LIVE Zelensky kritisch voor VS, meerdere branden in Russische haven na Oekraïense aanval

In de haven van de Russische stad Taman, aan de Zwarte Zee, zijn meerdere branden uitgebroken na een Oekraïense drone-aanval. Volgens de gouverneur van de regio Krasnodar zijn zo'n 100 mensen aan de slag om de branden te blussen.

Een brandstoftank, supermarkt en verschillende terminals liepen schade op. Twee mensen raakten gewond.

In de haven van Taman worden onder meer olieproducten, graan en steenkool verhandeld. 

Ook Sotsji, eveneens aan de Zwarte Zee, werd aangevallen. Daar zou er minder schade zijn.

Volodymyr Zelensky vindt dat de VS het tijdens onderhandelingen over de oorlog in Oekraïne te vaak over toegevingen heeft. Dat heeft de Oekraïense president gezegd tijdens de Veiligheidsconferentie in München. 

“De Amerikanen komen vaak terug op het onderwerp van toegevingen, en te vaak gebeurt dat in termen van toegevingen die Oekraïne zou moeten doen en niet Rusland”, zo zei hij kritiek. Daarnaast vindt hij het een grote vergissing dat Europa niet aan de onderhandelingstafel zit. 

Na een onderhoud met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio sprak hij tegelijk zijn dankbaarheid uit voor de “constructieve benadering” van de VS in deze gesprekken.

De  jaarlijkse veiligheids-conferentie in Munchen wordt met grote aandacht gevolgd in de wereld. Ongeveer een kwart miljoen mensen hebben daarvan gebruik gemaakt om de situatie in Iran opnieuw onder de aandacht te brengen. Ze betoogden tegen het regime van de ayatollahs. Ze rekenen op de Verenigde Staten om dat te verdrijven. En ook op Reza Pahlavi, de zoon van de vroegere sjah. 

De Oekraïense president Zelensky hekelt dat de Verenigde Staten onder Donald Trump Oekraïne te vaak om toegevingen vragen, maar dat niet doet bij Rusland. "Te vaak gaat het daarover in de context van Oekraïne en niet in die van Rusland", zegt hij op de Veiligheidsconferentie in München.

Zelensky hoopt dat de trilaterale gesprekken die komende week opnieuw gepland staan "ernstig en effectief" zullen zijn. "Maar soms voelt het aan alsof de partijen aan tafel over compleet andere dingen praten."

De Oekraïense president zegt in zijn toespraak ook dat "geen enkele" elektriciteitscentrale in zijn land nog niet werd beschadigd door Russische aanvallen. Hij roept de Europese bondgenoten ook op om sneller luchtafweerraketten te sturen.

Zowel de Britse premier Starmer als Europees Commissievoorzitter Von der Leyen benadrukt in München het belang van een goede samenwerking tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie.

"We zijn niet langer het Verenigd Koninkrijk van tijdens de Brexit, want we weten dat we in een gevaarlijke wereld enkel daadkracht aan de dag kunnen leggen door ons niet af te sluiten", zegt Starmer.

"Ik ben hier vandaag om duidelijk te maken dat er geen Britse veiligheid is zonder Europa en geen Europese veiligheid zonder het Verenigd Koninkrijk."

Eerder had Von der Leyen in haar toespraak ook al op het belang van nauwere samenwerking tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk gewezen. Ze verwees dan vooral naar veiligheid, economie en het verdedigen van de democratie. "Onze toekomst is meer verweven dan ooit." 

De Britse premier Keir Starmer benadrukt in zijn toespraak in München de nood aan 'hard power' (harde macht) in Europa. Ons continent wordt vaak gezien als een continent met 'soft power', wat onder meer inhoudt dat we economische macht hebben en die diplomatiek kunnen inzetten, maar militair veel minder voorstellen.

Starmer vindt daarom dat Europa veel meer moet inzetten op defensie. "We moeten in staat zijn om agressie af te schrikken en ja, als het nodig is, moeten we klaar zijn om te vechten. We moeten alles doen wat nodig is om onze bevolking, onze waarden en onze manier van leven te verdedigen. Als Europa moeten we op onze eigen benen staan."

Het is een boodschap die niet nieuw is. Door de veranderde houding van de Amerikaanse regering ten opzichte van Europa, zijn veel Europese leiders tot de conclusie gekomen dat Europa meer moet samenwerken op vlak van defensie en onafhankelijker van de VS moet worden.

Marco Rubio mag dan wel een vriendelijkere toon aangeslagen hebben dan vicepresident J.D. Vance vorig jaar, daarachter zit toch ook een harde boodschap, analyseert Amerikakenner Bert De Vroey. 

"En eigenlijk is die dezelfde als die van Vance: om bondgenoten te blijven moet Europa minder vrijhandel toelaten, minder migratie, stoppen met zijn nadelige klimaatbeleid en wat minder vertrouwen op internationale instellingen als de Verenigde Naties, want die laten het afweten."

"Rubio vindt ook dat Europa weer fier moet zijn op de eigen cultuur en geschiedenis. Kortom, ook Rubio heeft Europa de wacht aangezegd – en de breuk tussen de VS en Europa is hiermee zeker niet gelijmd."

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zullen elkaar morgen ontmoeten in München. Dat laat een Amerikaanse functionaris weten aan het Britse persbureau Reuters.

Rubio was vandaag niet aanwezig tijdens een overleg over de situatie in Oekraïne. De Amerikaanse minister heeft wel een ontmoeting gehad met de Deense en Groenlandse premier over de spanningen rond Groenland.

"Ik geloof niet dat Rusland de oorlog wil stopzetten. Ik denk wel dat het daartoe gedwongen kan worden, als de druk hoog genoeg is. Daarom kunnen ze - zolang de druk niet hoog genoeg is - spelletjes blijven spelen."

Het zijn de woorden van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky bij het nieuwsmedium Politico. Volgens Zelensky wil de VS dat Oekraïne toegevingen doet naar Rusland, maar Zelensky is duidelijk: "Poetin en zijn vrienden zitten niet in de gevangenis, dat is de grootste toegeving die de wereld kan doen."

Op de vraag of de VS evenveel druk legt op Oekraïne als Rusland om de oorlog te beëindigen, wil Zelensky liever niet ingaan. "Ik heb daar enkele ideeën over, maar die hou ik liever nog even voor mezelf."

Duitsland moet zijn inlichtingendiensten versterken en hen meer vrijheid geven om op te treden tegen een reeks hybride dreigingen vanuit Rusland. Dat is de boodschap van het hoofd van de Duitse buitenlandse inlichtingendienst BND tijdens zijn gesprek in München.

"De dreiging die uitgaat van hybride oorlogsvoering wordt erkend", zei Martin Jaeger, hoofd van de BND. "Afschrikking werkt nog niet. Dit leidt tot de vraag of we deze ontwikkelingen gewoon willen blijven observeren en registreren, of dat we op een punt zijn gekomen waarop we actieve tegenmaatregelen moeten nemen."

Na decennia van zelfopgelegde voorzichtigheid ten aanzien van staatsbespionering en -surveillance na de Tweede Wereldoorlog, dringen Duitse politici en veiligheidsfunctionarissen er steeds meer op aan om de buitenlandse en binnenlandse inlichtingendiensten meer speelruimte te geven. Zo moeten die optreden tegen wat zij zien als een toenemende dreiging vanuit Rusland.

In München benadrukt de Franse president Macron het belang van gedeelde, Europese defensie- en veiligheidsprojecten. Momenteel gaat er nog "te veel geld en tijd verloren" door landen die focussen op de eigen defensie-industrie. Daardoor krijg je bijvoorbeeld verschillende systemen, met munitie die niet in elk land kan worden gebruikt.

Macron zegt dat de Europese defensie-architectuur moet worden hertekend. De huidige structuur vertoont nog te veel tekens van de Koude Oorlog, maar de tijden zijn veranderd, stelt Macron.

De Franse president is nu al strategische gesprekken aan het houden met de Duitse bondskanselier Merz en andere leiders om een Franse nucleaire paraplu te creëren voor Europa. Op die manier kan de Franse nucleaire afschrikkingsstrategie worden uitgebreid naar de rest van Europa.

Na zijn betoog over Europese slagkracht, begint Macron te spreken over de situatie in Oekraïne. De Franse president waarschuwt dat sommige landen en leiders Rusland te veel beschouwen als een winnaar in het conflict, die Oekraïne aan het overweldigen is. "Sommige leiders zeggen dat Oekraïne zijn verlies onder ogen moet zien, maar zij maken een gigantische strategische fout, want het is de waarheid niet."

Macron roept op om de sancties tegen Rusland niet te laten vallen. "Op een dag zullen de Russen rekenschap moeten afleggen voor de enorme omvang van de misdaad die in hun naam is begaan, maar tot die tijd blijven we waakzaam."

Daarna benadrukt Macron dat Europa een plek aan tafel moet krijgen in de vredesonderhandelingen, die momenteel grotendeels via de Verenigde Staten lopen. "Er kan geen vrede zijn zonder de Europeanen", zegt Macron.

Daarom pleit hij ervoor om de diplomatieke kanalen met Rusland te heropenen, zodat de communicatie niet altijd via een derde partij - lees: de Amerikanen - moet lopen. Daarnaast zegt Macron dat het tijd is om na te denken hoe Europa na de oorlog met Rusland zal omgaan. 

Hij roept op tot “een reeks overleggen over deze belangrijke kwesties” en zegt dat er al wat voorbereidend werk is verricht met Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, maar nodigt ook andere Europese bondgenoten uit om een rol te spelen.

"Ik wil vandaag naar jullie komen met een boodschap van hoop en zelfzekerheid." Zo begint de Franse president Emmanuel Macron aan zijn toespraak op de veiligheidsconferentie in München. 

"Dezer dagen is er een neiging om voorbij Europa te kijken, of zelfs om Europa te bekritiseren. Europa wordt bestempeld als een oude, trage en verdeelde constructie. We worden aan de kant gezet als een overgereguleerde, levenloze economie die innovatie schuwt."

"We worden afgeschilderd als een samenleving die ten prooi valt aan barbaarse migratie, die haar kostbare tradities zou corrumperen, en, het meest merkwaardige nog, in sommige kringen als een repressief continent waar meningsvrijheid niet zou bestaan." Met die uitspraken verwijst Macron naar de woorden van JD Vance, die als Amerikaanse vicepresident vorig jaar scherpe kritiek uitte op Europa.

"Maar ik geloof dat Europa van nature sterk is, en zelfs nog veel sterker kan worden", stelt de Franse president nog. "Ik wil een compleet ander beeld van Europa geven."

"We zien dat de regering van de huidige president het transatlantische partnerschap uit elkaar trekt en elke democratische norm verscheurt." Dat zegt de Democratische volksvertegenwoordiger Alexandria Ocasio-Cortez in München, een belangrijke medestander ook van senator Bernie Sanders.

"Maar dat betekent niet dat de meerderheid van de Amerikanen bereid is om weg te stappen van een op regels gebaseerde wereldorde, of dat we bereid zijn om weg te stappen van ons engagement voor democratie", zei de Democrate.

"Ik denk dat velen van ons hier zijn om te zeggen dat we er zijn en klaar zijn voor het volgende hoofdstuk, niet om de wereld in isolatie te laten vervallen, maar om ons partnerschap te verdiepen en onze toewijding aan onze waarden te versterken."

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio neemt niet deel aan het overleg rond Oekraïne in München. Dat meldt het Britse persbureau Reuters. Waarom Rubio de vergadering niet bijwoont, is niet bekend. Een gebrek aan Europese leiders is er alvast niet tijdens de bijeenkomst.

In de marge van de Veiligheidsconferentie in München nemen verschillende Europese leiders de tijd om een vergadering te houden met de Oekraïense president Zelensky die ook in München is.

Onder meer de Britse premier Keir Starmer, de Finse president Alexander Stubb, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz, de Franse president Emmanuel Macron, de Poolse premier Donald Tusk en de Deense premier Mette Frederiksen nemen deel.

De minister van Defensie, Theo Francken (N-VA), vindt een gemeenschappelijke Europese nucleaire afschrikking niet nodig. Dat zegt hij op de Veiligheidsconferentie in München.

"Daar zie ik de noodzaak niet van in”, zegt hij. "De Verenigde Staten gaan hun positie over Amerikaanse nucleaire wapens in Europa niet veranderen. We zijn onszelf bang aan het maken."

Op dit moment voeren de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz wel gesprekken over zo’n gemeenschappelijke nucleaire afschrikking. Frankrijk heeft een eigen nucleair arsenaal, maar zet dat op dit moment niet in voor de verdediging van bondgenoten.

Frankrijk is – samen met het VK – de enige EU-lidstaat met kernwapens. Het land zal zijn kernwapens daardoor niet overdragen, maar wil wel dat andere Europese landen meer betrokken worden bij strategische dialoog, en dat er mogelijk een soort veiligheidsparaplu komt voor Europa. In ruil zouden de Europese landen mee investeren in afschrikkingscapaciteit.

De Veiligheidsconferentie in München is nu goed en wel van start gegaan. Tijdens zo'n conferentie staan toespraken van verschillende wereldleiders uiteraard centraal, maar ook verschillende panels over verschillende thema's. Deze gesprekken staan vanavond nog gepland:

• Veiligheidsgaranties voor Oekraïne met onder andere de Franse, Britse, Oekraïense en Nederlandse ministers van Buitenlandse Zaken;

• De toekomst van Iran met onder andere Reza Pahlavi, de zoon van de oude sjah en een bekende oppositiefiguur, Europees Parlementsvoorzitter Roberta Metsola en Amerikaans senator Lindsey Graham;

• Frankrijk in Europa en de wereld met de Franse president Emmanuel Macron;

• Grote veranderingen in het Amerikaanse buitenlandbeleid met onder meer de Amerikaanse gouverneur Gretchen Whitmer en bekende politica Alexandria Ocasio-Cortez.

De belangrijkste uitspraken of momenten volgen we hier verder op deze liveblog.

Gavin Newsom, de gouverneur van de Amerikaanse staat Californië en een mogelijke presidentskandidaat voor de verkiezingen in 2028, haalt in München hard uit naar de Amerikaanse president Donald Trump. 

"Nooit eerder in de geschiedenis van de Verenigde Staten van Amerika is er een president geweest die zo destructief was voor de planeet" als Trump.

Newsom hekelt Trumps beleid op vlak van klimaat, met name zijn actie van deze week om de Amerikaanse regelgeving inzake koolstofemissies te schrappen.

Trump "verdubbelt zijn domheid" door wetenschappelijke realiteiten te verwerpen, aldus Newsom, omdat hij een "volledige dochteronderneming" is van de fossiele brandstoffenindustrie.

Newsom benadrukte echter tegenover het internationale publiek dat "Donald Trump tijdelijk is", waarmee hij suggereert dat toekomstige Amerikaanse regeringen het beleid van Trump zullen terugdraaien.

Uit een grote enquête - de Eurobarometer - blijkt dat steeds meer Europeanen zich zorgen maken over hun veiligheid. En dat heeft vooral te maken met de veranderde geopolitieke context. In België is 65 procent van de bevraagden ervan overtuigd dat het land bedreigd wordt. In Europa geldt dit voor meer dan twee derde, of zo'n 68 procent.

De lidstaten waar de dreiging het sterkst wordt gevoeld, zijn Frankrijk (79 procent), Nederland en Denemarken (77 procent).

De Europeanen leggen hun vertrouwen vooral bij de Europese Unie op vlak van defensie. 52 procent van de Belgen heeft vertrouwen in de EU op dat vlak. 32 procent vindt dat de overheidsuitgaven voor defensie onvoldoende zijn. Het gemiddelde in de EU is identiek.

Ngozi Okonjo-Iweala zegt dat er moet gekeken worden naar een nieuw globaal handelssysteem. Ze stemt daarmee in met de oproep van de Verenigde Staten om daar werk van te maken. De Nigeriaanse topvrouw van de Wereldhandelsorganisatie verwijst naar de handelstarieven opgelegd door president Trump aan verschillende landen.

"We vinden die acties van de VS misschien niet leuk, maar we moeten het zien als een signaal dat we verschillende dingen aan het handelssysteem moeten veranderen", aldus Okonjo-Iweala.

"Het systeem is veerkrachtig, maar niet robuust, dus we moeten het robuust maken door de nodige hervormingen door te voeren, en dat is waar we bij de WTO aan werken", zei ze, zonder specifiek te zeggen wat er moet veranderen.

Ze riep op om te stoppen met "klagen" over het handelsbeleid van de VS en drong er bij Europa en de middelgrote mogendheden op om leiderschap te tonen. 

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft de eerste drone in ontvangst genomen van de nieuwe Duits-Oekraïense joint venture Quantum Frontline Industries. Het bedrijf wil tegen eind dit jaar minstens 10.000 drones leveren aan het Oekraïense leger. 

Zelensky bezocht de geheime productiesite in Zuid-Duitsland in de marge van de Veiligheidsconferentie van München. De joint venture bouwt de drones, die de naam 'Linza' kregen, onder licentie van het Oekraïense bedrijf Frontline Robotics. "Hiermee ondersteunen we Oekraïne in zijn strijd", zegt de Duitse minister van Defensie Boris Pistorius.

De 'Linza' kan een lading tot 2 kilogram dragen, zoals bommen of granaten. Door de productie naar Duitsland te verplaatsen, kan de capaciteit aanzienlijk stijgen, aangezien de Oekraïense industrie voortdurend onder vuur ligt. Volgens Pistorius werd het project tegen "lichtsnelheid" gerealiseerd.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, de Deense premier Mette Frederiksen en de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen zullen vandaag een gesprek hebben. De drie landen hebben elkaar vorig maand nog gesproken (via hun ministers van Buitenlandse Zaken) over de uitgesproken interesse van de VS in Groenland.

"Het kan moeilijk blijken, maar het is belangrijk om op deze weg voort te gaan en ik hoop dat de korte ontmoeting later vandaag met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken dit zal bevestigen", zegt de Deense minister van Buitenlandse Zaken Lokke Rasmussen.

De Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen heeft gezegd dat hij aan de bijeenkomst met de Amerikaanse leider zal deelnemen.

"We hebben een belangrijk debat gevoerd over de veiligheid in onze regio en we hebben vanaf het begin verklaard dat we bereid zijn onze verantwoordelijkheid op dit gebied te nemen.  Het spreekt dus voor zich dat we aan een dergelijke conferentie deelnemen", zei hij bij zijn aankomst in Duitsland.

De Amerikaanse en Chinese ministers van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio en Wang Yi, hebben elkaar gesproken in München. Het gesprek tussen beiden heeft een uur geduurd. Achter gesloten deuren, want voor de camera's hebben ze geen uitspraken gedaan. 

Het gesprek komt er enkele dagen na de aankondiging van de Amerikaanse president Donald Trump dat hij eind dit jaar de Chinese president Xi Jinping wil ontvangen in het Witte Huis, onder meer om te spreken over handel. De twee grootmachten konden het de voorbije maanden moeilijk vinden, onder meer door een onderling steekspel met hoge invoerrechten.

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz zegt dat hij "vertrouwelijke gesprekken met de Franse president heeft aangeknoopt over Europese nucleaire afschrikking", waarbij hij waarschuwde voor mogelijke verschillen in bescherming tussen Europese landen.

Frankrijk is het enige land in de Europese Unie, en samen met het Verenigd Koninkrijk het enige Europese land, dat over kernwapens beschikt. Alle andere landen worden beschermd door de uitgebreide Amerikaanse afschrikking in het kader van het Atlantisch bondgenootschap NAVO.

Emmanuel Macron zal eind februari een belangrijke en zeldzame toespraak houden waarin hij de Franse nucleaire doctrine actualiseert, terwijl verschillende stemmen in Europa hebben opgeroepen om na te denken over nieuwe manieren om het continent te beschermen.

Maar de Duitse bondskanselier was van mening dat deze overwegingen niet mogen leiden tot verschillen in nucleaire bescherming tussen Europeanen.

Elke Europese nucleaire afschrikking moet "strikt passen in het kader van onze nucleaire deelname aan de NAVO. En we zullen niet toestaan dat er in Europa verschillende veiligheidszones ontstaan", waarschuwt hij.

In München komen verschillende regeringsleiders samen voor de Veiligheidsconferentie in München. Onder meer de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken zal er een toespraak houden.

Afwachten wat hij zal vertellen, want de moeilijkere relatie tussen de VS en Europa staat hoog op de agenda. Groenland, de NAVO en Oekraïne zijn de te bespreken onderwerpen.

De conferentie bestaat al sinds 1963 en vindt jaarlijks plaats in München. De vaste locatie is het Hotel Bayerischer Hof. Jaarlijks wordt er gesproken of defensie, veiligheid, de wereldorde, duurzaamheid en technologie.

Volg er alles over in deze liveblog.