LIVE Klimaatconferentie - Minister Depraetere: Vlaanderen zal niet méér klimaatgeld bijdragen, "is nu aan groeilanden om hun deel te doen"

Geen tijd gehad om 12 dagen lang deze liveblog te volgen? Geen probleem. We hebben voor jou het belangrijkste uit het akkoord van Bakoe gehaald.

Lees meer:

India zei het gisteren luidop voor alle deelnemers in de grote zaal in Bakoe: het systeem van de VN-klimaatconferenties werkt niet meer. Klopt dat? We legden die vraag voor aan de Vlaming Alec Van Vaerenbergh, die op de COP de kleine-eilandstaat Mauritius adviseerde.

Lees meer:

Vlaams minister van Klimaat Melissa Depraetere (Vooruit) noemt het "een heel goede zaak dat er eindelijk opnieuw een wereldwijd bedrag voor klimaatgeld is afgesproken".

Dat bedrag ligt 3 keer hoger dan het huidige, maar volgens Depraetere is Vlaanderen niet van plan zijn bijdrage aan het klimaatgeld voor ontwikkelingslanden te verhogen. "Het belangrijke aan dit klimaatakkoord is net dat landen die heel snel groeien en veel vervuilen, ook hun deel zullen doen", zo doelt ze op landen zoals China en Saudi-Arabië. Die moesten tot nu toe geen bijdrage doen.

Het klopt dat groeilanden onder het nieuwe akkoord ook hun bijdrage zullen kunnen leveren, maar dan wel op vrijwillige basis. Het is dus afwachten of zo'n potentiële, vrijwillige bijdrage een substantieel verschil zal maken.

Het akkoord "markeert een nieuw tijdperk voor klimaatsamenwerking en -financiering", zegt Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen op het sociale netwerk X.

"Het zal investeringen in de schone transitie stimuleren, emissies terugdringen en veerkracht tegen klimaatverandering opbouwen. De Europese Unie blijft initiatief nemen en de steun richten op de meest kwetsbaren."

Veel ontwikkelingslanden zijn erg kritisch over het akkoord. Ze vinden het toegezegde bedrag van 300 miljard dollar veel te laag. Maar waarom hebben ze er dan mee ingestemd? "Omdat ze denken dat het volgend jaar niet meer mogelijk zal zijn", zegt VRT NWS-journalist Stijn Vercruysse vanuit Bakoe in De Ochtend. "Dan is Trump aan de macht en gaat zijn administratie naar de volgende klimaatconferentie in Brazilië. Dan een deal sluiten over geld, zal bijna niet mogelijk zijn."

"Het zijn ook budgettair moeilijke tijden voor rijke landen die heel veel geld steken in de oorlogen in Oekraïne en Israël. Publiek is het ook steeds moeilijker te verkopen. In de Europese landen stond klimaat heel laag op de agenda tijdens verschillende verkiezingen, ook bij ons. Het was dus geen goed moment om een deal te sluiten. Uiteindelijk zei iedereen dus toch: laat ons nemen wat er is, en later werken aan méér."

Heel wat landen zijn boos en ontgoocheld na de bereikte deal afgelopen nacht op de klimaatconferentie in Bakoe. "Een optische illusie", sneerde de Indische delegatie. Onder meer India, de arme ontwikkelingslanden en eilandstaten die overstroomd dreigen te raken door de stijging van de zeespiegel, zeggen dat het afgesproken bedrag voor het klimaatfonds véél te laag ligt voor de echte noden. De rijke landen hebben hun slag thuisgehaald, zeggen ze. 

Lees meer:

Het akkoord is "teleurstellend" en onvoldoende gezien de uitdagingen. Dat heeft de Franse minister van Ecologische Transitie, Agnès Pannier-Runacher, gezegd.

Ondanks "verschillende vorderingen", zoals de verdrievoudiging van de financiering voor arme landen die bedreigd worden door klimaatverandering, werd de conferentie in Bakoe gekenmerkt "door desorganisatie en een gebrek aan leiderschap van het Azerbeidzjaanse voorzitterschap", aldus de minister in een verklaring.

Ze wees er ook op dat de tekst over de financiering werd aangenomen in een klimaat van opperste verwarring en door verschillende landen werd betwist.

De Amerikaanse president Joe Biden prijst het akkoord bij de klimaattop in Bakoe en noemt het een "belangrijke stap" in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Hij belooft dat zijn land doorgaat op de ingeslagen weg, ondanks de klimaatscepsis van zijn aanstaande opvolger Donald Trump.

"Hoewel er nog veel werk voor de boeg is om onze klimaatdoelen te bereiken, brengt de uitkomst van vandaag ons een belangrijke stap dichter bij", zei de president in een verklaring. Volgens hem is het doel "ambitieus", ondanks dat armere landen het akkoord als ontoereikend hebben gestempeld.

"Hoewel sommigen de schone-energierevolutie die gaande is in Amerika en de rest van de wereld willen ontkennen of vertragen, kan niemand deze terugdraaien, niemand", aldus Biden die daarmee lijkt te doelen op Trump die hem begin volgend jaar opvolgt als president van de Verenigde Staten.

Op de klimaattop is afgesproken dat er klimaathulp komt aan ontwikkelingslanden. Het bedrag dat zij jaarlijks aan giften en leningen krijgen om te verduurzamen en zich aan te passen aan hogere temperaturen en meer extreem weer, moet oplopen tot minstens 300 miljard dollar in 2035.

Ontslagnemend federaal minister van Klimaat Zakia Khattabi (Ecolo) maakt na de VN-klimaattop COP29 een "gemengde balans" op.

"Gegeven de gespannen geopolitieke context, waarin klimaatengagementen zwaar op de proef worden gesteld, en terwijl de effecten van de klimaatcrisis steeds verwoestender worden, was een akkoord noodzakelijk", klinkt het.

"Het centrale onderwerp van COP29 was klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden", gaat ze voort. "Met deze nieuwe beslissing over klimaatfinanciering willen we de noodzakelijke middelen beschikbaar stellen en iedereen die dat kan laten bijdragen."

"We wilden meer op het vlak van mitigatie. De onderhandelingen waren bijzonder moeilijk, maar de Europese Unie is erin geslaagd het akkoord van Dubai te vrijwaren. Het is spijtig dat er opnieuw een jaar verloren gaat; volgend jaar in Brazilië zullen we de inspanningen moeten optrekken", besloot ze.

Het akkoord dat werd afgeklopt op de klimaattop is "een kaakslag voor mensen aan de frontlinie van de klimaatcrisis" en "pijnlijk ontoereikend", reageren de Klimaatcoalitie, 11.11.11 en Greenpeace na afloop van de top.

11.11.11 heeft het over een "halfbakken akkoord dat de verantwoordelijkheid doorschuift naar iedereen, behalve naar de rijke landen of vervuilende bedrijven". "Rijke landen weigerden ervoor te zorgen dat het Loss & Damage-fonds daadwerkelijk werd gevuld, wat een mokerslag betekent voor klimaatslachtoffers van de Filipijnen tot Pakistan", aldus klimaatexpert Kiki Berkers.

Eenzelfde teneur bij de Klimaatcoalitie, waar voorzitter Benjamin Clarysse bovendien ons land op zijn verantwoordelijkheid wijst. "België moet zijn inspanningen opvoeren door zijn financiële bijdrage aan klimaatmaatregelen te verhogen naar minstens 540 miljoen euro per jaar en zijn eigen uitstoot tegen 2030 met ten minste 61 procent te verminderen", aldus Clarysse.

Greenpeace concludeert op zijn beurt dat de top de roep om klimaatrechtvaardigheid compleet heeft genegeerd. "300 miljard dollar tegen 2035 is nauwelijks meer dan het bedrag dat in 2009 werd beloofd, als je rekening houdt met inflatie. Het is veel te weinig en veel te laat", reageert Joeri Thijs, woordvoerder voor Greenpeace België.

De organisatie neemt verder eveneens de Belgische politiek op de korrel. "De nieuwe regeringen in Vlaanderen en Wallonië kiezen een totaal onverantwoorde milieu- en klimaatkoers", besluit Joeri Thijs. "Na de mooie beloften van premier Alexander De Croo aan het begin van deze klimaattop, roepen wij alle regeringen - ook de toekomstige federale regering - op om verantwoordelijkheid te nemen."

Er kon geen consensus worden bereikt over de opvolging van de global stocktake en het historische akkoord over de transitie weg van fossiele brandstoffen dat vorig jaar werd bereikt op COP28 in Dubai.

COP29-voorzitter Mukhtar Babayev besloot daarop om de beslissing door te schuiven naar de tussentijdse klimaatbesprekingen in Bonn volgend jaar met de bedoeling om daar een tekst op te stellen die dan op COP30 in Brazilië kan worden afgeklopt.

Onder meer de Europese Unie had fel geijverd voor een expliciete vermelding, maar Sau-Arabië en de Arabische groep hadden eerder duidelijk aangeven geen tekst te zullen aanvaarden waarin fossiele brandstoffen werden vermeld.

Verschillende landen, waaronder Chili, Zwitserland en de Malediven, maakten bij de bespreking van het agendapunt hun bezwaar kenbaar, waardoor het voorzitterschap zich genoodzaakt zag om de beslissing door te schuiven naar volgend jaar.

De Europese Unie nam bij monde van Europees Klimaatcommissaris Wopke Hoekstra de verdediging van het akkoord op zich. Hoekstra noemde de doelstelling "ambitieus, nodig, realistisch en haalbaar". Hij riep tegelijkertijd de landen die daartoe in staat zijn, op om bij te dragen. "We zijn vol vertrouwen dat we de doelstelling van 1.300 miljard zullen halen", besloot hij.

Bolivia en Nigeria zijn solidair met India in de kritiek op net afgeklopte nieuwe doelstelling voor de internationale klimaatfinanciering. "De financiering ligt ver beneden onze vraag. Klimaatfinanciering zorgt voor het einde van internationale samenwerking. Het is voortaan ieder voor zichzelf", aldus de Boliviaanse onderhandelaar Daniel Pacheco.

Nigeria sprak van een "belediging" en "grap". "Moeten we daarvoor om 3 uur 's morgens in onze handen klappen, ik dacht het niet", klonk het.

Verschillende landen, met India op kop, hebben zich uitgesproken tegen de net afgeklopte nieuwe doelstelling voor de internationale klimaatfinanciering (NCQG in het klimaatjargon). De Indiase vertegenwoordiger gaf aan haar oppositie kenbaar te willen maken voor de aanvaarding van het agendapunt, maar genegeerd te zijn geweest.

Leela Nandan sprak over een "ongelukkig incident", waarbij de posities van bepaalde landen niet werden gerespecteerd. "Ik heb de voorzitter geïnformeerd dat ik een statement wou maken voor de tekst werd aangenomen. Ik ben dan ook extreem ontgoocheld dat ik die kans niet heb gekregen." Daarop volgde heel lang en luid applaus.

"Het volstaat niet om iets af te kloppen en partijen te negeren zodat ze niet kunnen spreken. We willen dat je ons hoort en onze standpunten hoort", klonk het voorts.

De plenaire zitting is hervat. Deze keer staat ook het heikele punt van het klimaatgeld op de agenda. Volg de gesprekken hier live:

Volgens de COP-voorzitter kan de stemming elk moment hervat worden. Maar wanneer precies, is onduidelijk. Het is intussen al kwart na 2 's nachts in Bakoe. In de wandelgangen doodt elke deelnemer zo op zijn eigen manier de tijd.

Plot twist op de COP: 5 minuten na het begin van de stemming werd die alweer opgeschort. Is er nu een akkoord of niet?

"Ja en nee", zegt Stijn Vercruysse vanuit Bakoe. "Er is een nieuwe tekst die nog geen buitenstaander heeft gezien, alleen de betrokkenen. Maar er zou voldoende in staan om de minst ontwikkelde landen, die vandaag van tafel wegliepen, te overtuigen om akkoord te gaan."

Aan het bedrag van 300 miljard dollar zou er niets veranderen, maar er zou wel een speciaal deel van dat bedrag toegewezen worden aan die meest kwetsbare landen. Wie er precies aan dat bedrag moet bijdragen, een ander heikel punt, daarover zou dan volgend jaar op de COP in Brazilië onderhandeld worden.

"De voorzitter wilde snel handelen, nam een risico en riep in allerijl de plenaire vergadering bijeen. Iedereen ging ervan uit dat er een akkoord was." Maar toen bleek dat één land niet akkoord ging. "Wij horen dat India bezwaar had bij één voetnoot. Daar zal nu dus weer mee gepraat moeten worden."

"Ik hoop voor de deelnemers dat het niet te lang zal duren. Want er gaan al ministers naar huis. Ik sprak daarnet nog met federaal minister van Klimaat Zakia Khattabi, die zei dat er geen akkoord beklonken zal kunnen worden als ze te lang wachten. Het blijft dus spannend."

De zitting is van start gegaan. Het zou wel eens een laatste marathonzitting kunnen worden. Het voorzitterschap zal immers niet alleen laten stemmen over dé hoofdvogel van deze COP, het klimaatgeld, maar ook over een resem andere technische agendapunten.

Het is op dit moment half 1 in Bakoe, en de zitting is gepland tot 4.00 uur. Al hoeft het natuurlijk niet per se zo lang te duren.

Het voorzitterschap heeft zonet een tweede plenaire vergadering vastgelegd, binnen 20 minuten. Dan zal het half 1 's nachts zijn in Bakoe. Het lijkt erop dat er dan toch zal kunnen gestemd worden over een akkoord rond hét thema van deze COP, het klimaatgeld.

Het zag er lang zeer slecht uit, maar het voorbije uur kantelde de sfeer in de wandelgangen. Er circuleert een nieuwe werktekst, met weliswaar geen verhoging van het bedrag, maar wel enkele toegevingen waar bijvoorbeeld de kleine-eilandstaten misschien mee akkoord zouden kunnen gaan. Verschillende onderhandelaars zien er veel relaxter uit dan een paar uur geleden. Wachten op de stemming zo meteen, maar het lot van deze klimaatconferentie ziet er plots weer een stuk beter uit.

De COP staat op een zucht van een mislukking. Er lijkt geen akkoord in zicht over het klimaatgeld voor de armere landen. Hoe is het zo fout kunnen lopen?

Deze COP leverde toch minstens één doorbraakje op: de creatie van een wereldwijde koolstofmarkt. Het akkoord werd op applaus onthaald van de deelnemende landen, maar verschillende ngo's hebben er hun bedenkingen bij. Maar wat is die koolstofmarkt precies? VRT NWS-journalist Michaël Torfs legt het uit:

Ondertussen groeit het ongenoegen over de rol die Saudi-Arabië speelt in de moeizame onderhandelingen. Het olieland zou die doelbewust blokkeren, en onder andere een vermelding van de uitfasering van fossiele brandstoffen uit de slottekst proberen te houden.

De Britse krant The Guardian ontdekte dat het Saudische ministerie van Energie twee wijzigingen aangebracht had in een officieel onderhandelingsdocument. Normaal kunnen onderhandelende partijen dat niet. 

Eerder vandaag was de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock erg scherp voor het Azerbeidzjaanse voorzitterschap. Ze had het over "een geopolitiek machtsspel van enkele landen die fossiele brandstoffen produceren". Daarmee doelde ze op Saudi-Arabië, maar ook op Azerbeidzjan, waar olie en gas goed zijn voor maar liefst 90 procent van alle export.

De plenaire zitting, waar alle landen aanwezig zijn, gaat met een uurtje vertraging van start. Het voorzitterschap had hier vast graag een akkoord over het klimaatgeld afgehamerd, maar dat is er nog steeds niet. Daar kan dus ook niet over gestemd worden.

Het voorzitterschap wil wel al laten stemmen over de kleinere deelakkoorden rond andere agendapunten, bijvoorbeeld over de koolstofmarkt. Doet het dat niet, dan dreigt de COP helemaal op een sof uit te draaien. Want hoe langer de COP duurt, hoe meer delegaties er al naar huis gaan, en hoe kleiner de kans dat er nog voldoende landen aanwezig zijn om een geldige stemming te houden. Zeker ontwikkelingslanden hebben niet het geld om zomaar vluchten om te boeken.

De Azerbeidzjaanse president Babajev, die aan de start van deze COP nog een lofzang hield over fossiele brandstoffen, neemt het woord. Hij roept de aanwezige landen op om alsnog "hun engagement te verhogen" en "de kloof te overbruggen".

De westerse onderhandelaars staan voor een moeilijke opdracht. Zij hebben niet veel ruimte om hun bod aan de ontwikkelingslanden te verhogen.

In veel Europese landen is het draagvlak voor extra klimaatgeld klein. En de Verenigde Staten staat voor een nieuw presidentschap van Donald Trump, die uit het Parijsakkoord wil stappen, en misschien wel uit het hele VN-klimaatverdrag.

De onderhandelingen verlopen erg moeilijk. De Britse krant The Guardian verneemt dat het COP-voorzitterschap intussen informeert welke onderhandelaars tot maandag kunnen blijven. Dat is niet alleen erg onwaarschijnlijk, het zou ook ongezien zijn. Tot nu toe staat het record van langste klimaatconferentie op naam van Madrid, in 2019. Toen werd er "al" op zondagmiddag een akkoord bereikt.

Intussen wordt duidelijker waarom de ontwikkelingslanden zijn opgestapt uit het onderhoud met het voorzitterschap. Dat heeft een derde ontwerptekst voorgelegd waar de EU mee akkoord ging, maar de tekst werd vervolgens afgewezen door de armere landen. Dat zegt Kiki Berkers van 11.11.11, die de onderhandelingen ter plaatse volgt.

De arme landen blijven voorlopig wel op de COP, maar dat kan nog veranderen. "We hebben de LDC-groep gezien (de groep van minst ontwikkelde landen, red.). Sierra Leone zei: we hebben al onze standpunten ingediend. Die zijn niet gereflecteerd. Als het voorzitterschap dit niet in de volgende tekst opneemt, stappen we op." Ook 11.11.11 en andere ngo's zeggen de laatste dagen dat ze liever geen deal hebben dan een slechte. "We hebben daar lang over nagedacht", zegt Berkers. "Die financiering moet naar de lokale gemeenschappen vloeien: werknemers, arbeiders, boeren en boerinnen. Wij zijn hier om hen te vertegenwoordigen. Een slechte deal zou ons voor 10 jaar op een spoor zetten dat totaal afwijkt van klimaatrechtvaardigheid en het Parijsakkoord", legt Berkers uit.

Iedereen kent wel CO2, maar de factcheckers van VRT NWS bogen zich over een minder bekend broeikasgas: methaan. Nochtans is dat goed voor een derde van de huidige klimaatopwarming.

Lees meer:

De COP is sinds gisteren officieel afgelopen, maar de onderhandelingen zijn nog steeds in volle gang. Stijn Vercruysse stelt er vast dat veel deelnemers al naar huis vertrekken. Maar de hoofdonderhandelaars, die blijven... en wachten.

De Panamese hoofdonderhandelaar Juan Carlos Monterrey Gomez noemt het verhoogde bod van de rijke landen "nog steeds kruimels". "Het is nog niet de helft van wat we (de ontwikkelingslanden, red.) vragen."

Vanmorgen zei hij nog over de onderhandelingen dat "de ontwikkelde wereld ons dit steeds weer aandoet in alle multilaterale akkoorden. Ze breken ons in de laatste minuten van de onderhandelingen. Ze laten het aanslepen en aanslepen en aanslepen. Wij worden zwakker met de minuut, maar zij hebben dat probleem niet, met hun gigantische delegaties". Panama is maar een van de vele ontgoochelde ontwikkelingslanden. De minister van Milieu van Sierra Leone, Jiwoh Abdulai, laat aan het persbureau AFP weten dat hij "niet optimistisch" is. AFP laat ook een oudgediende van de klimaatconferenties aan het woord, Alden Meyer van de denktank E3G. Volgens hem zullen de ontwikkelingslanden geen van de nieuwe voorgestelde bedragen aanvaarden, "of het nu 300 miljard dollar is dan wel 350".

Raakt het knelpunt nog opgelost, over het klimaatgeld dat de rijke landen jaarlijks aan de ontwikkelingslanden moeten betalen?

"De EU en enkele andere rijke landen hebben hun bod verhoogd", zegt VRT NWS-journalist Stijn Vercruysse. "De 250 miljard dollar van gisteren is nu 300 miljard dollar geworden. De vraag is of de ontwikkelingslanden dat aanvaarden. Die hadden niet alleen met het bedrag op zich een probleem. Zij willen vooral overheidsgeld. Maar het bedrag van gisteren bevatte ook andere financiering, bijvoorbeeld een bank die investeert in zonnepanelen in een Afrikaans land."

De onderhandelingen gaan verder, maar ze zien er vandaag iets anders uit. "Het lijkt erop dat de deelnemende landen het hebben overgenomen van de voorzitter die de hele nacht heeft onderhandeld. Hij wordt erg gewantrouwd en bekritiseerd. Zo ging er deze voormiddag nog een derde ontwerptekst voor akkoord rond, maar dat bleek een foutje te zijn. Waarschijnlijk heeft hij de verkeerde DL-lijst gebruikt, of zo. Maar officieel blijft die voorzitter de voorzitter."

De ontwikkelingslanden vragen in Bakoe een behoorlijke pot geld om hun klimaatkosten te financieren: 1.300 miljard dollar per jaar. Dat is een realistische inschatting van de werkelijke kosten, wees een berekening van de VN uit. Het Westen acht dat onhaalbaar, toch als het volledig uit publiek geld moet bestaan, zoals de armere landen vragen. Daar lopen de onderhandelingen nu al bijna 2 weken op vast.

Maar hoeveel geld is dat nu precies, 1.300 miljard dollar? De VN vergeleek dat bedrag met andere grote uitgaven van westerse overheden. Het is vergelijkbaar met de inspanningen voor het Marshall-plan na de Tweede Wereldoorlog, en minder dan de helft van de steun voor fossiele brandstoffen.

Intussen weten we dat het voorzitterschap om 16.00 uur Belgische tijd (19.00 uur in Bakoe) een mogelijk akkoord wil afhameren. Of die timing gehaald wordt, valt nog af te wachten. Het voorzitterschap mist wel meer deadlines de voorbije dagen. Bovendien valt er nog veel te onderhandelen.

Volgens de Europese klimaatcommissaris Wopke Hoekstra is het zelfs niet gergarandeerd dat er een akkoord zal komen om af te hameren. "We doen alles wat we kunnen om bruggen te bouwen en te maken dat het een succes wordt. Maar of we zullen slagen? Dat blijft onzeker", zo citeert het persbureau Belga hem.

Niet alles loopt moeizaam in Bakoe. Over sommige agendapunten ligt er wel al een akkoord klaar, bijvoorbeeld over de spelregels voor een internationale koolstofmarkt. Die bepalen hoe bedrijven hun uitstoot van broeikasgassen kunnen compenseren door certificaten op te kopen. Sommige bedrijven, en zeker multinationals, willen dat die (vrijwillige) spelregels internationaal worden vastgelegd. Momenteel bestaan er alleen regionale koolstofmarkten, bijvoorbeeld het Europese ETS-systeem.

Toch bekritiseert Greenpeace het koolstofmarkten-akkoord dat nu voorligt. "Het zet de deur open om via allerlei mechanismen de uitstoot niet af te bouwen. Dat verlengt de levensduur van fossiele brandstoffen", vindt An Lambrechts.

Lees meer:

Sinds vanochtend onderhandelen de deelnemende landen onder elkaar verder, zonder dat de voorzitter er rechtstreeks bij betrokken wordt. Alvast aan de uitvalsbasis van de Europese delegatie is het een komen en gaan van onderhandelaars. Hier en daar valt te horen dat de landen het voorzitterschap zo "opzij schuiven". Er is op deze COP veel frustratie over de werkwijze van de Azerbeidzjanen. Anderen nuanceren dan weer dat zoiets wel vaker voorkomt op een klimaatconferentie. Sowieso blijft het voorzitterschap officieel de onderhandelingen leiden.

Volgens VRT NWS-journalist Stijn Vercruysse, die de onderhandelingen bijwoont in Bakoe, zou het wel eens kunnen dat deze klimaatconferentie voor het eerst afsluit zonder akkoord. Dat zegt hij in De Ochtend. "Azerbeidzjan, dat de onderhandelingen leidt, zal zich vandaag moeten reppen. Heel veel delegaties stappen vanavond al op het vliegtuig naar huis."

"Als er in de plenaire vergadering (waar de slottekst straks goedgekeurd moet worden, red.) onvoldoende landen vertegenwoordigd zijn, dan komt er geen akkoord. Dat is ook gebeurd op de VN-biodiversiteits-top enkele maanden geleden." Als er wel een akkoord komt, is het maar de vraag wie daar tevreden mee zal zijn. "De ngo's die hier rondlopen, hebben sinds een paar dagen een slogan: beter geen deal dan een slechte deal. Een heel groot akkoord waar de ontwikkelingslanden zo op hoopten, zal er niet komen."

De arme landen en eilandstaten zijn niet blij met het bedrag van 250 miljard dollar per jaar (tegen 2035) dat nu is voorgesteld. "Respectloos", noemt Shiva Gounden van Greenpeace Pacific het zelfs.

De rijke landen en de EU zouden hun aanbod willen verhogen naar 300 miljard, valt te horen. 

Goeiemorgen! Vandaag wordt een beslissing verwacht op deze COP29. De plenaire vergadering komt straks samen wanneer de laatste deelteksten (onder meer over financiën en de koolstofmarkt) helemaal rond zijn. 

De zowat 200 deelnemende landen moeten het dan nog eens raken over de slottekst. De hamvraag blijft welk bedrag voor het Klimaatfonds daar precies in zal staan, maar er wordt er geen spectaculaire ommekeer meer verwacht tegenover gisteren. 

Het zal erg moeilijk worden om een akkoord te smeden over het klimaatgeld voor de ontwikkelingslanden. Toch is zo'n akkoord erg belangrijk, zegt de Belgische hoofdonderhandelaar Peter Wittoeck in Terzake. "Op de volgende COP, volgend jaar in Brazilië, moeten de landen nieuwe klimaatdoelstellingen voorleggen. Ook de ontwikkelingslanden moeten dat doen, en ook grote groei-economieën zoals China, de grootste uitstoter van broeikasgassen wereldwijd."

"Als er hier geen duidelijkheid komt over hoe meer kwetsbare landen hun inspanningen kunnen financieren, dan geef je de niet zo ambitieuze landen een excuus, en maak je het de armste landen heel moeilijk om die inspanningen gefinancierd te krijgen."

"Er is ook de geopolitieke realiteit: vanaf januari volgend jaar zullen de Verenigde Staten niet meer zo constructief zijn als nu (wanneer de nieuwe president Donald Trump aantreedt, red.). Dan zal het heel moeilijk worden om zelfs het akkoord dat nu op tafel ligt over klimaatfinanciering, op de COP in Brazilië nog goedgekeurd te krijgen."

De onderhandelingen op de klimaatconferentie zijn nog altijd aan de gang en zullen nog zeker tot morgen doorgaan. "De voorzitter gaat de hele nacht de verschillende landengroepen bij zich roepen om alles nog eens te overlopen en op basis daarvan een 3e ontwerptekst proberen te maken", zegt journalist Stijn Vercruysse vanuit Bakoe.

"Die tekst zal hij dan voorleggen op de plenaire vergadering, waar alle landen aanwezig zijn, in de hoop dat iedereen akkoord gaat. Maar het is afwachten wanneer die tekst klaar zal zijn. Is dat morgenvroeg, morgennamiddag of morgennacht, dat weten we niet."

Er is nog altijd veel onenigheid over hoeveel klimaatgeld de rijkere landen jaarlijks aan de armere landen moeten betalen. Het voorstel dat op tafel ligt van 250 miljard dollar is volgens de ontwikkelingslanden veel te weinig. "Voorlopig wil de EU dat bedrag ook niet verhogen", zegt Vercruysse.

"Maar als je weet dat er elk jaar 7.000 miljard dollar aan subsidies naar de fossiele industrie gaat, dan is 250 miljard inderdaad niet veel."

Elke dag reiken ngo's op de COP de "Fossiel van de dag"-prijs uit aan een land dat betekenisvolle vooruitgang blokkeert. Maar er is één "prijs" die je nog minder graag krijgt dan dat "Fossiel van de dag": het "Fossiel van het jaar". Die gaat naar de onbetwistbare dwarsligger van de hele klimaatconferentie.

Dit jaar gaat de "Fossiel van het jaar" naar de 24 industrielanden en de EU (waaronder ook België) die onder het VN-klimaatverdrag klimaatsteun moeten uitbetalen aan de ontwikkelingslanden. Volgens de ngo's staan die rijke landen in de weg van een goed akkoord.

De armere landen zijn vernietigend over de tekst die voorligt, maar enkele westerse landen kunnen zich er beter in vinden. De krant The Guardian ging bij enkele van hen luisteren. De Australische minister van Klimaat Chris Bowen noemt de tekst "oprecht" en "nauwkeurig uitgebalanceerd", al gaan we volgens hem een lange nacht van onderhandelingen in. Dat denkt ook de Duitse klimaatgezant Jennifer Morgan: "Hier kunnen we nog niet op landen, maar we hebben tenminste al een kaart".

"No more bla-bla-bla, loss and damage finance now!", zo schreeuwen deze actievoerders in een van de gangen om financiering voor klimaatschade voor de armere landen.

Dat geld, specifiek voor de klimaatschade die kwetsbare landen lijden, is ook een thema op deze COP. Maar het is wat ondergesneeuwd geraakt door de grotere discussie voor algemene klimaatfinanciering voor het Zuiden. Er wordt ook geen grote doorbraak meer verwacht.

Na de Afrikaanse landen spaart ook de Arabische groep het voorstel van het COP-voorzitterschap niet. De sleutelwoorden: "compleet onaanvaardbaar", "onwerkbaar", "een grap" en "een belediging". "Als deze tekst het haalt, wordt dat de nagel in de doodskist van het klimaatakkoord van Parijs." En voor de slechte verstaander: "We wijzen deze tekst af". Intussen zegt het COP-voorzitterschap aan een "rechtvaardiger en ambitieuzer" nieuw voorstel te werken.

Midden deze week maakte het voorzitterschap zich nog sterk dat de klimaatconferentie nog vóór het voorziene einduur zou landen. Dat leek toen al hoogmoed. En kijk: sinds 15.00 uur Belgische tijd, 18.00 uur in Bakoe, zitten we officieel in bijgevoegde tijd.

De COP had al afgelopen moeten zijn, maar morgen zal er al zeker verder onderhandeld worden. Wanneer er een akkoord verwacht mag worden, kan niemand op dit moment voorspellen. Maar sommige oudgedienden denken nu vast al terug aan de langste klimaatconferentie tot nu toe, die van 2019 in Madrid. Die landde op zondagnamiddag om iets voor drieën plaatselijke tijd. Wie weet sneuvelt dat record dit jaar wel, want er is nog geen schijntje van een akkoord in zicht.

De klimaatconferenties zijn belangrijk, maar Bakoe is niet de enige plek waar de strijd tegen de klimaatverandering gevoerd wordt.

Buiten de evenementenhal, in de echte wereld, bouwt al de helft van alle economieën fossiele brandstoffen af in de elektriciteitsproductie, berekende de energiedenktank Ember. Die hamert er wel op dat de strijd nog lang niet gewonnen is, en dat een ambitieus akkoord in Bakoe dus erg belangrijk is. Daar moet de uitfasering van fossiele brandstoffen, de belangrijkste belofte van de vorige COP, minstens in herhaald worden.

De groep van Afrikaanse landen noemt het voorgestelde bedrag van 250 miljard dollar aan klimaatgeld "totaal onaanvaardbaar". Dat zegt de Keniaan Ali Mohamed, die de groep vertegenwoordigt, in de krant The Guardian. "250 miljard dollar zal leiden tot het onacceptabele verlies van mensenlevens in Afrika en wereldwijd en brengt de toekomst van onze wereld in gevaar."

"Onze verwachtingen waren al laag, maar dit is een klap in het gezicht", zegt Mohamed Adow van de denktank Power Shift Africa tegen het persbureau AP. "Ze hebben de ontwikkelingslanden woedend gemaakt en beledigd."

An Lambrechts van Greenpeace noemt het bedrag van 250 miljard dollar aan klimaatgeld per jaar, dat het presidentschap voorstelt, "veel te laag". Op dit moment betalen de rijke landen jaarlijks 100 miljard dollar per jaar klimaatgeld aan het Zuiden. 

"Rekening houdend met inflatie en economische groei zitten we allicht ook al rond 220 miljard tegen 2035", zegt Lambrechts. "Dit nieuwe bedrag is dus eigenlijk bijna niets."

"Dit is zonder twijfel de slechtste tekst die het Presidentschap had kunnen presenteren", reageert Kiki Berkers van 11.11.11 dan weer. "Het is een klap in het gezicht van de mensen die aan de frontlinie van de klimaatcrisis staan. De enige juiste reactie is om de onderhandelingen voort te zetten en niet in te stemmen met wat nu op tafel ligt. De tekst legt de lasten bij iedereen, behalve bij de rijke landen die verantwoordelijk zijn voor het veroorzaken van de crisis. Dit zou geen akkoord zijn, maar een gemiste kans van historische proporties."

Martin Kaiser van Greenpeace Duitsland reageerde tijdens een persconferentie geërgerd op uitspraken die eerder deze week vielen op de COP.

"Olie en gas zijn géén geschenk van God", zei Kaiser, in tegenstelling tot wat de president van gastland Azerbeidzjan én de secretaris-generaal van de OPEC eerder verklaarden. "Hier in Bakoe moeten vervuilers hun verantwoordelijkheid opnemen", besluit Kaiser.

Daar is hij dan: de langverwachte nieuwe ontwerptekst voor een akkoord, die het voorzitterschap gisteren al had beloofd. In de nieuwe ontwerptekst, die een halve dag later komt dan was aangekondigd, staat deze keer wél een bedrag. Twee zelfs. 

De tekst stelt voor dat rijke landen verplicht 250 miljard dollar klimaatfinanciering per jaar uitkeren aan de armere landen tegen 2035. Dat is het bedrag waarop het Westen mikt; de ontwikkelingslanden vragen echter 1.300 miljard. Ook dat bedrag staat in de tekst, maar dan op vrijwillige basis en via publieke én private financiering. Het blok van armere landen, de G77 en China, wil enkel publieke financiering. Het voorzitterschap heeft het over een "gestroomlijnd en gebalanceerd pakket". Maar het staat in de sterren geschreven dat de armere landen zich tegen dit voorstel zullen keren, en dat er ook op basis van deze tekst geen akkoord zal komen op deze COP29.

Op de top zijn er achter de schermen frustraties te horen over de manier waarop de voorzitter de onderhandelingen aanpakt. "De kans bestaat dat het presidentschap een 'take it or leave it'-tekst zal presenteren. Ze houden al een week het hele proces in hun handen en laten niemand op de tekst onderhandelen. Dat is bijzonder kwalijk voor het sluiten van compromissen", laat Kiki Berkers, specialist klimaatfinanciering bij 11.11.11, ons weten.

Landen als Colombia en Kenia staan verenigd achter de oproep om 1.300 miljard euro te mobiliseren, een veelvoud van wat rijke landen willen geven, maar reiken tegelijkertijd de hand over de weg daarnaartoe. "Ze stellen voor om in Bakoe te beginnen met een toezegging van 600 miljard euro uit publieke middelen, en de rest via fiscale maatregelen zoals het herbestemmen van subsidies voor fossiele brandstoffen".

"De voorstellen van de lagere inkomenslanden weerspiegelen de uitdaging waar we voor staan. In het compromissenspel tussen landen moet één ding duidelijk zijn: Het klimaat zelf zit al op zijn rode lijn", klinkt het ook nog in de wandelgangen. "Iedere afwijking hiervan is spelen met mensenlevens"

De Afrikaanse landen willen absoluut een bedrag in de slottekst van de klimaatconferentie, en liefst eentje in de richting van enkele honderden miljarden de eerste jaren. Dat vertelt een ervaren onderhandelaar voor Gambia in een gesprek met VRT NWS. "We zijn maar verantwoordelijk voor 0,01 procent van de klimaatopwarming, maar voelen een grote impact, bij de oogst en aan onze stranden."  

Intussen zijn er wel hoopgevende aankondigingen gebeurd over klimaatmaatregelen op de COP. De president van Indonesië heeft op de G20-top gezegd dat zijn overheid alle steenkool- en andere elektriciteitscentrales op fossiele brandstoffen over 15 jaar wil stopzetten. Tegen 2050 wil het land een nuluitstoot bereiken, tien jaar vroeger dan de vorige doelstelling.

Ook Mexico kondigde aan dat het mikt op netto-nul in 2050. "De wereld stevent af op een catastrofale toekomst als de zaken niet dramatisch veranderen, en wel snel", zei José Luis Samaniego, directeur van het Mexicaanse Nationale Instituut voor Ecologie en Klimaatverandering.

En de Europese Unie, Canada, Mexico, Noorwegen en Zwitserland hebben dan weer beloofd om hun nieuwe nationale klimaatplannen, die volgend jaar af moeten zijn, af te stemmen op het Parijs-akkoord. Ze willen dus streven naar maximaal 1,5 graden opwarming.

In de uitgestrekte paviljoenzone op de klimaattop staat een opmerkelijke speler: de OPEC. Wat komt de organisatie van olieproducerende landen doen op een klimaatconferentie waar het gaat over het afbouwen van fossiele brandstoffen? Dat ze lobbyen en promotiefilmpjes spelen voor een zo laag mogelijk eindbedrag, akkoord, maar hoe verklaren ze hun erg zichtbare aanwezigheid op deze COP over geld?

Onze journalist ter plaatse Michaël Torfs wilde meer weten en stapte af op 2 vrouwelijke paviljoenleden: “Vragen stellen zat er helaas niet in. Ik werd snel en kordaat afgeblokt, nog voor mijn eerste vraag was gesteld. “We mogen niets zeggen”, klonk het. Daarop kreeg ik een officieel mailadres waar ik met mijn vraag terechtkan.”  Zo blijft het OPEC-paviljoen, dat in elk geval blij zal zijn als deze klimaattop mislukt, toch een beetje een mysterie.

Hoewel ze het belangrijkste werk nog voor de boeg hebben, beginnen sommige delegaties al op te kramen. De belangrijkste onderhandelaars blijven nog voor het weekend, maar bepaalde NGO's en delegatieleden vertrekken. Onze reporters zien in sommige paviljoenen alleen maar lege stoelen. In het paviljoen van Tadzjikistan is er vandaag bijvoorbeeld niets meer te beleven. Straks wordt het afgebroken.

Sommige anderen, zoals de Zweedse delegatie, hebben hun plekje al helemaal verlaten. En zelfs bij Finance for climate is er geen levende ziel te bespeuren. Enkel het grasgroene tapijt en een boom met afgevallen bladeren getuigen nog van hun aanwezigheid op de conferentie.

Zoals elke dag is er vanochtend weer protest in het conferentiegebouw. "Vermist: ambitie", die woorden staan op een spandoek dat deze actievoerders van het Make Polluters Pay-collectief meegebracht hebben. Er is nog een lange weg te gaan naar klimaatrechtvaardigheid, klinkt het. 

Na de mislukte teksten gisteren - die volgens zo ongeveer alle partijen nergens op sloegen - komen er om 12.00 uur vanmiddag nieuwe tekstvoorstellen volgens de voorzitters van de COP29. Dat is 9.00 uur bij ons. In principe volgen in de loop van de avond de laatste versies, al valt dat nog af te wachten nu de onderhandelingen muurvast lijken te zitten.

"Over geld is het altijd hetzelfde. Degene die moet geven is eerder zuinig en degene die moet krijgen vraagt veel meer", zegt Jos Delbeke, voormalig directeur-generaal Klimaat van de Europese Commissie, in De ochtend op Radio 1. "Maar die spagaat is nu wel zorgwekkend groot op de laatste dag."

"Nog belangrijker: waar moet dat geld precies voor dienen. De politici die naar huis komen, gaan aan hun bevolking moeten uitleggen dat dat geld nuttig besteed zal worden. Daar heb ik nog niet al te veel concreets over gehoord".

Bovendien blijft er nog het knelpunt: wie gaat hoeveel moeten bijdragen. "De meeste industrielanden zijn bereid hun steentje bij te dragen. Maar wat met de Verenigde Staten. Met Trump moeten we daar niet op veel rekenen."

En dan zijn er nog de landen die als ontwikkelingslanden worden beschouwd door de VN. "Intussen zijn sommige heel rijk geworden, denk aan Singapore, Saoedi-Arabië of Qatar. Die zijn zo rijk geworden als we dat vergelijken met enkele lidstaten in de Europese Unie, zoals Roemenië of Portugal."

"Die landen als Singapore dragen niks bij", stipt Delbeke aan. "Het is heel belangrijk dat er méér landen gaan bijdragen."

En dan is er nog het voorzitterschap. "Als je als ontwerptekst 2 teksten aan elkaar plakt, die van de rijke en die van de arme landen en voor het bedrag een x plaatst in plaats van een concreet bedrag, 24 uur voor het einde van de conferentie, dat is een slecht teken".

Al zal er volgens Delbeke uiteindelijk wel iets uit de top voortkomen, zelfs al is het maar een tijdelijke afspraak om volgend jaar verder te werken".

Vandaag is het officieel de laatste dag van deze VN-klimaatconferentie. Het is ook te merken aan de organisatie: hier en daar worden al planten weggehaald en de eerste paviljoens worden opgebroken. Zo sloot Singapore zelfs gisteren al zijn paviljoen af, mét een gratis rondje bier. 

Intussen is het bittere ernst aan de onderhandelingstafel. De standpunten van de rijke en de arme landen liggen mijlenver uit elkaar en een deal over een nieuw bedrag voor het klimaatfonds lijkt veraf. De verwachting is dan ook dat de top zal uitlopen naar zaterdag en misschien zelfs langer.

We spraken vanmorgen met een senior negotiator voor het Afrikaanse land Gambia, een ervaren onderhandelaar die aan zijn 22e COP toe is. Straks lees je het verslag van een boeiend gesprek met hem op deze pagina's. Volg alle ontwikkelingen vandaag live in de blog!  

Azerbeidzjan verwijst in de marge van de klimaattop graag naar enkele projecten voor duurzame energie en organiseert er via COP29 zelfs officiële uitstappen voor journalisten voor: een zonnepanelenpark, een "groene haven" of een metamorfose van zwart naar wit in 'the White City'. VRT NWS boekte een ticket voor de Green City Tour om het te kunnen inschatten. Herbeleef de trip in het artikel hieronder. 

Er valt ook goed klimaatnieuws te rapen in de marge van deze COP. Hoewel hernieuwbare energie aan een recordtempo uitgerold wordt, blijft de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen momenteel nog stijgen. Maar mogelijk duurt dat niet lang meer.

In de helft van alle economieën ter wereld daalt het gebruik van fossiele brandstoffen nu immers al, blijkt uit een studie van de erg betrouwbare energiedenktank Ember . Ook in China, de grootste uitstoter van broeikasgassen ter wereld, stijgt het verbruik al twee kwartalen niet meer.

Die landen hebben ofwel een deel van hun fossiele energie vervangen door groene energie, of ze hebben de groei van hun verbruik volledig afgedekt met groene energie. In een deel van de landen is de totale energievraag teruggevallen. 

De activisten die zoals elk jaar de COP bezoeken, houden dit jaar ook Gaza onder de aandacht. Deze jongeren hebben een lange lijst meegebracht met daarop de namen van de gesneuvelden sinds de start van de Israëlische belegering.

Geen tijd om terug te scrollen in onze liveblog? We hebben de huidige stand-van-zaken van de onderhandelingen samengevat in dit stuk.

Een flauw slotakkoord over klimaatfinanciering op deze COP, is één ding. Dat het akkoord ook het succes van de vorige zou terugdraaien, zou nog een veel grotere teleurstelling zijn.

Vorig jaar sloot de VN-klimaatconferentie af met een symbolische overwinning: voor het eerst maakte een eindtekst melding van het uitdoven van fossiele brandstoffen. Maar Saudi-Arabië, het op één na grootste olieproducerende land ter wereld, weigert elke verwijzing naar fossiele brandstoffen in de teksten.  "De groep van Arabische landen zal geen enkele tekst aanvaarden die mikt op specifieke sectoren, waaronder fossiele brandstoffen", zo zegt de Saudiër Albara Tawfiq op de plenaire zitting.  Voor de westerse landen, waaronder de VS, Australië en de EU, is zo'n stap terug dan weer onbespreekbaar. Al herinnert Bolivië er fijntjes aan dat "de ontwikkelde landen thuis wel fossiele brandstofprojecten blijven ontwikkelen". "Hypocrisie op zijn best."

Dat de ontwerptekst van deze ochtend niet zal volstaan, is nu wel duidelijk. Verschillende wereldmachten blijven die afserveren.

De Verenigde Staten zeggen dat ze "diep ongerust" zijn over de staat van de onderhandelingen. China zegt dan weer dat de tekst "veel elementen bevat die noch bevredigend, noch aanvaardbaar zijn voor China". China volgt vooral de lijn van de ontwikkelende landen, die meer ambitie vragen van het Westen op vlak van klimaatfinanciering. De westerse landen vinden dan weer dat de doelstellingen om de uitstoot te beperken, te laag liggen.

Ook de ontslagnemende federale minister van Klimaat, Zakia Khattabi (Ecolo), heeft weinig goeds te melden over de eerste ontwerptekst van het COP-voorzitterschap. Dat "heeft nog geen tekst gepresenteerd die als basis voor onderhandelingen kan dienen voor de new collective quantified goal (het jaarlijkse klimaatgeld voor het Zuiden, red.). Een evenwichtig voorstel is dringend nodig - een voorstel dat een realistische en werkbare structuur biedt, en waar kwantiteit en kwaliteit hand in hand gaan". Khattabi vindt ook dat de doelstellingen voor uitstootbeperkingen die nu in de tekst staan, te laag zijn. "Het is onvoorstelbaar dat COP29 zou terugkrabbelen op eerdere afspraken die erop gericht zijn om de wereldwijde opwarming tot 1,5 graad Celsius te beperken."

António Guterres, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, is opnieuw in Bakoe nadat hij de G20-top in Brazilië heeft bijgewoond. "Falen is geen optie", zo spreekt hij de deelnemende ministers en onderhandelaars op de COP toe . "Ik roep jullie op om jullie harde standpunten te verzachten. Zoek de brug tussen jullie verschillen en vergeet niet wat er op het spel staat." "De klok tikt en succes is nog niet zeker. Ik heb mijn oor te luisteren gelegd bij verschillende delegaties, en gemerkt dat velen bij hun beginstandpunten blijven. Maar de tijd om die te herhalen, is op. Nu moeten ze op zoek naar het compromis."

De stevige kritiek op de nieuwe ontwerptekst is het voorzitterschap van de COP niet ontgaan. Er komt vanavond een nieuwe versie, belooft voorzitter Mukhtar Babayev, en die zal wél bedragen bevatten.

 "We waren niet van mening dat een breed scala aan cijfers nuttig zou zijn. De volgende versie - die vanavond wordt vrijgegeven - zal korter zijn en cijfers bevatten gebaseerd op onze kijk op mogelijke landingszones voor consensus", zo citeert het persagentschap Belga het voorzitterschap. "We zitten nu in het eindspel en we geloven dat een doorbraak in Bakoe in zicht is."

Het team van Babayev roept de onderhandelaars op om nu aan de slag te gaan met de tekst die sinds vanochtend voorligt. Maar dat klinkt gemakkelijker dan het is, aangezien de tekst amper bruggen bouwt tussen de standpunten van Zuid en West. 

De Belgische Kiki Berkers is voor 11.11.11 in Bakoe. Zij noemt de eerste ontwerptekst "een mix van goed en slecht. De verantwoordelijkheid wordt bijvoorbeeld afgeschoven op de ontwikkelingslanden zelf". "Het is frustrerend dat de VS, Japan en de EU nog altijd geen quantum (een exact bedrag dat ze jaarlijks zouden betalen aan klimaatfinanciering, red.) hebben voorgesteld. Dat maakt onderhandelen moeilijk, zo niet onmogelijk en bemoeilijkt compromissen. Als het zo verder gaat, dreigt een uitputtingsslag tot zondag. Delegaties van armere landen zullen dan al vertrokken zijn." De armere landen vragen jaarlijks minstens 1.000 miljard van het Westen. Het Westen heeft daar nog geen bedrag tegenover gesteld, maar in de wandelgangen klinkt 200 à 300 miljard als het hoogst haalbare.

Ook de lage-inkomenslanden reageren ontgoocheld op de tekst die het COP-voorzitterschap vannacht heeft voorgelegd. Die biedt nog geen begin van een consensus tussen de standpunten van het Westen en het Zuiden over klimaatfinanciering.

De hoofdonderhandelaar van Panama, Juan Carlos Monterrey Gómez, had het over "een tragisch spektakel, een clownshow". "We zijn naar hier gekomen om over geld te praten", zegt Mohamed Adown, directeur van de denktank Power Shift Africa tegen het persbureau AP. "En geld meet je met getallen. We hebben een cheque nodig, maar nu ligt er alleen een blanco blad."

"Ik ga het niet verbloemen. Wat nu voorligt, is duidelijk onaanvaardbaar", zegt de Europese klimaatcommissaris Wopke Hoekstra over de tekst die het COP-voorzitterschap vannacht heeft voorgelegd.

"Er ligt nog veel brood op de plank, zowel voor de partijen als voor het voorzitterschap", zo citeert het persagentschap Belga de klimaatcommissaris. "Ik ben er zeker van dat er geen enkel ambitieus land van mening is dat dit volstaat." Hoekstra zou met name moeite hebben met de ambities voor uitstootreductie, die de olieproducerende landen zo laag mogelijk proberen te houden.

Goeiemorgen! We zijn toe aan de 11de dag van deze COP. Vannacht legde het voorzitterschap dan toch de nieuwe, langverwachte ontwerptekst voor het slotakkoord voor. Maar die tekst leest alsof ze op de eerste dag van de COP is opgesteld, en lijst enkel de standpunten van de beide onderhandelende blokken op. Na anderhalve week van onderhandelen blijkt er nog geen enkele knoop doorgehakt.

De tekst biedt geen helderheid over de grote vragen die deze COP moet zien te beantwoorden: hoeveel klimaatgeld er naar het globale Zuiden gaat vanaf 2026, hoeveel het Westen daaraan moet bijdragen en hoe die steun eruit mag zien (schenkingen of leningen, bijvoorbeeld). Het voorzitterschap heeft de standpunten van het Zuiden en het Westen naast elkaar gepresenteerd als de 2 opties voor een mogelijk akkoord, zonder opties voor een mogelijk compromis tussen beide.

Mukhtar Babayev, de Azerbeidzjaanse voorzitter van deze conferentie, maakt zich nog steeds sterk dat de COP zoals voorzien vrijdagavond zal landen. Maar met zo'n tekst lijkt dat voorlopig een wensdroom.

De Europese Unie is door Climate Action Network, een netwerk van een kleine 2.000 ngo's wereldwijd, uitgeroepen tot 'fossiel van de dag'. Die award wordt uitgereikt aan landen die "het meest doen om het minst te bereiken" inzake vooruitgang op klimaatvlak.

De EU kreeg de prijs wegens haar terughoudende houding op het vlak van het bereiken van een nieuwe collectieve doelstelling voor klimaatfinanciering.

Gelekte bedragen wijzen erop dat de EU mikt op een bedrag van 200 à 300 miljard dollar. Dat bedrag zou volgens Climate Action Network door de inflatie nauwelijks hoger liggen dan het doel van 100 miljard dollar uit 2009. 

"Wij roepen de EU op om haar rol als klimaatfinancier serieus te nemen", stelt Kiki Berkers van 11.11.11. "Wat we nodig hebben, zijn duidelijke toezeggingen en publieke middelen die een daadwerkelijke impact hebben (...) Ook België moet nu zijn rol opnemen. Onze ministers staan voor een cruciaal moment: bruggen slaan, niet opblazen."

De focus van de klimaatonderhandelingen moet liggen op het verminderen van de uitstoot, niet op (andere) energiebronnen. Dat heeft Haitham Al Ghais gezegd, de secretaris-generaal van OPEC, de organisatie van olie-exporterende landen.

Al Ghais herhaalde nog eens wat de president van Azerbeidzjan tijdens zijn openingsspeech op de klimaatconferentie al zei: "Olie en gas zijn inderdaad een geschenk van God. Olie en gas blijven vitaal voor fabrikanten en consumenten wereldwijd."

Volgens Al Ghais kunnen landen hun klimaatdoelen ook bereiken zonder fossiele brandstoffen volledig te weren. Hij verwijst naar nieuwe technologieën, zoals het afvangen van CO2. 

De ontwikkelingslanden willen dat er een concreet bedrag wordt afgeklopt inzake klimaatfinanciering. "We hebben een bedrag als titel nodig en dan zal de rest wel volgen", stelde Adonia Ayebare, de Oegandese voorzitter van de G77+China, het grootste onderhandelingsblok bij de VN-klimaatonderhandelingen.

Volgens de huidige regeling moeten 23 landen, waaronder België, en de EU jaarlijks 100 miljard dollar mobiliseren. Op deze COP moet echter een nieuw bedrag worden afgeklopt. Ontwikkelingslanden willen 1.300 miljard dollar per jaar.

"Het is belangrijk dat de tekst de eisen van de ontwikkelingslanden weerspiegelt en dat is een cijfer in de biljoenen", zegt Ayebare op een vraag wat voor hem belangrijk zou zijn in een nieuwe versie van de tekst die om middernacht lokale tijd (21 uur Belgische tijd) wordt verwacht.

De Europese Unie wil echter eerst praten over de modaliteiten en wil pas daarna over een concreet bedrag discussiëren. In de wandelgangen circuleert dat de Europese Unie zou mikken op 200 à 300 miljard dollar.

"Is dat een grap?", was de korte, maar krachtige reactie van Daniel Pacheco, de Boliviaanse onderhandelaar die spreekt in naam van de Like-Minded Developing Countries (LMDC), een groep ontwikkelingslanden waartoe ook China, India en Saoedi-Arabië behoren.

Dat de Europese Unie erop aandringt om de donorbasis uit te breiden, staat volgens de ontwikkelingslanden haaks op het Klimaatakkoord van Parijs, waar werd afgesproken dat rijke landen armere landen financieel zouden bijstaan.

Door de klimaatverandering is de windsnelheid van Atlantische orkanen gemiddeld met 30 kilometer per uur toegenomen de voorbije 6 jaar. Dat blijkt uit een studie van Amerikaanse wetenschappers.

Veel orkanen zijn daardoor zelfs een volledige categorie krachtiger geworden. En dat is niet min, want een storm van categorie 5 veroorzaakt meer dan 5 keer meer schade dan een orkaan van categorie 4, volgens het Amerikaanse weerinstituut NOAA.

Drie stormen, waaronder orkaan Rafael enkele weken geleden, zijn zelfs 2 categorieën opgeschoven, berekenden de onderzoekers.

"In 2024 zijn er 2 orkanen van categorie 5 geweest", zegt klimatoloog en hoofdauteur van de studie Daniel Gifford. "Zonder de door de mens veroorzaakte klimaatverandering zou er dat geen enkele zijn geweest." Ook orkaan Helene, die vorige maand honderden doden heeft veroorzaakt in de VS, waaide 26 kilometer per uur harder door de klimaatverandering.  

Warm oceaanwater is de brandstof voor orkanen. Hoe warmer het water, hoe krachtiger een storm kan worden. Volgens de onderzoekers is het zeewater in orkaangebied gemiddeld 1,1 tot 1,6 graden warmer geworden door de klimaatverandering.

Zoals elke dag houden activisten creatieve protestacties in het conferentiegebouw. Zo stuitte onze VRT-ploeg onder meer op deze demonstranten. Ze vragen de vrijlating van klimaatactivisten die voor hun activisme gearresteerd zijn.

De Argentijnse minister van Buitenlandse Zaken Gerardo Werthein heeft tijdens de G20-top in Brazilië tegen El Observador gezegd dat Argentinië zich niet zal terugtrekken uit het Parijsakkoord. Dat werd nochtans gevreesd toen de president van Argentinië, die zelf een klimaatontkenner is, zijn vertegenwoordigers al na 3 dagen weghaalde van de COP.  Werthein geeft wel toe dat ze hun "positie evalueren".

De 20-jarige geografiestudent Daan Vandenberghe is VN-jongerenvertegenwoordiger voor Vlaanderen. Een overweldigende ervaring, vertelt hij aan VRT NWS. "Ik had veel hoopvolle ontmoetingen, met jongeren en klimaatactivisten. Maar er waren ook momenten waar mijn motivatie heel hard daalde." Bijvoorbeeld wanneer hij hoort dat de onderhandelingen muurvast zitten.

Bovendien blijft de keuze voor gastland Azerbeidzjan, die vanaf het begin omstreden was, pijnlijk. "Toen ik de blingbling van Bakoe achter me liet tijdens een trip, zag ik meteen olie- en gasinstallaties aan de kust." En ook de mensenrechtensituatie laat te wensen over. "Het heeft ons ervan weerhouden om protesten te plannen. Het is niet echt een veilige omgeving voor jongeren of klimaatactivisten voor protesten. Klimaatmarsen zoals op de COP in Glasgow enkele jaren geleden heb ik hier niet gezien."

Lees hier meer over zijn ervaringen:

De Europese Unie wil geen specifiek bedrag plakken op de nieuwe doelstelling voor klimaatfinanciering, zolang er geen akkoord is over de verschillende "elementen". Gaat het bijvoorbeeld over koolstofredieten, over maatregelen tegen de klimaatverandering of om aanpassingen aan de klimaatverandering? Eurocommissaris Wopke Hoekstra verklaarde dat op een persconferentie op de COP. Hij vergeleek het met een "winkelkar waarvan je de prijs kent, maar niet weet wat erin zit".

Hij wilde dus niet bevestigen dat de EU mikt op een 200 à 300 miljard dollar, een bedrag dat sinds gisteren circuleert volgens bronnen binnen de EU-onderhandelingen.

De Europese Unie heeft samen met 25 landen de oproep gelanceerd om geen kolencentrales meer te openen, toch niet zonder systeem om CO2 af te vangen. "Nieuwe energie uit steenkool is een van de grootste bedreigingen om de klimaatopwarming onder de 1,5 graden Celsius te houden", zei Eurocommissaris Wopke Hoekstra.

Onder meer het Verenigd Koninkrijk, dat net zijn laatste kolencentrale heeft gesloten, en ons land sloten aan bij de belofte, en andere rijke landen als Canada, Frankrijk, Duitsland en Australië. Maar ook bijvoorbeeld Angola, Oeganda en Ethiopië gaan mee in het verhaal.

Concreet houdt de belofte in dat ze in hun nieuwe klimaatplannen geen nieuwe steenkoolcentrales zonder CO2-afvang zullen opnemen, al hoeven ze mijnbouw of de export van steenkool dan weer niet op te geven. 

"Het is indrukwekkend. Heel de wereld zit hier samen." Zo beschrijft Vlaams minister van Klimaat Melissa Depraetere de klimaatconferentie in een interview met VRT NWS. Geen circus dus, zoals onze vorige klimaatminister over de klimaatconferentie in Dubai zei. Depraetere heeft er vertrouwen in dat er op de COP een akkoord zal komen. 

Maar dat zal niet zo ambitieus zijn als de ontwikkelingslanden vragen, een akkoord voor meer dan 1.000 miljard dollar per jaar. "Ik begrijp de vraag van die ontwikkelingslanden. Er zal meer klimaatfinanciering komen, maar 1.000 miljard is heel veel geld. Het zal eerder om honderden miljarden gaan."

Vlaanderen moet zijn stempel drukken op de onderhandelingen, maar ze benadrukt de rol van grote spelers. "Als wij in Vlaanderen als enige ons werk zouden doen, maar de rest van de wereld is niet mee, dan geraken we er niet. Ik denk dat het nodig is dat enkele vervuilende, snelgroeiende economieën hun deel doen." Niet alleen de oude reuzen moeten bijleggen, zeg maar, maar ook groeilanden. 

Vlaanderen wil wel degelijk ambitieus zijn in het klimaatbeleid, zegt Depraetere opnieuw. Al blijft dat in de huidige beleidsnota nogal vaag. De minister wil een sociaal klimaatbeleid voeren, bijvoorbeeld met collectieve of begeleide renovaties voor verhuurders, mensen met een laag inkomen, en in appartementsgebouwen die vaak slecht geïsoleerd zijn.

Daarvoor vond ze haar bezoek aan de COP, dat ze vanochtend afgerond heeft, nuttig. "Ik heb hier heel veel inspiratie opgedaan, van jonge mensen zoals de 12-jarige Ferre, maar ook van de Nederlandse minister van Klimaat en Energie. Op het vlak van warmtepompen staan ze daar bijvoorbeeld veel verder." 

Met in principe nog een ruime 2 dagen op de teller, begint de tijd te dringen voor het vastleggen van een bedrag. De voorzitter van de COP29 had opgeroepen om tegen vanmiddag technische discussies af te ronden en te beginnen onderhandelen over de kern: hoeveel geld zal er wereldwijd naar klimaatadaptatie in armere landen gaan en wie zal dat betalen.

Volgens verschillende ministers en onderhandelaars circuleren er heel uiteenlopende cijfers, gaande van 200 miljard tot 1.300 miljard dollar als doelstelling. Er klinken wel positieve geluiden over het uitfaseren van fossiele brandstoffen, zoals vastgelegd op de vorig COP in Dubai.

Toch zijn er weinig vorderingen. Een medewerker van een Europese denktank (E3G) beschrijft de presentaties en besprekingen van vandaag als "rondjes, we draaien in rondjes".

Het jongste lid van de Belgische delegatie is 12 jaar. Ferre, uit Antwerpen, spaarde beleidsmakers niet in een speech gisteravond. Hij las op de receptie van de Belgische delegatie een brief voor, maar richtte die ook aan andere wereldleiders op de klimaatconferentie.

"Het is aan jullie, de leiders van de wereld, om meer te doen. Er is meer dan genoeg geld en kennis in de wereld, maar we moeten het gewoon investeren in de juiste dingen. Zoals betere technologie, elektrische wagens, hernieuwbare energie en minder vlees eten."

 Zijn toekomst en die van andere kinderen hangen ervan af, benadrukte Ferre. "Velen van jullie zullen oud of dood zijn in 2050. We hebben nog maar tien jaar om maatregelen te nemen. Als we dat niet doen, dan weten zelfs wetenschappers niet wat er zal gebeuren." 

"Jammer genoeg zijn er hier niet veel kinderen terwijl we evenveel of misschien zelfs meer recht hebben om hier te zijn. Dat is ook waarom ik hier ben, ik kom in naam van alle andere kinderen ter wereld."

In een open brief roepen 50 luchtvaart- en klimaatwetenschappers op om het probleem van condensstrepen van vliegtuigen aan te pakken. Die veroorzaken bovenop de CO2-uitstoot van de luchtvaart namelijk extra opwarming van de aarde, minstens evenveel als de uitstoot zelf. Vaak lossen ze in enkele minuten op, maar soms blijven ze in de atmosfeer hangen en houden ze warmte vast als een wolk.

Het goede nieuws is volgens de wetenschappers dat dit sneller en goedkoper aangepakt kan worden dan andere klimaatmaatregelen, bijvoorbeeld door de route van een klein aantal vluchten aan te passen.

België is dit jaar vier plaatsen gestegen op de jaarlijkse rangschikking van een kleine zeventig landen op het vlak van de strijd tegen de klimaatverandering, de Climate Change Performance Index. Ons land staat nu op de 35e plaats. 

De lijst wordt opgesteld door milieu-ngo's op basis van criteria uit 4 categorieën: de uitstoot van broeikasgassen, het gebruik van hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en klimaatbeleid.

België heeft zijn doelen wel verhoogd, bijvoorbeeld voor de beperking van de uitstoot van broeikasgassen, maar zit nog steeds onder het Europese gemiddelde op dat vlak.

De eerste 3 plaatsen op de ranglijst zijn symbolisch leeg, omdat geen enkel land klimaatprestaties kan voorleggen die in lijn liggen met het Klimaatakkoord van Parijs.

De nacht valt over Bakoe, waar het 3 uur later is dan in België. In de wandelgangen stijgt de nervositeit. Over 3 dagen loopt de COP in principe af. En er is nog altijd geen begin van een antwoord op de vragen waar deze klimaatconferentie om draait: hoeveel klimaatgeld krijgen de armste landen vanaf 2026 en wie moet dat betalen?

Stilaan doemt de geest van de klimaatconferentie van 2009 op. Die COP, in Kopenhagen, werd een teleurstelling. Het Westen beloofde toen om jaarlijks 100 miljard dollar aan klimaatgeld over te maken aan de armere landen, maar dat was vooral een vage belofte die moest voorkomen dat er helemaal niets bereikt was.

Maar misschien was vandaag sowieso nog te vroeg voor een grote doorbraak in deze hypercomplexe en gevoelige onderhandelingen. "Niemand gaat kraken op een dinsdag", zo citeert het persbureau Bloomberg een anonieme COP-veteraan. Benieuwd of dat woensdag of donderdag anders wordt.

Deze klimaatconferentie zit er nog niet op, maar er wordt nu al onderhandeld over die over 2 jaar. Zowel Turkije als Australië willen de gastheer zijn van COP31. Ministers van beide landen bevestigden bij het persbureau Reuters dat ze nog steeds kandidaat zijn. Turkije benadrukt dat het gemakkelijk per boot bereikbaar is, wat de klimaatimpact van de COP kan drukken. Australië, nochtans een grote exporteur van lng en steenkool, wil zichzelf dan weer in de markt zetten als een energiereus in transitie naar hernieuwbare energiebronnen.

De opgemerkte speech van de Azerbeidzjaanse president Alijev blijft voor deining zorgen in Frankrijk. Daar wordt de Azerbeidzjaanse ambassadeur op het matje geroepen, omwille van de uitspraken van de president op de klimaatconferentie. Eerder al kondigde de Franse minister van Klimaat Agnès Pannier-Runacher aan dat ze niet zal afreizen naar de COP.

Tijdens zijn openingsspeech vorige week noemde Alijev de Franse overzeese gebieden, zoals Frans-Polynesië, "kolonies" die "vaak brutaal onderdrukt worden door het regime". De EU noemde hij dan weer "een symbool van politieke corruptie". Hij loofde fossiele brandstoffen ook als "een geschenk van God". Het Frans ministerie van Buitenlandse Zaken noemt die uitspraken "onaanvaardbaar". "Azerbeidzjans vijandigheden moeten ophouden."

Nog zo'n COP-traditie: ngo's reiken elke dag de "fossil of the day"-prijs ("fossiel van de dag") uit aan een land dat de strijd tegen de klimaatverandering bemoeilijkt.

Vandaag krijgt Rusland de prijs. Het land zou zijn paviljoen op de klimaatconferentie gebruiken om olie- en gasdeals te smeden. Benieuwd welke Rus de gouden dinosaurus-schedel op de schouw zal zetten.

Het is stilaan tijd om knopen door te hakken op de COP. Onze ploeg is vandaag aangekomen in Baku om die laatste, beslissende dagen live te volgen. 

Officieel loopt de klimaatconferentie vrijdagavond af, maar wellicht zal er ook dit weekend nog dooronderhandeld moeten worden.

Actievoerders van ActionAid traden vandaag als deurwaarder of incassomedewerker ("debt collector") op in een opvallende rode outfit. Met een groot spandoek vroegen ze rijke landen om hun klimaatschuld te betalen.

Eerder deze week hadden actievoerders ook al een reusachtige uitgeprinte rekening gepresenteerd aan de rijke landen.

35 landen waaronder België hebben een verklaring ondertekend om de methaanuitstoot van organisch afval te reduceren. Ze willen doelstellingen en concreet beleid voor de afvalsector opnemen in hun Nationale Klimaatplannen die volgend jaar moeten worden ingediend.

Onder meer Zuid-Korea, Japan, Rusland, Brazilië, de Verenigde Arabische Emiraten, Duitsland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk zetten hun handtekening. Samen zijn ze verantwoordelijk voor bijna de helft van de methaanuitstoot van organisch afval. Na landbouw en fossiele brandstoffen is dat afval de derde grootste bron van methaanuitstoot.

Methaan is een sterk broeikasgas op de korte termijn. Tot nu toe hadden 159 landen zich in Glasgow op de COP26 al geëngageerd om de uitstoot ervan te reduceren met 30 procent tussen 2020 en 2030 in de "Global methane pledge". 

Daan Vandenberghe, VN-jongerenvertegenwoordiger voor duurzame ontwikkeling van de Vlaamse Jeugdraad, is blij dat Vlaams minister van Jeugd en Klimaat Melissa Depraetere (Vooruit) aanwezig is op de VN-klimaatconferentie. Het is een positief signaal, maar Vlaanderen moet een versnelling hoger schakelen, vindt hij.

Het feit dat er elk jaar 15 miljard subsidies naar fossiele brandstoffen gaat in ons land, terwijl de Belgische internationale klimaatfinanciering maar 250 miljoen bedraagt, vindt Vandenberghe bijvoorbeeld moeilijk te rijmen.

Het huidige Vlaamse klimaatbeleid beperkt de uitstoot van broeikasgassen niet genoeg, met als huidig doel een reductie van 40 procent. Depraetere zegt dat te willen optrekken naar 47 procent, zoals verplicht door Europese wetgeving.

Deze COP29 mag absoluut niet mislukken, zegt Vandenberghe nog, want dan "lachen ze met onze toekomst".

Van het Belgische budget voor internationale klimaatfinanciering ging de helft naar projecten die ontwikkelingslanden moeten helpen om zich aan te passen aan de klimaatverandering in de periode van 2013 tot 2022. Dat heeft ontslagnemend federaal minister van Klimaat Zakia Khattabi gezegd tijdens een ministerbijeenkomst over adaptatiefinanciering.

Meer dan een derde van de projecten ging naar een combinatie van adaptatie en het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Het geld gaat vooral naar de minst ontwikkelde landen, in Afrika in het bijzonder.

Voor het eerst overschrijdt de hoeveelheid broeikasgassen die in totaal werden uitgestoten door China die van de Europese Unie: 312 gigaton CO2 tegenover 303 gigaton. Dat staat in een nieuwe analyse van Carbon brief .

Daarmee krijgt het Westen een nieuw argument in handen om China te vragen ook klimaatsteun te betalen aan het Zuiden. Dat is een van dé grote struikelblokken op deze COP, want China weigert dat. De historische uitstoot is een belangrijk principe in de onderhandelingen: wie meer heeft uitgestoten, heeft meer bijgedragen aan de klimaatverandering en moet dus ook meer bijdragen aan de oplossingen.

In absolute cijfers is China dus over de EU gesprongen, maar per persoon in China is de uitstoot nog steeds slechts een derde van die per persoon in de EU. De Verenigde Staten blijven de absolute koploper in uitstoot per hoofd van de bevolking. 

Volgens Politico voeren lidstaten van de Europese Unie gesprekken over welk bedrag ze zouden willen onderschrijven in een eindakkoord op de COP. Er zou gesproken worden over 200 à 300 miljard dollar die wereldwijd jaarlijks vrijgemaakt moeten worden.

Dat zeggen twee bronnen tegen Politico. Tot nu toe heeft nog geen enkel westers land zich willen laten vastpinnen op een bedrag. 

200 à 300 miljard is in elk geval een pak lager dan wat er volgens armere landen en VN-experten nodig is: 1.000 miljard dollar. Zij willen bovendien dat dat bedrag in 2030 bereikt wordt, terwijl de EU zich op 2035 richt. Op dit moment is de afspraak 100 miljard per jaar, maar die overeenkomst loopt volgend jaar af.

In de marge van de klimaatconferentie heeft de Waalse regering beslist dat het budget voor internationale klimaatfinanciering op 13 miljoen euro blijft.  "Gezien de budgettaire context en de sombere stemming hier in Bakoe, vooral als gevolg van de herverkiezing van Donald Trump, is dat een sterk signaal", klinkt het bij het Waalse agentschap voor Lucht en Klimaat. 

Wallonië behoort tot de betere leerlingen van de klas. Het werkt met giften, niet met leningen (zoals bij veel rijke landen wel het geval is) en het rekent de internationale klimaatfinanciering bovenop ontwikkelingshulp, in tegenstellingen tot Vlaanderen.

Recent raakte bekend dat Vlaanderen 2 miljoen zal besparen op ontwikkelingshulp, al gaat het volgens bevoegd minister Melissa Depraetere (Vooruit) niet om besparingen op concrete projecten. 

Eshter Penunia, secretaris-generaal van de Aziatische landbouwersvereniging, haalt aan dat kleine boeren in Azië en het Globale Zuiden afhankelijk zijn van teelten die bedreigd worden door klimaatverandering, zoals rijst. Ook haar eigen boerderij raakte vernietigd door droogte.

"Als je kleine boeren niet helpt, waar ga je dan je eten halen?" aldus Penunia. "Wie zal er vis vangen en wie zal je groenten planten?" Daarom moet een substantieel deel van het geld dat op de COP vastgelegd wordt, naar hen gaan.

Dat geld is nodig om te compenseren voor velden die schade oplopen door extreme weersomstandigheden als droogte en tyfoons, én om de uitstoot aan te pakken. Kleine boeren krijgen minder dan 1 procent van de klimaatfinanciering, volgens de ngo "Climate Policy Initiative". En in een rapport van de Global Alliance staat dat er maar 3 procent van de financiering naar alle voedselsystemen gaat, terwijl die goed zijn voor ongeveer een derde van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.

Het grootste klimaatnieuws van vanochtend komt niet uit Azerbeidzjan, maar uit Brazilië. Op de G20-top in Rio de Janeiro verklaarden de leiders van de 20 grootste economieën ter wereld dat ze nog steeds achter het klimaatakkoord van Parijs staan.

De verkiezing van de volgende Amerikaanse president, Donald Trump, hangt als een schaduw over de klimaatconferentie. Trump wil uit het klimaatakkoord van Parijs stappen, zoals hij dat ook al tijdens zijn eerste presidentschap deed. Er werd gevreesd dat ook andere landen daardoor met de voeten zouden slepen. Maar de G20 laten zich daar dus niet door ontmoedigen.

Deze COP leverde toch minstens één doorbraakje op: de spelregels voor een internationale koolstofmarkt werden vastgelegd. Het akkoord werd onthaald op applaus van de deelnemende landen. Maar wat is die koolstofmarkt precies? VRT NWS-journalist Michaël Torfs legt het uit:

Denemarken is het eerste land ter wereld dat een CO2-belasting voor boeren zal heffen om zijn klimaatdoelstellingen te halen. Vanaf 2030 moeten ze 16 euro betalen per uitgestoten ton CO2 en methaan en dat bedrag zal nog ruim verdubbelen tegen 2035. 

Methaan is verantwoordelijk voor een derde van de huidige klimaatopwarming en komt grotendeels uit de veeteelt. De uitstoot daarvan terugdringen levert dus een snelle klimaatwinst op. In Vlaanderen stijgt de landbouwuitstoot nog steeds, onder meer door de rundveestapel.

De Deense overheid zal ook massaal landbouwgronden opkopen om de uitstoot van broeikasgassen en stikstof terug te dringen. 15 procent van de landbouwgrond zou op die manier terug natuur worden. De komende twintig jaar moet er bijna een miljard bomen worden geplant, deels op die opgekochte landbouwgrond. Volgens de bevoegde minister wordt het de grootste verandering in het landschap in meer dan een eeuw.

De Israëlische president Isaac Herzog zal de klimaatconferentie in Azerbeidzjan niet bijwonen, omwille van "veiligheidsredenen". Dat heeft zijn kabinet bekendgemaakt. Hij zegt het geplande bezoek af.

Honderden actievoerders hebben een menselijke ketting gevormd aan een van de grote vergaderzalen van de VN-klimaattop in Bakoe. Ze protesteren tegen het gebrek aan vooruitgang bij de onderhandelingen. 

Na 6 dagen onderhandelen, is er nog maar weinig vooruitgang geboekt over de voornaamste inzet: een nieuw bedrag voor het klimaatfonds. Dat fonds moet vooral de armere landen helpen om versneld over te schakelen naar hernieuwbare energie en om zich aan te passen aan de klimaatverandering. 

Een akkoord over hoeveel geld er jaarlijks naar dat klimaatfonds moet gaan en wie hoeveel moet betalen, is voorlopig niet in zicht. "We zijn hier vooral om de druk op een goed akkoord te verhogen", zeggen de actievoerders.

"Dit was de slechtste eerste week van de 15 klimaatconferenties die ik al heb bijgewoond", zegt Mohamed Adow van milieuorganisatie Power Shift Africa. "Er is veel frustratie, vooral bij de ontwikkelingslanden."

"Er wordt veel gepraat, maar weinig gedaan", zegt ook Juan Carlos Navarro, minister van Milieu van Panama. Volgens hem is Panama een van de landen die het minste bijdragen aan de klimaatopwarming, maar wel het meest kwetsbaar zijn voor de gevolgen ervan.

De eerste zaterdag van de klimaatconferentie is traditioneel de dag waarop actievoerders protesteren tegen het gebrek aan klimaatbeleid.

De Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg heeft politici en journalisten die de klimaatconferentie bijwonen, opgeroepen om "de Armeense gijzelaars te bezoeken" en de onmiddellijke vrijlating van "alle politieke gevangenen, krijgsgevangenen en gijzelaars" te eisen. Dat heeft ze gezegd tijdens een demonstratie voor het VN-gebouw in de hoofdstad van Armenië.

"We trappen niet in de leugens van Azerbeidzjan wanneer ze proberen hun etnische zuiveringen en misdaden te greenwashen", zegt Thunberg.  

Armenië en Azerbeidzjan vochten 2 oorlogen uit, een in het begin van de jaren 1990 en een in 2020. De twee landen beschuldigen elkaar van etnische zuivering.

In september 2023 heroverden Azerbeidzjaanse troepen de volledige controle over het omstreden gebied Nagorno-Karabach. Na een offensief van Azerbeidzjan kwam er een einde aan drie decennia van separatisme in de enclave waar voornamelijk Armeniërs woonden. Dat leidde tot een massale exodus van de Armeense bevolking van het gebied, meer dan 100.000 mensen, naar Armenië.

Internationale mensenrechtenorganisaties veroordeelden eerder al het hardhandige optreden van de regering van de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev tegen activisten. Ook het Europees Parlement uitte kritiek op het feit dat Azerbeidzjan zijn tegenstanders onderdrukt en zei dat "voortdurende mensenrechtenschendingen onverenigbaar zijn" met het organiseren van de COP.

Ontslagnemend federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) sprak vandaag in Bakoe haar steun uit voor de wereldwijde inzet van energieopslag en netwerken.

"Om de goedkoop geproduceerde elektriciteit van hernieuwbare bronnen op grote schaal bij huishoudens en bedrijven te krijgen, moeten we beschikken over moderne en robuuste infrastructuur. Het is ook essentieel om overschotten op te slaan en deze te herverdelen op momenten van grote vraag."

De minister benadrukte ook het belang van innovatieve financieringsmodellen: "Het is noodzakelijk om de kosten voor infrastructuur eerlijk te verdelen zonder huishoudens en bedrijven onevenredig te belasten. Alleen zo kunnen we zorgen voor een rechtvaardige en betaalbare transitie."

Om de klimaatdoelstellingen te halen en een energiesysteem gebaseerd op hernieuwbare energie te realiseren, moeten tegen 2030 wereldwijd meer dan 25 miljoen kilometer aan netwerken worden toegevoegd of gemoderniseerd. Voor Europa betekent dit een investering van meer dan 600 miljard euro.

Tegelijk moet ook de energieopslagcapaciteit verzesvoudigen, naar wereldwijd 1.500 gigawatt tegen 2030, berekende het Internationaal Energie Agentschap. Dat is nodig om overschotten van geproduceerde energie op te vangen en deze te gebruiken als er onvoldoende hernieuwbare energie beschikbaar is. In België staan een aantal grootschalige batterijprojecten op stapel: goed voor 3.900 MW aan opslagcapaciteit tegen 2026.

"Ja, we zijn een deel van het probleem. Maar we evolueren constant en maken vooruitgang." Dat heeft Patrick Pouyanné gezegd tijdens een passage op COP29. Pouyanné is de grote baas van oliereus Total Energies. Hij reageerde op eerdere aantijgingen dat er te veel lobbyisten van de fossiele industrie deelnemen aan de klimaatconferentie. "Voor de maatschappij kan het nooit snel genoeg gaan", verdedigde hij zich nog. 

Pouyanné ontmoette in Bakoe onder meer Rovshan Najaf, de voorzitter van het Azerbeidzjaanse nationale oliebedrijf Socar. Hij noemt de beslissing van de vorige COP in Dubai om de transitie in te zetten weg van fossiele brandstoffen "een belangrijk signaal". Maar tegen het Franse persagentschap AFP zei hij ook "dat we nu niet moeten denken dat we op 6 maanden of een jaar van fossiele brandstoffen af zullen zijn."  

Met Najaf zou Pouyanné wel beslist hebben om samen te werken om beter methaanlekken te kunnen opsporen, om ze tegen 2030 helemaal weg te krijgen

Sinds vorig jaar hebben de Verenigde Naties dankzij een nieuw observatiesysteem 1.200 grote methaanlekken over de hele aardbol in kaart gebracht via satellietgegevens. 

Het gaat het vaakst om methaanlekken aan olie- en gasinfrastructuur, en soms aan steenkool- of afvalinstallaties. De VN brengt daarop het land of het bedrijf in kwestie op de hoogte, zodat het lek tenminste verholpen kan worden. Maar amper 12 keer kreeg de VN een positieve respons na het rapporten van een "incident", 1 procent van de gevallen dus. 

Methaan is een bijzonder sterk broeikasgas dat verantwoordelijk is voor ongeveer een derde van de opwarming van de aarde. Het is tijdens de eerste decennia nadat het vrijkomt ongeveer 80 keer krachtiger dan CO2, maar breekt wel sneller af. 

Heel wat landen hebben op eerdere conferenties nochtans een methane pledge afgesproken, een plan om de menselijke methaanuitstoot snel aan te pakken. Die goede voornemens lijken voorlopig dus niet veel vruchten af te werpen, hoewel de aanpak van methaanlekken een makkelijke manier is om snel klimaatwinst te boeken.

Uit de VN-data blijkt dat Turkmenistan de slechtste leerling is met bijna 400 lekken. De Verenigde Staten volgen op 2 met 178 lekken, Azerbeidzjan op 8 met 52 lekken.

De VS zegt er nog bij dat de monitoring gehinderd kan worden door het weer. Bij de weinige landen die reageerden op een alarmsignaal van de VN, waren onder meer COP-gastland Azerbeidzjan, Algerije, Nigeria en de VS. 

Er is een open brief verschenen waarin een groep experts zegt dat de COP in zijn huidige vorm achterhaald aan het raken is, en vragen om het systeem te hervormen. De brief komt midden in een klimaatconferentie die tot nu toe weinig tot niks is opgeschoten wat betreft het hoofdonderwerp, een nieuw (hoger) bedrag voor een klimaatfonds. 

In Bakoe zijn ongeveer 200 landen samen om een nieuw bedrag af te spreken, en te beslissen hoeveel rijke landen in de pot willen stoppen voor arme landen. Die willen het geld gebruiken om de transitie te maken naar groene energie en zich beter te beschermen tegen de nieuwe klimaatrealiteit. 

De ondertekenaars van de open brief zeggen dat het systeem van een jaarlijkse klimaatconferentie al veel heeft bereikt in het verleden, maar nu aan een "serieuze herziening" toe is. Bij de ondertekenaars zijn onder meer de voormalige VN-klimaatgezant Christiana Figueres, ex-VN-Secretaris-Generaal Ban Ki-moon, de voormalige Ierse president Mary Robinson en Johan Rockstrom, directeur van het Potsdam Institute for Climate Impact Research. 

"Dit is geen kritiek, maar een positieve vraag om de dingen beter te doen werken", reageerden ze in de loop van de dag. Ze willen dat een COP (met tot 60.000 tot 70.000 deelnemers) minder log wordt, regelmatiger plaatsvindt, en met meer focus op het effectief uitvoeren van wat al beslist is.

Uit een analyse van Kick Big Polluters waarover het persagentschap AP bericht, blijkt dat er op de officiële lijst met onderhandelaars 1.770 mensen zouden staan met directe belangen in fossiele brandstoffen. Catherine Abreu, directeur van de International Climate Politics Hub, vindt dat er een soort "firewall" moet komen tussen lobbyisten voor fossiele grondstoffen, de VN-organen voor Klimaat en de delegaties van de verschillende landen. 

Op een klimaatconferentie wordt er niet alleen onderhandeld door wereldleiders. Het is ook een plek waar ngo's, lobbyisten en bedrijfsleiders elkaar vinden. In het stadion waar de COP plaatsvindt, worden er her en der de hele dag lang debatten gehouden over de klimaattransitie, zoals hier in het Afrikaanse paviljoen.

De Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev heeft geen vrienden gemaakt met zijn opgemerkte speech, gisteren. Daarin loofde hij niet alleen fossiele brandstoffen, maar hij noemde het Westen ook "hypocriet" omdat het de olie- en gasactiviteiten van Azerbeidzjan bekritiseerde. Aliyev merkte op dat de Verenigde Staten de grootste exporteur van olie zijn.

De Franse minister van Ecologische Transitie, Agnès Pannier-Runacher, heeft haar deelname aan de klimaatconferentie daarom geannuleerd. Ze noemt de uitspraken van Aliyev "een directe en ongerechtvaardigde aanval tegen ons land, zijn instellingen en zijn grondgebied". Ze beschuldigt Aliyev ervan de klimaatagenda te misbruiken voor "zijn persoonlijke, onwaardige agenda".

De opwarming van de aarde heeft een aanzienlijke impact op de voedselprijzen in België. Dat blijkt uit een nieuwe analyse van de Nationale Bank.

Aanhoudende temperatuurstijgingen, veranderende neerslagpatronen en extreme weerfenomenen verstoren oogsten wereldwijd waardoor de voedselprijzen de hoogte worden ingeduwd. Huishoudens met een lager inkomen voelen die prijsstijgingen het meest.

De derde dag van de klimaatconferentie levert enkele eerste lichtpuntjes op. Een groep van ontwikkelingsbanken, waaronder de Wereldbank, zal tegen 2030 120 miljard dollar uitlenen aan klimaatgeld voor arme en midden-inkomenslanden. Dat is een stijging van meer dan de helft in vergelijking met vorig jaar.

Ook China zal trouwens klimaatgeld uittrekken. Volgens vicepremier Ding Xuexiang zal het land daar 24,5 miljard dollar voor opzij zetten. Dat is uitzonderlijk voor China. De Chinese steun aan het Zuiden bestaat immers meestal uit strategische investeringen, eerder dan klimaathulp. China is vandaag de grootste uitstoter van broeikasgassen ter wereld.

Er circuleert een nieuwe ontwerptekst van 34 pagina's over klimaatfinanciering voor het Zuiden op de COP. Dat geld, in onderhandelaars-taal het "New Collective Quantified Goal on Climate Finance", is dé inzet van de klimaatconferentie dit jaar. Maar de ontvangers in het Zuiden en de westerse donorlanden raakten het al voor aanvang van de COP amper eens over het bedrag, wie eraan moet bijdragen en waar het voor moet dienen.

Het persagentschap AFP kon de nieuwe ontwerptekst inkijken en zegt dat er voorlopig nauwelijks vooruitgang is geboekt. Integendeel, in het nieuwe document staan er zelfs nog meer onderhandelingspunten dan in het vorige. En de ontwikkelingslanden zouden nu "minstens 1.300 miljard dollar per jaar" vragen, in plaats van het cijfer van 1.000 miljard dat tot nu toe circuleerde.

De Europese klimaatcommissaris Wopke Hoekstra vindt dat er een vliegtaks moet komen. De opbrengst daarvan kan de meest klimaatkwetsbare landen helpen. Zo’n taks “promoot solidariteit en verzekert dat zij die het grootste aandeel hebben (in de klimaatverandering, red.), hulp geven aan zij die er het meest onder lijden”, schrijft hij op X vanuit Bakoe. 

Gisteren pleitte VN-secretaris-generaal António Guterres al voor taksen op scheepvaart, luchtvaart, financiële transacties en fossiele brandstoffen. Die zouden miljarden kunnen opleveren voor klimaatsteun aan het Zuiden. Een coalitie onder leiding van Frankrijk, Barbados en Kenia probeert daar medestanders voor te vinden op deze COP, en dat lijkt dus te lukken.

Elk jaar grijpen klimaatwetenschappers de COP aan om nieuw onderzoek te publiceren. Zo blijkt vandaag dat de oceaan het moeilijker krijgt om CO2 uit de atmosfeer op te vangen, en de klimaatverstoring te bufferen. Ook de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen. Dat is het resultaat van internationaal onderzoek waar ook wetenschappers van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) aan meewerkten.

Een opmerkelijke verschijning tussen de wereldleiders op deze klimaatconferentie is Matiul Haq Khalis. Khalis is een prominente figuur binnen de Afghaanse taliban en gepokt en gemazeld in de Afghaanse jihad. Hij is sinds juli het hoofd van het Afghaanse milieuagentschap NEPA. Het is de eerste keer dat de taliban erbij zijn op een COP sinds de machtsgreep in 2021. De ultraconservatieve islamistische beweging was al eerder uitgenodigd, maar kreeg de nodige visa toen niet geregeld. Afghanistan is erg kwetsbaar voor klimaatrampen zoals droogtes en overstromingen.

Goeiemorgen. Wat mogen we verwachten op deze derde dag van de COP? Meer speeches van wereldleiders, maar ook verhoogde klimaatdoelstellingen van Brazilië. Stilaan verschuift de focus ook naar de echte reden waarom iedereen dit jaar verzamelt in Azerbeidzjan: de onderhandelingen. Gisteren zagen we al opgemerkte passages van VN-secretaris-generaal António Guterres, die (zoals op elke COP) de debatten opende met een vurige tirade. "2024 was een masterclass in klimaatvernietiging", zo blikte hij terug op een rampjaar van dodelijke overstromingen, bosbranden en orkanen. De Britse premier Keir Starmer kondigde verhoogde klimaatdoelstellingen aan en onze premier Alexander De Croo (Open VLD) pakte uit met de Belgische klimaatsteun aan het Zuiden, die de voorbije 4 jaar verdrievoudigd is. De Azerbeidzjaanse president deed dan weer wenkbrauwen fronsen met een ode aan fossiele brandstoffen, volgens hem "een geschenk van God".

Ook de jonge klimaatactivist Benjamin Van Bunderen Robberechts (18) is in Bakoe op de klimaatconferentie. Hij verloor in de zomer van 2021 een vriendin bij de overstromingen in Wallonië en vindt dat beleidsmakers dringend meer moeten doen tegen de klimaatverandering.

"De realiteit is dat mijn generatie hoop verliest", laat hij weten. "Het is tijd dat beleidsmakers stoppen met zichzelf op de schouders te kloppen en in plaats daarvan de harde waarheid onder ogen zien. Wat ze tot nu toe hebben gedaan, is simpelweg niet genoeg om deze crisis het hoofd te bieden."

De wereldleiders hebben gesproken, de conferentiehal in Azerbeidzjan loopt leeg. 

De Spaanse premier Pedro Sánchez herinnert in zijn speech aan de overstromingen in Valencia die het leven kostten aan meer dan 220 mensen. "De wetenschap waarschuwt al zo lang voor deze vreselijke waarheid die we maar blijven negeren: de klimaatverandering doodt. Er is maar één ding even belangrijk als de slachtoffers van deze tragedie helpen: zorgen dat het niet meer opnieuw gebeurt." "Veel regeringen willen die existentiële dreiging niet onder ogen zien. Ze vertragen terwijl ze eigenlijk zouden moeten versnellen. En ze grijpen terug naar olie en benzinewagens terwijl ze goed genoeg weten dat dat rampzalig afloopt", zo verwijst hij naar de Europese landen die het verbod op verbrandingsmotoren willen afvoeren.

Eerste minister Alexander De Croo (Open VLD) sprak zonet de klimaatconferentie toe. Hij benadrukte de Belgische bijdragen voor klimaatfinanciering aan het Zuiden. Dit weekend raakte bekend dat de federale overheid daar in 2023 216 miljoen euro uittrok, 3 keer meer dan in 2020. Daarnaast is er ook 490 miljoen euro aan privaat geld gemobiliseerd.

“Dit is geen tijd om te treuzelen”, klonk het nog. “De uitstoot blijft stijgen en we zien steeds meer vernietigende klimaatrampen. Onze burgers verwachten van ons dat we samenwerken en de uitstoot van onze economieën sneller afbouwen. We moeten ambitieus zijn, maar ook efficiënt en flexibel.” De Croo erkende ook de uitdagingen in België: "Een rechtvaardige transitie zou niemand achter mogen laten, en moet zorgen voor kwaliteitsvolle jobs. Burgers zullen enkel elektrische wagens kopen en hun huizen isoleren als ze zich dat kunnen veroorloven."

"Wie naar hier is gekomen om ruzie te maken, is geen vriend van ons", zegt de president van de Marshall-eilanden Hilda Heine. De Marshall-eilanden liggen slechts 2 meter boven de zeespiegel. Het is een van de regio's die nu al direct getroffen worden door de klimaatverandering. Heines land dreigt helemaal te verdwijnen.

Heine benadrukt dat er dringend nood is aan geld om landen zoals het hare te redden. De plannen liggen er, maar de fondsen ontbreken, zegt ze.

Amerikaanse olie- en gasbedrijven zullen voor het eerst een federale taks moeten betalen als ze meer methaan uitstoten dan toegestaan. Dat kondigen de Verenigde Staten vandaag aan op de klimaatconferentie.

De taks wordt pas volgend jaar van kracht, en geldt voor bedrijven die jaarlijks meer dan 25.000 ton methaan uitstoten. Hij zou 900 dollar per ton bedragen voor methaan dat dit jaar is uitgestoten, en de volgende jaren oplopen.

Methaan is een erg krachtig broeikasgas dat volgens schattingen verantwoordelijk is voor een derde van de huidige klimaatopwarming. Het ontstaat vooral bij ontginning van olie en gas, en in de veeteelt. Dat aanpakken, is een erg efficiënte manier om de klimaatverandering tegen te gaan. Het is echter maar zeer de vraag hoelang hij overeind blijft onder de volgende Amerikaanse president, Donald Trump. Trump wil zoveel mogelijk milieu- en klimaatregulering terugdraaien voor de fossiele sector.

Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad, benadrukte op de COP nogmaals dat er meer landen moeten bijdragen aan klimaatfinanciering voor de armere landen. Die financiering is hét thema van deze COP. "Sommigen landen dragen meer verantwoordelijkheid dan anderen tegenover de ontwikkelingslanden. We zullen paraat zijn voor financiering en nodigen iedereen uit om ons te vervoegen", zei Michel. Daarbij wordt vooral gekeken naar opkomende economieën zoals China of Saudi-Arabië. Op dit moment dragen slechts 25 OESO-economiën geld bij aan het internationale klimaatfonds dat jaarlijks 100 miljard dollar opzij legt. Een akkoord over klimaatfinanciering kan "voor licht zorgen op dit sombere moment voor de wereldorde", met de oorlogen in Oekraïne, Gaza en Soedan, zei Michel. 

Opmerkelijk moment: de president van gastland Azerbeidzjan, Ilhey Aliyev, gebruikt zijn spreektijd vandaag om fossiele brandstoffen aan te prijzen. Voor de start van deze COP klonk er veel kritiek op de keuze voor het gastland.

"Het is een cadeau van God. Elke natuurlijke hulpbron", zo zei Aliyev. "Of het nu olie of gas is, wind, zon, goud, zilver, koper... We zouden landen het niet mogen verwijten als ze het hebben, of als ze het vermarkten. De markt en de mens hebben die hulpbronnen nodig."

Fossiele brandstoffen zijn erg belangrijk voor de Azerbeidzjaanse economie. Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA) zijn olie en gas goed voor 90 procent van de export. Maar fossiele brandstoffen zijn ook de belangrijkste oorzaak van de klimaatverstoring. Op de vorige klimaatconferentie werd besloten dat de wereld ervan af moet stappen.

Groot-Brittannië zal zijn uitstoot van broeikasgassen tegen 2035 sterker terugdringen. Dat kondigt de Britse eerste minister Keir Starmer vandaag aan op de klimaatconferentie. Starmer roept ook de andere landen op om ambitieuzere klimaatplannen op tafel te leggen. "Een wereldprobleem vereist mondiaal partnerschap en verantwoordelijke internationale samenwerking."

Tegen 2035 zal Groot-Brittannië 81 procent minder uitstoten dan in 1990. Voordien lag de lat op 78 procent. Internationale vluchten en de scheepvaart zijn daar niet in meegerekend.

De wereldleiders verzamelden vandaag voor de traditionele groepsfoto. Ook de Belgische premier Alexander De Croo (Open VLD) mag aanschuiven. Hij staat bovenaan, als zesde van links, en zal vandaag speechen. Iets lager, uiterst links, staat Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad.

Net vandaag doet een Nederlandse rechter ook de uitspraak in de klimaatzaak tegen Shell. Het olie- en gasbedrijf was in beroep gegaan tegen de historische uitspraak van 2021, toen het uitstootdoelstellingen opgelegd kreeg.

Maar de rechter besluit vandaag dat het niet aan hem is om een individueel bedrijf maatregelen op te leggen. Het is aan de overheid om klimaatbeleid te voeren. En laat een COP daar nu net om draaien. Een van de agendapunten in Azerbeidzjan zijn de nationale klimaatplannen die de landen moeten voorleggen.

Vandaag komen de wereldleiders aan op de klimaatconferentie. Ook premier Alexander De Croo (Open VLD) zal speechen. Hij wordt verwacht rond 13.30 Belgische tijd.

België zakt met 5 ministers af naar Azerbeidzjan. Zeer veel slagkracht heeft die delegatie niet. Slechts 1 van hen, Vlaams minister van Klimaat Depraetere (Vooruit), blijft ook de volgende jaren in functie.

Volgens de Amerikaanse klimaatgezant van Joe Biden, John Podesta, zal de VS onder de nieuwe president Donald Trump de strijd tegen klimaatverandering "op een waakvlammetje zetten". "Ze gaan proberen om een bocht van 180 graden te maken. In januari legt een president de eed af die klimaatverandering associeert met het woord hoax (een grap, een verzinsel, red.) en meer fossiele brandstoffen wil." 

Podesta zei verder nog dat "voor zij die bezig zijn met klimaatverandering, de uitslag van vorige week uiteraard een bittere teleurstelling is." Niettemin zal de strijd verdergaan, volgens Podesta, en zal in de VS worden voortgewerkt tegen de klimaatopwarming "met inzet, passie en geloof."

Trump kan de omslag weg van fossiele brandstoffen misschien vertragen, maar niet stoppen, aldus nog Podesta. Daar zal de Inflation Reduction Act (IRA) van Joe Biden (met massale overheidssteun voor bedrijven die investeren in groene energie, red.) voor zorgen, denkt hij. Mogelijk zal Trump de IRA proberen terug te draaien, maar eenvoudig wordt dat niet. 

Zo zal de VS blijven werken aan een doelstelling die vorig jaar in Dubai uit de bus kwam, met name om de capaciteit aan groene energie te verdrievoudigen tegen 2030. De VS wil inzetten op het terugdringen van het sterke broeikasgas methaan. 

Een Belgische potvis heeft heel wat aandacht getrokken in Bakoe. De replica van Belgische makelij stelt een potvis voor die aangespoeld is omdat hij het niet meer uithoudt door de klimaatopwarming en de algemene staat van de planeet. 

Het kadaver ligt op een strandje aan de rand van de Kaspische Zee, in de buurt van het conferentiecentrum. "We willen mensen hiermee bewust maken van de urgentie", zegt Bart Van Peel van het Captain Boomer Collective. "We hopen een kleine bijdrage te leveren aan een succesvolle COP."  

Het werk lokt heel wat kijklustigen, tot een ploeg van de openbare omroep van Azerbeidzjan toe. "De boodschap komt aan", zegt Van Peel. 

Enkele tientallen activisten hebben in het conferentiecentrum in Bakoe een protestactie op poten gezet tegen de "oorlog en genocide in Gaza" en "voor onmiddellijke klimaatrechtvaardigheid". Ze vinden het niet kunnen dat "sommige landen zeggen dat ze geen geld hebben voor klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden, maar wel om wapens en bommen te leveren". 

Ze hielden ook een stilteprotest voor een staakt-het-vuren in Gaza.  

VN-klimaatgezant Simon Stiell heeft de delegatieleden in Bakoe opgeroepen om zich niet te laten kisten door onderlinge verschillen en de verkiezing van Donald Trump die als een schaduw boven de klimaattop hangt. "Het is tijd om te tonen dat de wereld wel degelijk kan samenwerken", zei hij. "Samen moeten we deze puinhoop achter ons laten en een globaal akkoord sluiten over klimaatfinanciering." 

Die puinhoop, die bedoelde Stiell letterlijk. Hij komt van van Carriacou, een eiland in de Caraïbische Zee, en had het op het podium over zijn buurvrouw, de 85-jarige Florence. Haar huis is vernield door orkaan Beryl. "We moeten ons allemaal sterk tonen voor haar familie en de lokale gemeenschappen. Overal ter wereld zijn er mensen zoals zij. Ze vallen en moeten weer rechtkrabbelen. Dat moet de wereld ook doen met het aanpakken van de klimaatcrisis. Met een stevig klimaatfonds." 

De oproep is nodig, want op de openingsdag legde China in naam van een groep landen met ook Brazilië, India en Zuid-Afrika een vraag op tafel om de agenda te laten aanpassen om invoertarieven apart te bespreken. Het gaat dan over zogenoemde koolstofheffingen die de Europese Unie wil heffen op producten uit bijvoorbeeld China met een hogere voetafdruk, of over de aangekondigde heffingen die de VS plant voor Chinese producten.

China wil meteen de spierballen laten rollen op de klimaattop. Het vraagt in naam van de BASIC-groep (met ook landen zoals Brazilië, India en Zuid-Afrika) voor een aanpassing van de agenda, zodat de onderhandelaars het specifiek kunnen hebben over hoge importtarieven.

Het gaat dan onder meer Europese heffingen op de invoer van Chinese elektrische auto's, maar vooral over de Europese koolstofheffingen vanaf 2026. Die gaan rekening houden met de voetafdruk van producten van buiten de EU bij de invoer in Europa, om oneerlijke concurrentie te vermijden. Chinees staal zou dan bijvoorbeeld een pak duurder kunnen worden. 

De vraag van China is ook een schot voor de boeg van de VS, waar toekomstig president Donald Trump al bijzonder hoge importtarieven tot 60 procent heeft aangekondigd voor Chinese goederen. Door de Chinese vraag liep het officiële schema meteen vertraging op. 

De Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg komt niet naar Bakoe. Ze vindt deze klimaattop een vorm van greenwashing. "Azerbeidzjan heeft geen ambitie om klimaatactie te ondernemen en wil zelfs de productie van fossiele brandstoffen uitbreiden."

Eerder kwam een belangrijke medewerker van de top, Elnur Soltanov, in opspraak door een heimelijk gefilmde video waarin hij zijn rol gebruikt om een deal te bereiken over fossiele brandstoffen - Azerbeidzjan is een grote exporteur van olie en gas. "We hebben heel wat gasvelden die ontwikkeld kunnen worden", zegt hij onder meer, terwijl hij het heeft over "investeringskansen". 

Voorts wil Thunberg door haar afwezigheid een statement maken in verband met de mensenrechtensituatie in het land. 

Azerbeidzjan zelf zegt dat de inkomsten uit olie en gas verminderen. Vorig jaar waren ze nog goed voor 35 procent van de economie, tegenover 50 procent in 2021. Volgens de overheid zal het aandeel verder krimpen naar 22 procent in 2028.  

COP-voorzitter Moekhtar Babajev heeft nog eens duidelijk gemaakt wat er op het spel staat op deze klimaattop: "We moeten eerlijk zijn: zoals het er momenteel naar uitziet, gaan we naar 3 graden opwarming. Dat zou een catastrofe betekenen voor miljarden mensen. Het zou het bestaan van collega's van vertegenwoordigers hier in de zaal in gevaar brengen. We zijn op weg naar de afgrond."

"Intussen is de klimaatverandering er al. Van overstroomde huizen in Spanje tot bosbranden in Australië, van de Stille Oceaan tot vlaktes in Afrika. Mensen zien zelfs af in de schaduw," aldus Babajev.

Aan de onderhandelaars om daar iets aan te doen en oplossingen aan te reiken, want die zijn er. De opwarming kan nog beperkt worden tot 2 graden, maar dan moet er snel actie komen. Dat kan bijvoorbeeld met een goed gespijsd klimaatfonds, dat arme landen onder meer kunnen gebruiken om de omslag naar groene energie te maken. 

"Het moment van de waarheid is gekomen voor het klimaatakkoord van Parijs", is Babajev duidelijk. Volgens Parijs moet de structurele opwarming van de aarde beperkt worden tot "ruim onder de 2 graden, en liefst tot anderhalve graad." 

De verkiezing van Donald Trump in de VS werpt een grote schaduw over deze COP. De Amerikaanse onderhandelaars behoren nog tot het kabinet van Joe Biden, maar zijn zo goed als vleugellam. 

Wanneer Trump in januari de macht overneemt, zal hij wellicht zo snel als mogelijk de VS terugtrekken uit het klimaatakkoord van Parijs, zoals hij dat eerder al deed tijdens zijn eerste termijn. De voorbereidingen daarvoor zouden nu al bezig zijn. 

Trump zal wellicht ook ferm snoeien in de budgetten voor ontwikkelingssamenwerking en voor het klimaatfonds. Dat kan de gesprekken bemoeilijken, want het kondigde zich sowieso al aan als een moeilijke oefening. Lees meer in dit artikel:

VN-klimaatgezant Simon Stiell benadrukte in zijn openingsspeech in de plenaire vergadering nog eens de ernst van de situatie: "Hier in Bakoe moeten we een akkoord vinden over een nieuw klimaatfonds. Minstens 2 op de 3 landen hier aanwezig moeten snel de uitstoot van broeikasgassen afbouwen, anders zal elk land een zware prijs betalen, menselijk of economisch. Geen enkel land is immuun voor de gevolgen van de klimaatverandering."

En dus, benadrukt Stiell, is klimaatfinanciering geen vorm van liefdadigheid: "Van dat idee moeten we af. Een ambitieus nieuw doel voor het klimaatfonds is in het belang van elk land, ook van de grootste en rijkste landen." 

De klimaatconferentie is begonnen met een plenaire vergadering vanmorgen, waarbij Sultan Al-Jaber met het hamertje de sessie opende. Al-Jaber was de voorzitter op de vorige klimaattop, COP28 in Dubai. Hij riep iedereen op om "te handelen, zich te verenigen en resultaten af te leveren". 

Daarna gaf hij het hamertje symbolisch door aan Moekhtar Babajev, die de komende 12 dagen de COP zal voorzitten.   

Vlaams minister van Klimaat Melissa Depraetere (Vooruit) zal afreizen naar de VN-klimaatconferentie in Bakoe, Azerbeidzjan. Depraetere maakt zich sterk dat Vlaanderen een ambitieuzer klimaatbeleid wil voeren. Of dat ook een verhoging van het klimaatgeld voor het Zuiden inhoudt, kan ze nog niet zeggen. Lees meer in onderstaand artikel: 

De onderhandelingen in Bakoe beloven complex te worden, want het gaat over geld. Hoeveel geven de rijke landen aan de armere landen, hoe geven ze dat geld en wat met de landen die niet tot een van beide groepen behoren, zoals China of Brazilië? Lees meer in onderstaand artikel: