Achter elke online reactie zit een mens: zo ondersteunt VRT schermgezichten

Mediapsychologen Joris Bruyninckx en Sarah Van Pelt begeleiden verschillende mensen in de mediawereld, onder wie VRT-schermgezichten.  

Ook een bekend gezicht blijft een mens 

Wie zichtbaar is voor een groot publiek, krijgt waardering, kritiek en soms ook stevige commentaren. Dat hoort bij de publieke rol. Maar ook voor scherm- en stemgezichten zijn er grenzen aan wat iemand over zich heen kan krijgen. “We zijn sociale wezens. We zoeken verbinding en vinden de feedback van anderen belangrijk”, legt Joris uit. “Positieve reacties kunnen ons echt deugd doen. Maar wanneer die plots plaatsmaken voor negatieve of persoonlijke commentaren, kan dat erg confronterend zijn.” 

Daarbij bestaat een belangrijk verschil tussen kritiek op iemands werk en aanvallen op wie iemand is. Niet iedereen hoeft een programma, presentatie of uitspraak van VRT goed te vinden. Zulke inhoudelijke kritiek hoort bij het publieke debat. Reacties over iemands lichaam, persoonlijkheid of andere persoonlijke kenmerken komen echter veel dichter bij de identiteit. “Zodra commentaar inspeelt op iets waar iemand zelf onzeker over is, krijgt die veel meer gewicht”, zegt Bruyninckx. “Eén opmerking kan al raken. Wanneer dezelfde boodschap tientallen of honderden keren terugkomt, wordt het veel moeilijker om ze te relativeren.” 

Voorbereiden op publieke zichtbaarheid 

De ondersteuning vanuit VRT begint al bij het voorbereiden van mensen op de zichtbaarheid die een programma of publieke rol met zich kan meebrengen. Binnen coaching en begeleiding is er aandacht voor mogelijke reacties, de emoties die ze kunnen oproepen en de manieren waarop mensen hun grenzen kunnen bewaken. 

Voorbereiden betekent niet dat scherm- en stemgezichten online agressie maar moeten leren verdragen. Het betekent vooral dat mogelijke risico’s bespreekbaar worden gemaakt, dat mensen weten waar ze terechtkunnen en dat er aandacht is voor hun welzijn voor, tijdens en na een productie. 

Sociale media hoeven daarbij niet uitsluitend als een negatieve omgeving te worden voorgesteld. Ze geven VRT en haar publiek de kans om ervaringen te delen, in gesprek te gaan en waardering uit te spreken. Niet het platform op zich, maar de manier waarop we het gebruiken, maakt het verschil. De afstand van een scherm verlaagt wel de drempel om iets te schrijven wat we in een rechtstreeks gesprek wellicht nooit zouden zeggen. Bovendien kan één scherpe reactie snel andere reacties uitlokken. Zo ontstaat een stroom waarin nuance en menselijkheid soms verloren gaan. Een eenvoudige vraag kan daarbij al helpen: zou ik dit ook zeggen als deze persoon voor mij stond?

Begeleiding wanneer reacties hard binnenkomen 

Ook met een goede voorbereiding kunnen bepaalde reacties iemand raken. Daarom kunnen VRT-scherm- en stemgezichten bij professionals zoals Bruyninckx en Van Pelt terecht voor coaching en psychologische begeleiding. Daar is ruimte om open te praten over zichtbaarheid, publieksreacties en sociale media. “Wanneer een reactie heel hard binnenkomt, is het waardevol om te onderzoeken wat ze precies triggert”, vertelt Bruyninckx. “Van daaruit kunnen we zoeken naar manieren om die opmerking een plaats te geven zonder dat ze alles gaat overheersen.” 

Ook de afzender in perspectief plaatsen kan helpen. Een anonieme reactie van een onbekende hoeft niet hetzelfde gewicht te krijgen als feedback van een collega, vriend of familielid. Bruyninckx moedigt schermgezichten daarom aan om zich bewust te richten op mensen die hen goed kennen en oprecht met hen begaan zijn. “Ga op zoek naar feedback in het echte leven en hecht daar meer belang aan. De waardering van iemand die jou kent en jouw werk van dichtbij volgt, is veel betekenisvoller dan een vluchtige reactie van een onbekende.” 

Soms kan het ook helpen om afstand te nemen van commentaren of niet onmiddellijk te reageren. Welke aanpak werkt, verschilt van persoon tot persoon en kan binnen de begeleiding samen worden bekeken. 

Beschermen, ondersteunen en modereren 

Naast voorbereiding en begeleiding zet VRT ook in op bescherming. Reacties op de socialemediakanalen van VRT worden gemodereerd. Technologie helpt om mogelijk haatdragende reacties en haatspraak te detecteren, waarna ze beoordeeld en indien nodig verwijderd worden. Zo wil VRT ruimte bieden aan kritisch debat en verschillende meningen, zonder persoonlijke aanvallen of kwetsend gedrag vrij spel te geven. Kritiek op programma’s en inhoud moet mogelijk blijven, maar dat betekent niet dat alles zomaar gezegd kan worden. 

Ook de directe omgeving van een productie kan volgens Bruyninckx een belangrijke rol spelen. Een collega, eindredacteur of leidinggevende die signalen opmerkt, ruimte maakt voor gesprek en oprecht benoemt wat goed loopt, kan een groot verschil maken. “Investeer in rechtstreekse, positieve feedback”, benadrukt hij. “Als iemand iets goed doet, zeg dat dan ook. Een gemeend compliment van een collega is vaak tien keer waardevoller dan het applaus op sociale media.” 

Meer menselijkheid begint bij één reactie 

De impact van media stopt niet wanneer een programma is afgelopen of een bericht is gepubliceerd. Ook de gesprekken die daarna ontstaan, maken er deel van uit. Die mogen kritisch en pittig zijn, maar moeten tegelijk respectvol blijven. Daar ligt een gedeelde verantwoordelijkheid: bij mediabedrijven zoals VRT die hun mensen voorbereiden, begeleiden en beschermen, bij professionals die ondersteuning bieden en bij iedereen die online reageert. Want achter elk schermgezicht en elke stem zit iemand die geraakt kan worden door woorden.