Een gat van (nu al) 14 miljard euro: als we nu niks doen, wacht België sociaal bloedbad met deze begrotingscijfers

Terwijl de politieke formatie geen meter vooruitgang lijkt te boeken, ontspoort de Belgische begroting verder. Economieprofessor Stijn Baert roept op tot “sense of urgency”. Wanneer er niet dringend politieke moed wordt gevonden om het gat in de begroting sociaal verantwoord te dichten, zal Europa ons volgens hem morgen dwingen tot draconische maatregelen.

opinie
BAHNMULLER FRANK
Stijn Baert
Stijn Baert is professor arbeidseconomie aan de Universiteit Gent

Vrijdag komen de dames en heren van het monitoringcomité met een bijstelling van de verwachtingen voor de Belgische begroting. Nu moet je niet over de magische krachten van pakweg Jan Bardi of Nicole De Waele beschikken om te kunnen voorspellen wat hun boodschap zal zijn. Enerzijds omdat die boodschap al in de kranten heeft gestaan: we gaan naar 3 procent van het bbp tekort op de begroting. Anderzijds omdat de opeenvolgende berichten omtrent onze begroting doen denken aan de voorspelbaarheid van ‘Allo ‘Allo. Voorspelbaarheid in de zin van: het begrotingsrapport wordt keer op keer slechter. Zodat dat tekort van 3 procent gewoon in de lijn der verwachtingen ligt.

Waarom er dan nog de bits van VRT NWS mee vervuilen? Als het toch niks nieuws onder de zon is? Wel, net daarom. De toestand is dramatisch, maar we lijken hem te omarmen. Mijn generatie, de twintigers en dertigers van vandaag, zullen een zware prijs betalen voor de ontsporende begroting, maar de kans is groot dat de boodschap van het monitoringcomité tussen de eiwitplooien van het coronavirus zullen vallen.

Catastrofe

Bovendien verwijzen sommige politici-in-winterslaap naar “economen die aangeven dat een tekort op de begroting met de huidige rente helemaal geen probleem is”. Als die economen al zouden bestaan, dan hebben ze gelijk. De budgettaire toestand van ons land is inderdaad geen probleem, het is een catastrofe. Om minstens drie redenen.

De toestand is dramatisch, maar we lijken hem te omarmen

Ten eerste miskijken velen zich op de betekenis van een tekort van 3 procent van het bbp op de begroting. Iedereen kan tot drie tellen, dus zo’n tekortje afbouwen kan toch geen probleem zijn? Punt is: 3 procent van het bbp, dat is geen tekortje, maar een gigantisch gat. Een gat van meer dan 14 miljard euro. Wanneer we politie, defensie en justitie zouden afschaffen in ons land, dan zou het gat slechts voor de helft gevuld zijn, aangezien die departementen samen een federale uitgave van rond de 7 miljard betekenen.

Vanzelfsprekend is dit slechts een gedachte-experiment, maar het maakt wel duidelijk dat het gat in de staatskas niet zomaar met een vingerknip gedicht is. En hoe langer we wachten, hoe groter het gat wordt en hoe moeilijker de sanering nadien.

Recessie

Hebben we dat dan nog niet eerder overwonnen, een gat van 3 procent van het bbp? Toch wel. Het brengt me bij mijn tweede argument. Op zich is het niet onlogisch dat er soms een gat van een paar percent van het bbp ontstaat in tijden van economische laagconjunctuur, waarna het in betere tijden vrij automatisch weer verdwijnt. In slechte economische tijden treedt de overheid immers op als een buffer, die dan minder belastinginkomsten vangt en tegelijk meer uitkeringen voorziet om de koopkracht van de burger op peil te houden. 

In zware economische tijden de begroting op orde krijgen, zal enkel kunnen via draconische maatregelen 

Het punt is: we zaten de afgelopen jaren helemaal niet in slechte economische tijden. We hadden op dit moment een overschot moeten hebben, zoals Nederland er nu een kent, om de paar percenten extra tekort, die er dus automatisch bij komen in slechtere tijden, te kunnen opvangen. Maar die buffer is dus opgesoupeerd. Wanneer we effectief richting recessie gaan, betekent dat dat we terechtkomen bij een tekort dat duidelijk meer dan 3 procent van het bbp zal bedragen. En dan zal de begroting op orde zetten geen keuze meer zijn, maar zal Europa, voor wie de 3 procent een magische grens is, ons ertoe verplichten.

In zware economische tijden de begroting op orde krijgen, het zal enkel kunnen via draconische maatregelen. Of die dan vooral via hogere belastingen (en daardoor verder verlies van banen) of via besparingen zullen gebeuren, ze zullen de burger zwaar treffen.

We moeten dus kiezen: nu de politieke moed vinden om de begroting sociaal rechtvaardig te saneren of morgen gedwongen worden tot een sociaal bloedbad. 

Vergrijzing

Maar stel dat we Europa buiten beschouwing laten. Zijn die cijfertjes in de begroting dan niet vooral iets waar economen zich druk in maken? Ik geef u een derde argument waarom we nu moeten handelen. Als we de kassa van ons land moeten doen kloppen, dan moeten we dat vooral doen voor degenen in onze maatschappij die onze zorg en bescherming verdienen. Niet het minst wie door ziekte of ouderdom niet meer zelf voor een inkomen kan zorgen. Met de vergrijzing die voor de deur staat, zal deze groep enkel belangrijker worden. De kosten die dat met zich meebrengt, noodzaken ruimte in de staatskas, veel ruimte, die er nu niet is, integendeel.

Wachten

Terwijl echter de begroting ontspoort, lopen de formatiegesprekken voor geen meter. Als we de berichtgeving mogen geloven, dan is er de afgelopen maanden heel veel … gewacht. Op de terugkeer uit vakantie van Elio Di Rupo, op de vorming van de gewestelijke regeringen, op de verkiezing van nieuwe voorzitters voor CD&V, MR, PS en SP.A, op een welverdiende rustperiode voor de politieke elite tijdens de krokusvakantie, en nu op de verkiezing van een nieuwe voorzitter voor Open VLD. Soms verwijzen politici zelf naar deze verklaringen. Staan zij er dan echt niet bij stil hoe dergelijke verklaringen overkomen bij de burger die vreest voor haar/zijn toekomst? 

Als we de kassa van ons land moeten doen kloppen, dan moeten we dat vooral doen voor degenen in onze maatschappij die onze zorg en bescherming verdienen

Moet mijn oproep tot “sense of urgency” dan gelezen worden als een pleidooi om zo snel mogelijk tot om het even welke regering te komen? Zeker niet. Van een regering die de recepten van de informateursnota-Magnette in de praktijk brengt, verwacht ik bijvoorbeeld helemaal niks qua rechttrekken van de begroting, integendeel.

Maar een ernstige regering, die de gewesten ondersteunt in hun doelstelling om de werkzaamheidsgraad met 5 procentpunt op te trekken, en zo de begroting recht te trekken, die zou zeer welkom zijn natuurlijk. Liever vandaag dan morgen. En indien het vormen van een regering onmogelijk is: waar wachten de regering in lopende zaken en de dames en heren federale parlementsleden die zich willen tonen op om een meerderheid te zoeken rond hervormingen die voor een keer de begroting iets opleveren in plaats van extra kosten te impliceren?

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen