Slim, geestig en een kattenvriend: Japanse prinses Aiko is 24 en lijkt populairder dan ooit

In september bezocht het keizerlijke paar Nagasaki. Het was 80 jaar geleden dat de stad werd getroffen door de gruwel van een atoombom. Prinses Aiko boog respectvol met haar ouders voor het monument in het Vredespark.

Bij aankomst juichten toeschouwers langs de weg naar de keizer en keizerin. Maar dat gejuich werd overstemd door het luidkeels roepen van Aiko's naam. De jonge prinses is enorm populair.

De Japanse bevolking is dan ook opgegroeid met Aiko, omdat vader Naruhito als kroonprins voorbestemd is voor de Chrysantentroon. Ze komt als kind telkens samen met hem in beeld, is goed voorbereid en staat bekend als intelligent, zorgzaam en goedlachs.

Een frisse wind in een keizerlijk huis doordrenkt vol eeuwenoude strikte tradities. Toch is de troon buiten bereik. Aiko is dan wel het enige kind van de keizer, Japan laat sinds de 19e eeuw uitsluitend mannelijke opvolgers toe. 

Aanhangers en experts willen dat de wet verandert, de politiek blijft achter. Onder andere de ultraconservatieve premier Sanae Takaichi - nochtans zelf een vrouw - weigert af te wijken.

Zij beloofde bij haar aantreden eind oktober dat het "landschap enigszins zal veranderen" door meer vrouwelijke ministers aan te stellen. Maar Takaichi moet ook loyaliteit tonen aan invloedrijke mannelijke collega's. Wie in het zadel wil blijven, verliest best geen steun. 

Intussen wordt de druk opgevoerd. Mangakunstenaar Yoshinori Kobayashi voert debatten en tekent strips waarin hij pleit voor de wetswijziging. Die strips belanden in de brievenbus van parlementsleden.

"Het is niet altijd mogelijk dat een getrouwd koppel een kind krijgt, laat staan een jongen", redeneert hij over de troonopvolging. Anderen delen dan weer pamfletten uit of zetten YouTube-kanalen op. 

Het idee is niet nieuw. In 2005 concludeerde een panel experts, op verzoek van de toenmalige Japanse premier, dat het extreem moeilijk is om een stabiele mannelijke lijn van opvolging te handhaven.

Hun voorstel: het principe van directe afstamming toepassen, zonder onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke nakomelingen.

Kort na de publicatie van het rapport bleek prinses Kiko, de schoonzus van keizer Naruhito, zwanger. Ze beviel van Hisahito, een jongen. De wetswijziging kon weer de kast in.

In 2022 riep een ander, grotendeels conservatief, panel de regering op om de mannelijke lijn van troonopvolging te handhaven.

Meer nog: de experts zagen een piste in de verre neven binnen de keizerlijke familie. Door hen te adopteren kunnen ze tot de hoofdtak behoren en de mannelijke opvolging (kunstmatig) voortzetten. Maar dat voorstel werd snel afgeschoten. Te ver gezocht en praktisch onhaalbaar.

Voor veel Japanners symboliseert de kwestie niet alleen het voortbestaan van de monarchie, maar ook de bredere strijd om gendergelijkheid.

Vorig jaar adviseerde het Comité voor Vrouwenrechten van de Verenigde Naties (VN) om de regels te herzien. Het niet toestaan van een vrouwelijke keizer zou "de gendergelijkheid in de weg staan", klonk het.

De Japanse regering veegde de kritiek van tafel: "De keizerlijke opvolging is een kwestie van fundamentele nationale identiteit". Einde discussie.  

Net zoals de Japanse bevolking vergrijst en slinkt ook de keizerlijke familie. Dat krimpen komt niet alleen door overlijdens, maar ook door liefdeskeuzes. Wie als prinses trouwt met een burger verliest haar keizerlijke status.

Hoe zit dat nu met de belangrijkste leden?

• Keizer Naruhito en keizerin Masako hebben, na 8 jaar proberen en een zwangerschapsverlies, dochter Aiko. Blijft Aiko ongehuwd of niet, dat zal bepalend zijn voor een exit. 

• Kroonprins Akishino (de enige broer van Naruhito) heeft met kroonprinses Kiko 3 kinderen: Mako, Kako en Hisahito. Kiko kampt sinds eind 2023 met gezondheidsproblemen. Het paleis wil enkel kwijt dat ze mogelijk soms afhaakt voor openbare evenementen.

• Mako (34) trouwde met haar studentenlief Kei Komuro en verloor daarbij haar titel en rechten. Ze leidt met haar man een relatief anoniem leven in de VS. Ze beviel in mei van hun eerste kind. Bizar: het geslacht is nog altijd niet bekendgemaakt.

• Prinses Kako (30) werkt halftijds voor de Federatie van Doven - 2 dagen per week, voornamelijk online - en draait mee in de koninklijke agenda. Ook hier: blijft ze ongehuwd of niet? 

• Prins Hisahito (19) studeert nog aan de Universiteit van Tsukuba. Hij onderging in september de officiële rituelen om als volwassene erkend te worden. Het paleis zet al even een offensief in om de bevolking vertrouwd te maken met hem. De jongeman studeert biologie, speelt badminton, teelt rijst en schreef een wetenschappelijk artikel over libellen.

In totaal telt de keizerlijke familie 16 leden. Ter vergelijking: in de jaren 90 waren ze met 26. En bovendien heeft niet elk lid een officiële rol.

Slechts 3 personen kunnen de troon bestijgen: Akishino (60), Hisahito én prins Hitachi, de oom van keizer Naruhito. Hitachi telt in de praktijk niet meer mee. Hij is 90.

Veelzeggend is dat Akishino dan wel kroonprins genoemd wordt, hij is officieel 'kōshi', zijnde 'de vermoedelijke troonopvolger'. De deur staat op een kier. Vraag is voor wie.

De situatie is zo politiek geladen dat de familie er geen expliciete uitspraken over doet. Op hun verjaardagen laten de royals de pers toe en laten ze wel (vaag) in hun kaarten kijken.

Kroonprins Akishino is alvast niet blind voor het debat over de monarchie. "Maar er kan niets gedaan worden binnen het huidige systeem", reageert hij. "Het enige wat we nu kunnen doen, is onze officiële taken terugschroeven."

Vorig jaar liet hij vallen dat elke verandering gevolgen zal hebben en dat het om "echte mensen" draait. Het heeft een sterke emotionele impact.

Intussen kaapt nichtje Aiko nog altijd de meeste aandacht weg. Met een eerste officiële overzeese reis naar Laos. In haar eentje ontmoette ze 6 dagen lang leiders, bezocht ze culturele en historische locaties en sprak ze met de lokale bevolking.

Het hof gaf voor haar 24e verjaardag foto's vrij, naast de geposeerde portretten ook kiekjes van haar katten Seven en Mimi. "Voor de prinses biedt tijd doorbrengen met hen momenten van rust en comfort", luidde het. Beelden die het publiek, al dan niet bewust, weten te charmeren.

Uit een peiling in mei bleek dat 70 procent van de ondervraagde Japanners voorstander is van een vrouwelijke troonopvolger. Bovendien heerst een gevoel van urgentie. Het ijzer smeden als het heet is.

Maar rechtvaardigt populariteit, die meestal tijdelijk is, een plek op de troon? Dat bezwaar halen conservatieve partijen aan en net zij zijn aan de macht. 

De bal blijft in het kamp liggen van de jonge Hisahito. En vooral bij een toekomstige bruid. Wie durft met hem trouwen?

Wetende dat de druk om een zoon te schenken haast verpletterend is en er een leven wacht vol protocol. De fameuze 'gouden kooi'. Aiko's moeder ging er bijna aan onderdoor met een depressie.

"Ik zal mijn plicht serieus en zorgvuldig vervullen", beloofde Hisahito op zijn 1e persconferentie in maart. Perfect volgens het keizerlijke boekje.