Wat doet de VRT om desinformatie te bestrijden?  

30 augustus 2019 — Een paar jaar geleden kende bijna niemand de term ‘fake news’. Vandaag slaan media je ermee om de oren. Fake news, ook wel nepnieuws of desinformatie genoemd, lijkt overal aanwezig te zijn. Bepalen welke informatie wél betrouwbaar is, is niet langer een evidentie. Het is dan ook de opdracht van de VRT om in die complexe context de garantie te blijven op betrouwbaar, onafhankelijk en objectief nieuws.

©Joost Joossen

Het is vandaag steeds moeilijker om te achterhalen wat waar is en wat niet. De VRT wil in die context een garantie zijn op betrouwbaar, onafhankelijk en objectief nieuws. Daarom zet de openbare omroep actief in op mediawijsheid, algoritmewijsheid, fact-checking en goede journalistiek. Het uitbouwen van expertise over desinformatie, het ontwikkelen van tools om valse berichten te ontmaskeren, het verspreiden van kennis over desinformatie… zijn dan ook cruciaal om het vertrouwen van de mediagebruikers te blijven winnen.

Experts op de werkvloer

Kennis vergaren over desinformatie is essentieel om valse berichten te kunnen ontmaskeren. Daarom zet de VRT sterk in op het uitbouwen van expertise op de werkvloer. VRT NWS heeft een aantal experten op het vlak van desinformatie in huis, zoals Tim Verheyden, Majd Khalifeh, Jihad Van Puymbroeck, Bram Vandeputte, Amra Dorjbayar, Fabienne Meijer… Zij zullen deel gaan uitmaken van DDT, een specifieke redactie die zich zal focussen op Data, Desinformatie en Technologie.

5 tips om valse berichten te ontmaskeren

VRT NWS-journalist Majd Khalifeh geeft 5 tips om valse berichten te ontmaskeren.

1. Vertrouw je buikgevoel

Als een verhaal te goed is om waar te zijn, dan is het dat doorgaans ook niet. Te positieve of te negatieve nieuwsberichten moeten meteen een alarmbel laten rinkelen. Dat wil niet per se zeggen dat de verhalen niet waar kunnen zijn, maar je moet ze met verhoogde aandacht lezen. 

2. Check en dubbelcheck de bron.

Sommige websites lijken wel betrouwbaar en zijn opgebouwd zoals echte nieuwssites, maar dat wil niet zeggen dat ze het daarom ook zijn.

Als je twijfelt over de betrouwbaarheid van de bron, kijk dan zeker even naar de URL. Ook de oprichtingsdatum kan je al iets verklappen over de echtheid van een site. Is die pas drie maanden geleden opgericht, dan mag je ervan uitgaan dat je zeker verdere controle en onderzoek bij meer betrouwbare bronnen moet voeren.

Bronnen checken geldt ook voor sociale media. Probeer te achterhalen wie achter een bepaald profiel zit. Rare profielnamen, weinig vrienden of ontbrekende foto’s kunnen indicaties zijn van een vals profiel. 

3. Beperk je niet tot een nieuwssite

Als je een opvallend of krachtig bericht niet terugvindt op andere nieuwssites, dan is de kans groot dat het verhaal niet klopt. Check dus altijd meerdere nieuwssites om de echtheid van het verhaal na te gaan. Ga daarbij te rade bij nieuwssites waarvan je weet dat ze betrouwbaar zijn. 

4. Ga na wie de originele verspreider van beeldmateriaal is.

Het gebeurt maar al te vaak dat foto’s en video’s gebruikt worden in een compleet andere context. Een recent voorbeeld daarvan zijn de vele gedateerde foto’s van brandhaarden die werden verspreid bij de brand in het Amazonewoud

Via een reverse image search (bijvoorbeeld met hulp van Google images of tineye.com) kan je de oorsprong van beeldmateriaal achterhalen.

Zo bestaat er bijvoorbeeld een filmpje van Egyptenaren die in een grote kerstboom kruipen om kerstpakketjes te plukken. De video was opgenomen in een shoppingcenter in Egypte, waar kopten en moslims tegelijk aanwezig waren om te vieren. Een stukje van de video werd massaal gedeeld in Westerse landen, met de boodschap erbij dat moslimvluchtelingen onze katholieke tradities aanvallen. Dat is een goed voorbeeld van hoe beeldmateriaal in een totaal andere context plots een heel andere betekenis kan krijgen.  

5. Wees op je hoede bij bepaalde onderwerpen.

Vooral thema’s zoals natuurrampen, oorlogssituaties en protestbewegingen zijn gevoelig aan nepnieuws, omdat het daarbij vaak gaat om verhalen waarin emoties een grote rol spelen. Emotionele verhalen zijn populair bij het publiek, en dat weten verspreiders van nepnieuws maar al te goed.

Meer tips om te leren omgaan met desinformatie vind je terug in onderstaand filmpje met Jihad Van Puymbroeck.

Video player inladen...

Europese projecten

De VRT werkt samen met Europese partners aan project Fandango. Het doel van dat project is om een manier te vinden om desinformatie te bestrijden met behulp van big data, artificiële intelligentie en machine learning. Zo kunnen middelen ontwikkeld worden die journalisten kunnen gebruiken om valse berichten te detecteren en te weerleggen.

Fandango heeft zo al enkele prototypes, experimenten en pilootprojecten opgeleverd die binnen de VRT getest worden door de journalisten. Zo is er een tool die de journalist kan helpen om de juiste bronnen te vinden door de uitspraken van bijvoorbeeld politici in te geven. Later vloeit die knowhow terug naar de partners. Intussen creëren die hulpmiddelen een belangrijke meerwaarde voor de VRT. Want het garanderen van onafhankelijke, objectieve en betrouwbare informatie is een van de kernopdrachten van de openbare omroep.

Bewustwording op school

De huidige jonge generaties zijn opgegroeid met sociale media. Zij worden meer dan voorgaande generaties blootgesteld aan een wildgroei aan informatie, waaronder ook desinformatie. Bewustwording rond het ontstaan en de gevolgen van nepnieuws begint dan ook op de schoolbanken. Daarom heeft VRT NWS in samenwerking met Mediawijs, Arteveldehogeschool Gent en IMEC de EDUbox Nepnieuws ontwikkeld.

Video player inladen...

De EDUbox Nepnieuws informeert niet enkel, maar zet de jongeren ook aan om zelf aan de slag te gaan met echte en valse nieuwsberichten. Aan de hand van tips en tricks leren ze in groepjes om valse berichten te ontmaskeren. 

Video player inladen...
Dossier: Informatie
vrijdag 30 augustus 2019
30 augustus 2019

Meer over Informatie

Hoe garandeert VRT NWS onpartijdige berichtgeving?

Hoe komt Björn vanuit de USA op je scherm?

Hoe komen de verkiezingsuitslagen op uw scherm?

Hoe behandelt de VRT ethische vragen en kwesties?

Wie bereikt de VRT met nieuws?

Wat kan en mag op de VRT-nieuwsdienst?

Extra "Zinzen en Van Cauwelaert bij Ivan"

Belgodyssee: inschrijven tot 3 oktober