Abortus in VS na halve eeuw op de helling: Hooggerechtshof schrapt historische arrest "Roe vs. Wade"

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft zich de voorbije maanden over het historische arrest gebogen, naar aanleiding van een abortuswet in de staat Mississippi. Die wet uit 2018 wil abortus illegaal maken na 15 weken zwangerschap, maar is nog altijd niet van kracht, omdat de wet meteen aangevochten werd voor de rechtbank. Zowel een lage rechtbank als een federaal hof van beroep heeft de wet geblokkeerd.

De zaak belandde enkele jaren geleden bij het Hooggerechtshof, de hoogste rechtbank in de VS die onder meer over de grondwettelijkheid van wetten in afzonderlijke staten oordeelt. De overheid van Mississippi vroeg het Hooggerechtshof onder meer om het arrest "Roe versus Wade" uit 1973 ongedaan te maken, dat het recht op abortus in de hele VS tijdens het grootste deel van de zwangerschap garandeert. Het Hooggerechtshof gaat daar nu dus op in en heeft het arrest teruggedraaid.

Vijf conservatieve opperrechters stemden voor het terugschroeven van het recht op abortus: Samuel Alito, Clarence Thomas, Neil Gorsuch, Brett Kavanaugh en Amy Barrett. Opvallend: de laatste drie waren allen benoemd door voormalig Republikeins president Donald Trump. John Roberts, de voorzitter van het hof, stemde vóór het behoud van de abortuswet van Mississippi, maar op basis van een aparte redenering, een zogenoemde concurring opinion, stemde hij niet voor het afschaffen van Roe versus Wade. 

De liberale rechters Stephen Breyer, Sonia Sotomayor en Elena Kagan stemden tegen. In een gemeenschappelijke verklaring vallen de drie liberale opperrechters overigens opvallend scherp uit naar de beslissing van hun conservatieve collega's.

De stemming was dus uiteindelijk 6-3 voor het behoud van de strenge abortuswet van Mississippi en 5-4 voor het herroepen van Roe versus Wade. 

Het arrest "Roe versus Wade" was een mijlpaal in de strijd voor abortus in de Verenigde Staten. Het arrest gold tot op vandaag als de belangrijkste rechtspraak in de VS over het thema.

In 1969 wilde de 25-jarige Norma McCorvey uit Texas, die zwanger was van haar derde kind, een abortus laten uitvoeren. Zwangerschapsafbreking was in die tijd in Texas echter in alle omstandigheden verboden en dus spande McCorvey een rechtszaak aan tegen de staat. McCorvey wilde een abortus omdat haar zwangerschap het gevolg was van een verkrachting.

De zaak kreeg de naam "Roe versus Wade": McCorvey kreeg het anonieme pseudoniem Jane Roe, Wade verwijst naar de district attorney van Dallas County, Henry Wade, een juridische vertegenwoordiger van de staat Texas.

McCorvey verloor de zaak en beviel van een meisje, dat ze afstond voor adoptie. Maar ze vocht de uitspraak later wel aan, tot in het Hooggerechtshof. Dat oordeelde in 1973 dat de abortuswet in Texas ongrondwettelijk was en in strijd met de privacy van de vrouw. Op die manier werd abortus vanaf dat moment voor alle vrouwen in de VS een recht. Sindsdien mogen staten abortus niet verbieden tot op het moment dat de foetus levensvatbaar is, wat ongeveer na 24 weken is.

De beslissing van het Hooggerechtshof om "Roe versus Wade" ongedaan te maken, heeft gevolgen voor het hele land. Individuele staten krijgen nu de volledige vrijheid om hun eigen abortuswetgeving op te stellen en kunnen dus zelf beslissen of ze abortus verbieden of toelaten en vanaf wanneer.

Dat meerdere staten voor een verbod (al dan niet met uitzonderingen) zullen kiezen, is nu al duidelijk. De voorbije jaren hebben verschillende staten al een strengere abortuswetgeving ingevoerd dan "Roe versus Wade" toelaat, zoals Mississippi dus, wetten die aangevochten werden of worden voor de rechter. 

Verschillende staten hebben ook al wetgeving klaar die abortus meteen verbiedt zodra het Hooggerechtshof "Roe versus Wade" terugdraait. Er wordt geschat dat ongeveer de helft van de Amerikaanse staten abortus vrij snel zal verbieden. In sommige staten zouden artsen die na dat verbod nog een abortus uitvoeren, tot een levenslange gevangenisstraf veroordeeld kunnen worden.

Maar er zijn ook een vijftiental staten waar het recht op abortus nu al beschermd wordt in de grondwet van de staat zelf, zoals in Minnesota en in het federale district Washington D.C.. Het wegvallen van "Roe versus Wade" heeft daar dus geen gevolgen. Mogelijk zal de beslissing van het Hooggerechtshof om "Roe versus Wade" ongedaan te maken, niet alleen staten aanzetten om abortus te verbieden, maar zullen er ook nog meer staten volgen die het recht op abortus zullen verankeren in hun eigen wetgeving. 

Hoe dan ook wil de Amerikaanse president Joe Biden het hier niet bij laten. Eerder kondigde hij al aan dat als het Hooggerechtshof "Roe versus Wade" zou afschaffen, hij zich zou inzetten om een federale wet goedgekeurd te krijgen die het "fundamentele recht op abortus" beschermt.

Later dit jaar vinden er tussentijdse parlementsverkiezingen plaats in de VS. De hele abortusdiscussie zou een belangrijke rol kunnen spelen bij die verkiezingen. "Het is aan de kiezers om te stemmen voor volksvertegenwoordigers en senatoren die de keuzevrijheid van de vrouw steunen", verwees Biden eerder dit jaar al naar die verkiezingen. Biden beseft dat er nood is aan extra volksvertegenwoordigers die dat standpunt genegen zijn, als hij zo'n federale abortuswet door het Congres wil krijgen.