CHECK - Deze valse inzamelacties voor aardbevingsslachtoffers doen online de ronde: hoe herken je ze? 

Voorlopig circuleren deze valse inzamelacties vooral in het Engels op het internet en minder in het Nederlands. SafeOnWeb, de Belgische overheidsinstelling voor cyberveiligheid, laat aan onze redactie weten dat ze voorlopig geen meldingen van verdachte e-mails over de aardbeving ontvingen. 

Toch kan je op verschillende platformen in aanraking komen met deze scams. We zetten ze op een rijtje en geven tips over hoe je ze herkent.

Luchtbeelden van verwoeste appartementen, kinderen in nood of mensen die wanhopig naar familieleden onder het puin zoeken. Op TikTok tonen verschillende accounts livestreams en video's met zogezegde beelden vanuit Syrië en Turkije. Ze gaan gepaard met bijschriften als "Donate for earthquake victims" (Doneer voor aardbevingsslachtoffers, red.) en "Let's help Turkey" (Help Turkije, red.).

De verspreiders proberen donaties van andere gebruikers te krijgen. Via TikTok kan je tegen betaling iemand een zogenoemde "gift" of digitaal cadeau sturen tijdens een live. Die gift verschijnt in de vorm van een emoji (vaak een cadeautje, hartje, bloemen etc.) op je scherm. Een deel van de opbrengst gaat naar het account.

In een recent voorbeeld van zo'n valse livestream zien we een kind weglopen van een explosie. De TikTokker zinspeelt dat het beeld na de aardbeving is genomen en schrijft er "Please help achieve this goal" (Help alsjeblieft dit doel te bereiken, red.) bij. Zoals collega's van BBC melden is dit geen foto van de aardbeving van vorige week. Het beeld verscheen al in 2018 op Twitter met de tekst "Stop Afrin Genocide", wat verwijst naar een stad in het noordwesten van Syrië. De Turkse autoriteiten en bondgenoten verjoegen toen de Koerdische militie.

Ook bij het begin van de oorlog tussen Oekraïne en Rusland verschenen dit soort fake livestreams op TikTok. Dat vaak ten koste van echte hulpacties. Een woordvoerder van TikTok laat aan BBC weten dat ze proberen gebruikers te waarschuwen voor scams over Turkije en Syrië. Als je livestreams of video's over de aardbeving bekijkt, verschijnt inderdaad een melding dat je moet opletten voor oplichters. 

Op Twitter delen oplichters eveneens emotionele beelden die zogezegd van het rampgebied zouden zijn. Een van de populairste is de afbeelding van een brandweerman die een kind vasthoudt tussen ingestorte gebouwen. Onderstaande bericht deelt de foto met de vraag om bitcoins te doneren voor de slachtoffers. Het account deelt de foto meerdere keren met dezelfde boodschap. De foto is echter gemaakt via artificiële intelligentie en dus niet echt. AI-beelden worden steeds meer verspreid om desinformatie te zaaien op sociale media.

Oplichters maken websites en socialemediaprofielen van goede doelen na, of doen alsof ze een nieuw goed doel hebben opgericht. Je herkent ze aan spelfouten in het webadres of geschreven teksten. Meestal sporen ze je aan te doneren via een ongekend betaalplatform, vaak met cryptomunten. Opvallend is dat de scammers soms ook PayPal gebruiken. Door zo'n gekend betaalplatform te nemen, maken ze het extra moeilijk om hun gewiekste praktijken te herkennen. 

Tot enkele dagen geleden vond je op Twitter bijvoorbeeld het "goed doel" @TurkeyRelief terug, dat via PayPal geld zou inzamelen voor de Turkse slachtoffers. Het account telde amper 30 volgers en was recent aangemaakt. Op PayPal had het ongeveer 900 dollar ingezameld, waarvan 500 door het account zelf gestort. "Op die manier wilden ze de inzamelactie authentieker laten lijken", vertelt Ax Sharma aan BBC . Hij is cyberveiligheidexpert bij Sonatype.

Sharma benadrukt dat je extra moet opletten voor accounts die beweren in Turkije gevestigd te zijn. PayPal is sinds 2016 niet meer actief in het land, dus kunnen ze ook niet via die weg geld inzamelen. Uiteraard zijn er ook echte goede doelen buiten Turkije die PayPal gebruiken. 

Ook via e-mail doen oplichters zich voor als een goed doel. Bitdefender , een Roemeens cyberveiligheidbedrijf, waarschuwde op 8 februari voor een e-mail die zogezegd van een organisatie komt die samenwerkt met UNICEF. Ze vragen de ontvangers geld te doneren voor kinderen en hun families in beide landen.

SOCRadar, een bedrijf dat onlinebedreigingen opvolgt, heeft al meer dan 130 domeinnamen (het woord voor .be, .com, .eu, .org... ) gevonden die gelinkt worden met valse inzamelacties voor Syrië en Turkije. Een domeinnaam kan gebruikt worden in een e-mailadres of voor een website. De lijst is hier terug te vinden.