De coronamaatregelen verdelen onze maatschappij. Hoewel de overgrote meerderheid de regels volgt, is er veel discussie over het nut ervan. In een driedelige reeks blikken we terug op de opkomst van een coronakritische "Tegenbeweging" en de pogingen tot politieke beïnvloeding en recuperatie. Vandaag deel 1 van "Corona verdeelt": een blik op de "Tegenbeweging" en de coronabetogingen van het voorbije jaar.
Corona verdeelt: "De Tegenbeweging”, noemt OCAD ze, maar wie zijn de kritische stemmen in het coronadebat?
De 'Tegenbeweging'. Zo omschrijft het OCAD - het Coördinatieorgaan voor de Dreigingsanalyse - de diverse actiegroepjes die ontstaan zijn in ons land in de loop van de coronapandemie. Het OCAD heeft als opdracht om alle soorten extremisme - en potentieel extremisme - in de gaten te houden.
In de nasleep van de grote betoging tegen de coronapas op 21 november 2021 ontleedde de dienst in een rapport hoe de maatschappelijke onvrede over het coronabeleid geleid heeft tot een breed landschap met tientallen losse protestorganisaties. VRT NWS voerde een langlopend onderzoek naar de coronakritische beweging in ons land en kon ook een gelekte versie van dit OCAD-rapport inkijken.
Waarvoor staat de 'Tegenbeweging'?
OCAD gebruikt de term om te verwijzen naar een "diffuus netwerk" van vooral recent opgerichte groepjes, die niet vallen "onder de klassieke ideologische stromingen die vanuit een veiligheidsperspectief (extremisme/terrorisme) opgevolgd worden". Het rapport benadrukt dan ook dat de kritiek die opborrelt vanuit de Tegenbeweging voor het overgrote deel op een wettelijke en niet-problematische wijze wordt geuit.
De inhoudelijke insteek van de protestbewegingen is erg uiteenlopend. Het enige wat alle coronakritische actiegroepen en -groepjes werkelijk bindt, stelt OCAD, is dat ze in de huidige gezondheidscrisis "vrijheidsbeperkende maatregelen" geen juiste remedie vinden. En "een grote meerderheid" is ook principieel sterk gekant tegen de coronavaccins.
Na enkele kleinere manifestaties in de zomer en de herfst kwam deze 'Tegenbeweging' op 21 november 2021 in Brussel voor het eerst collectief op straat. De betoging tegen de coronapas lokten tienduizenden aanwezigen. Wie waren die betogers? En om welke actiegroepen gaat het?
Om welke actiegroepen gaat het?
Het landschap van coronakritische actiegroepen was lange tijd vooral in verspreide slagorde actief. Ze hebben hun eigen websites, hun eigen platformen op sociale media, en organiseerden hun eigen acties en manifestaties. Geregeld was er ook ruzie en onenigheid tussen verschillende groepen. Maar op de poster voor de grote betoging van 21 november stonden onderaan niettemin meer dan 25 verschillende logo's van organisaties.
Sommige van deze actiegroepen kwamen al eerder aan bod in de berichtgeving van VRT NWS. Je kon hier al profielen lezen van o.a. Viruswaanzin, Artsen Voor Vrijheid en Nurses For Freedom.
Maar de voorbije twee jaar zijn er ook andere groepen opgedoken. "The Human Side", bijvoorbeeld, dat meer dan 22.000 volgers heeft op Facebook. Ze noemen zichzelf een "gedreven collectief van creatieve geesten, academici en bewustzijnswerkers" die streven naar "een nieuwe, menselijke en liefdevolle samenleving". Vergeleken met de andere groepen hebben ze een softer en progressiever imago.
Sommige organisaties achter de betoging bestonden al langer en zijn niet opgericht tijdens de coronacrisis. Het gaat vooral om rechts katholieke groepen zoals "Katholiek Forum" of "Tegenstroom". Andere organisaties richten zich vooral tegen één aspect van de maatregelen ("Teachers For Freedom"), of zijn gewoon lokaal georganiseerd ("Bewust Gent United").
De verzameling logo's op de poster voor de betoging omvat zelfs niet alle protestbewegingen. Er zijn nog meer groepjes actief die niet vermeld stonden, zoals "Bewuste Burgers" of "Hart voor onze Kinderen".
Welke rol speelt desinformatie in de Tegenbeweging?
Het OCAD-rapport schrijft ook over de rol die desinformatie speelt in de motivatie van de 'Tegenbeweging'. De dreigingsanalyse spreekt over een recente toename "in de verspreiding van desinformatie [en] complottheorieën". De misleidende berichten zijn vaak toegespitst op het onderwerp van de coronavaccins.
"Quasi alle hier vernoemde organisaties bedienen zich in min of meerdere mate van desinformatie, fake news en samenzweringstheorieën," schrijft OCAD. "Op hun respectieve kanalen en platformen wordt er veelvuldig propaganda gedeeld die de covidpandemie minimaliseert en wegzet als een doelbewuste poging om het volk onder de knoet te krijgen."
Vorige week vertelde journalist Tim Verheyden nog over valse verhalen die de ronde blijven doen, ook bij de genoemde organisaties, in het Radio 2-programma Spits. Beluister het hier:
Fake news-specialist Tim Verheyden: “Ik kan zelf amper nog volgen wat er voor waar gebeurt en wat niet”
Daarbij wijst OCAD met de vinger naar het internet en sociale media. Langs die weg kunnen mensen in een "bubbel" terechtkomen waar elke tegenspraak ontbreekt. Dat leidt enerzijds tot gevoelens van gelijkgestemdheid en geborgenheid, maar anderzijds kunnen "echokamers" op sociale media bijdragen tot polarisering en afkeer voor "het andere kamp".
De dreigingsanalyse van OCAD wijst erop hoe de coronacrisis - en de aanpak ervan - met zekerheid geleid hebben tot "een zekere sociale ontwrichting, economische malaise en onzekerheidsgevoelens". Het rapport noemt dit "een vruchtbare basis voor polarisering en extremistische ideologieën."
Heeft extreemrechts de betoging - of zelfs de hele Tegenbeweging - "gekaapt"? Dat lees je morgen in deel 2 van 'Corona Verdeelt'.
