Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Eerste 2 Belgische kinderen geboren uit verbeterde ivf-techniek zonder hormoonbehandeling

Zwanger worden via in-vitrofertilisatie, zónder zware hormoonbehandeling: met een nieuwe techniek maken de VUB en UZ Brussel het mogelijk om vervelende neveneffecten als buikpijn en misselijkheid te vermijden. De techniek is iets minder effectief, maar een pak minder zwaar dan de klassieke. De onderzoekers willen die techniek nu in de praktijk brengen en deden dat al met succes bij twee Belgische moeders. 

Wie niet natuurlijk zwanger kan worden, kan voor in-vitrofertilisatie (ivf) kiezen. Die stap is niet alleen emotioneel uitdagend, maar kan ook fysiek zwaar zijn. Ter voorbereiding van ivf krijgen vrouwen een hormoonbehandeling om eitjes te laten rijpen, en die behandeling kan vervelende neveneffecten hebben.

Maar dat zou kunnen veranderen dankzij een recente techniek, ontwikkeld door onderzoekers van het UZ Brussel en de VUB: de CAPA-IVM-methode. De techniek werd tien jaar geleden voor het eerst ontwikkeld, maar ze is nu grondig klinisch getest. Intussen zijn ook in België twee mama's gezegend met een kindje dat met deze techniek verwekt is.

Hoe werkt het?

Op dit moment zijn er twee types ivf-behandelingen. Bij de oudste methode worden een eicel en verschillende zaadcellen samengebracht in een petrischaaltje, maar de effectieve bevruchting gebeurt spontaan. Bij de andere methode, die ook in Brussel werd ontwikkeld, wordt een zaadcel rechtstreeks in een eicel geïnjecteerd. Er zijn dan minder zaadcellen nodig. Die laatste techniek, "icsi" genoemd, wordt op dit moment het meest gebruikt in ons land.  

Maar eerst moet er, bij beide types ivf, een eicel uit de eierstok worden genomen. En daar is een voorbereidende behandeling voor nodig. De follikeltjes die in de eierstokken ontstaan aan het begin van de menstruele cyclus, moeten groter worden. De eicellen die erin zitten, moeten "rijpen". Daarna worden ze met een naald uit de eierstok gehaald, een routine-ingreep.

Public domain

Sinds tien jaar werkt de VUB aan een alternatieve methode:  in-vitromaturatie. In plaats van het rijpen van de eicellen via een hormoonbehandeling te stimuleren, wordt een onrijpe eicel uit het lichaam gehaald om die in het laboratorium te laten "uitrijpen". Daardoor is de hormoonbehandeling niet nodig, of hoeft ze maar zeer kort te zijn: één a twee dagen. Het is de onderzoekers nu gelukt om die techniek, de CAPA-IVM-methode, efficiënter te maken en de timing waarin de behandeling moet verlopen, beter te bepalen.

Wat zijn de voordelen?

Ongeveer één op de drie vrouwen die een ivf-procedure doorlopen, heeft last van neveneffecten. De hormoonbehandeling om de eitjes te doen rijpen, kan zorgen voor buikpijn en misselijkheid, zeker bij vrouwen die veel follikels hebben. In eerder zeldzame gevallen, kan een vrouw daardoor ook in het ziekenhuis belanden. Dat risico en die klachten vallen met de nieuwe methode weg: er is immers geen of nauwelijks nood aan een hormoonbehandeling.

Dat maakt het voor de patiënt ook minder intensief. "Waar een klassieke ivf-behandeling 2 à 3 weken duurt, is dat met de nieuwe behandeling een week korter," vertelt professor Johan Smitz, hoofd van het onderzoekscentrum FOBI (Follicle Biology) aan de VUB. "Bovendien moet de vrouw tien dagen hormonen inspuiten bij zichzelf, en is er veel opvolging nodig in het ziekenhuis, bijvoorbeeld met echo's". Ook dat valt dus deels weg.

Een klassieke ivf-behandeling duurt twee à drie weken, bij deze is dat pakweg een week minder

Prof. dr. Johan Smitz, hoofd onderzoekscentrum FIBO

En dan is er nog het financiële plaatje. "In ons land worden ivf-behandelingen terugbetaald, of toch een aantal keer. Maar in het buitenland is dat niet overal zo. De hormoonbehandeling is pakweg goed voor 1.000 à 2.000 euro, dus het kan voor veel mensen een verschil maken". "Bovendien is de omkadering in ons land behoorlijk goed. Als een vrouw neveneffecten heeft, kan ze goed opgevolgd worden, maar ook dat is niet overal zo," legt Smitz uit.

Tot slot biedt deze techniek hoop aan een specifieke groep vrouwen met een kinderwens. Sommige vrouwen die een kankerdiagnose kregen, mógen geen hormoonbehandeling krijgen. Met deze techniek ontstaan er voor hen misschien extra mogelijkheden.

Hoe ver staan we?

De techniek is niet meer experimenteel: ze werd in ons land ontwikkeld en getest, en daarna op grotere schaal in Vietnam. De resultaten uit die studie zijn positief. Er werden tot nu toe 96 kinderen geboren, die zich in hun eerste twee levensjaren volledig normaal ontwikkelden.

Om de techniek in de praktijk te brengen, hebben de onderzoekers een nieuw bedrijf opgericht: "Lavima Fertility". Met dat nieuwe bedrijfje kunnen ze de financiering verzamelen om de techniek verder in de markt te zetten, en bijvoorbeeld artsen op te leiden om de nieuwe techniek te gebruiken en de techniek te blijven verfijnen.

Even effectief als de standaard ivf-methode is de techniek nog niet. Bij de eerste poging tot bevruchting raakte 35 procent van de vrouwen uit de studie zwanger, tegenover 43 procent met ivf.

Het UZ Brussel is nu aan de slag om de technologie op te zetten voor patiënten. Het is de bedoeling dat een vrouw kan kiezen voor de nieuwe technologie, mits "informed consent" (een schriftelijk formulier waarop de patiënt instemt met de nieuwe behandeling, een standaardvereiste voor veel onderzoek en nieuwe behandelingen).

Meest gelezen