Voorzitter Vlaamse canoncommissie weerlegt kritiek van historici: “Experten werken onafhankelijk”
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
De canon van Vlaanderen is er nog niet, maar lokt al van bij het begin controverse uit. De Vlaamse canon is een initiatief van de Vlaamse regering. Het wordt een lijst met enkele tientallen historische ankerpunten uit de Vlaamse geschiedenis en cultuur, toegankelijk uitgelegd op een website. Bestemd voor het onderwijs en voor nieuwkomers in Vlaanderen. Maar wat moet daarin staan en is zo'n lijst wel nodig? Daarover is het laatste woord nog niet gezegd.
Drie historici hebben nu een standpunt van 80 bladzijden gepubliceerd via de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten, waarin ze de canon onderuithalen. Met als belangrijkste argument dat de lijst van bovenaf wordt opgelegd als middel om de Vlaamse identiteit op te schroeven. “De politiek, de Vlaamse regering en de N-VA willen de geschiedenis gebruiken voor politieke doeleinden”, zegt Jo Tollebeek, hoogleraar geschiedenis aan de KU Leuven.
De experts werken onafhankelijk
Emmanuel Gerard, emeritus hoogleraar politieke geschiedenis aan de KU Leuven, zit de 9-koppige commissie van experts voor die de Vlaamse canon ontwikkelt. Hij ontkent dat er sprake is van politieke instrumentalisering. "Het idee is natuurlijk in een politieke context gelanceerd, maar de commissieleden zijn niet aangesteld door een politieke partij, die zijn voorgesteld door de commissievoorzitter. Nog belangrijker is dat de experts onafhankelijk werken. Daar zijn duidelijke afspraken over gemaakt en die worden ook gerespecteerd.
De canon wordt geen versteend lijstje. Er zal ruimte zijn voor discussie en verandering
Over de inhoud van de canon zegt Emmanuel Gerard: "Het wordt geen versimpeling, geen versteend lijstje van belangrijke gebeurtenissen of figuren. De canon zal ook niet definitief zijn. Er zal genoeg gelegenheid zijn om rond de “vensters”, (thema’s, red.) discussie op te zetten en te gepasten tijde verandering aan te brengen. Dat is uitdrukkelijk voorzien."
Emmanuel Gerard geeft enkele voorbeelden: de sociale zekerheid is belangrijk in Vlaanderen, ook al is dat een Belgisch gegeven. Of de democratisering van onze samenleving met de uitbreiding van het stemrecht: dat is Belgisch en Vlaams tegelijk. Daarbij wordt telkens gezocht naar een opstapje om het thema bij het publiek te brengen.
In april wordt de Vlaamse canon publiek gemaakt. Tot dan werkt de expertencommissie in een “discrete omgeving. Maar wij raadplegen tientallen collega’s, leerkrachten en organisaties. Het is niet zo dat die commissie van negen mensen in haar eentje de canon aan het uitwerken is.”
“Deze polemiek is dus voorbarig, want de canon is er nog niet. Mijn collega’s baseren hun oordeel op een voorafname. Hoe Vlaams zal de Vlaamse canon zijn? Wat weten zij daarover? Eerlijk gezegd: niets.” Emmanuel Gerard roept op tot “terughoudendheid van collega’s die kritiek hebben op dit project en die een intentieproces voeren.” In een gesprek in "De wereld vandaag" op Radio 1 klinkt ergernis door: “De toon van dit zogenaamde debat is al lang niet meer hoffelijk. De auteurs van het standpunt halen de wetenschappelijke en intellectuele integriteit van de commissieleden onderuit met toespelingen en insinuaties.”
Na de kritiek op het Vlaams canon: "Toespelingen en insinuaties"
Minister van onderwijs Ben Weyts (N-VA), initiatiefnemer van de canon, reageert boos op de kritiek van de historici: "Intriest dat sommige academici zo neerkijken op de Vlaamse Gemeenschap en op onze geschiedenis. Nog triester dat men het daarvoor nodig acht vernietigend te oordelen over collega-academici. Hen brandmerken als leden van een 'collaboratiecommissie' is onvergeeflijk. Je zou denken dat historici iets zorgvuldiger omspringen met de meest zwarte bladzijde uit onze geschiedenis. En dat allemaal zonder ook maar één bladzijde van de canon gezien te hebben”, aldus nog minister Weyts.
CD&V en Open VLD, coalitiepartners van N-VA in de Vlaamse regering, vinden dat de Vlaamse canon geen politiek instrument mag worden. Ze wijzen er wel op dat voorlopig niemand zicht heeft op wat er in de teksten zal staan.
In Nederland en in Denemarken bestaat er al zo'n canon van belangrijke historische feiten en mensen. Hoe is daar te werk gegaan?
BELUISTER: de podcast van Jan Holderbeke en Christine Van Tichel ("Podvis", 4 maart 2020):
De canon van Vlaanderen: natievormend of splijtzwam? Of beide?
