Basisschool Balder wint impactprijs op de Kastaars!: "impact begint bij vertrouwen"

Wat gebeurt er als makers bewust beslissen om geen standpunt in te nemen, geen verklaringen op te leggen en geen conclusies te trekken, maar wel om te blijven kijken? Basisschool Balder, de VRT Canvas-reeks, vertrok precies vanuit die keuze. Niet om antwoorden te geven, wel om ruimte te maken voor gesprek. Over onderwijs, over Brussel, over ongelijkheid, maar vooral over mensen. 

“Wij wilden vooral registreren wat er gebeurde,” zegt Leen Jonckers, adjunct content & development bij de chinezen, het productiehuis achter de reeks. “In de hoop dat er gepraat zou worden. Aan de koffiemachine, maar hopelijk ook op beleidsniveau.” 

Een verhaal dat zich niet liet regisseren 

Het oorspronkelijke vertrekpunt van Basisschool Balder was duidelijk: een visionaire directeur die vanuit Brugge naar Brussel trok om zijn onderwijsvisie te realiseren in een school met een bijzonder complexe context. Maar al na enkele maanden nam hij ontslag. Voor de makers betekende dat een kantelmoment. 

“Dat is het risico wanneer je niet wil sturen. Je maakt een verhaal waarvan je niet weet waar het zal eindigen. Maar we hadden van bij het begin beslist: wat er ook gebeurt, wij blijven filmen.” 

Die beslissing zorgde ervoor dat Basisschool Balder geen aanklacht werd en ook geen heldenverhaal. De reeks toont geen simpele oorzaak-gevolgrelaties, maar een realiteit waarin onderwijs, armoede, migratie, beleid, engagement en machteloosheid voortdurend door elkaar lopen. 

“Die school functioneert op zoveel verschillende lagen tegelijk dat je daar geen keuze in kan maken. Als maker moet je dan niet selecteren wat je wil bewijzen, maar tonen wat er is.” 

Impact begint bij vertrouwen 

Een cruciale voorwaarde voor die aanpak was tijd. Veel tijd. De makers werkten met een kleine ploeg die maandenlang aanwezig was op school, vaak zelfs zonder camera. 

“De drie makers waren er zo vaak dat ze op een bepaald moment gewoon deel uitmaakten van het schoolleven,” vertelt Leen. “Na vier maanden vroegen kinderen hen om toetsen te verbeteren. Dan weet je dat de camera geen storend element meer is.” 

Dat vertrouwen kwam er niet vanzelf. In een context waarin media soms met wantrouwen bekeken worden, zeker door gezinnen die weinig ervaring hebben met Vlaamse televisie, moest elke stap verdiend worden. 

“Er zijn scènes die er pas gekomen zijn na weken samen spelen na school, praten, aanwezig zijn. Dat lukt alleen als je bereid bent om tijd te investeren, zonder te weten wat het zal opleveren.” 

Een gedeelde verantwoordelijkheid 

“Dit is absoluut geen verhaal van één maker. Het is gedragen door een hele ploeg die elk hun eigen rol en verantwoordelijkheid had.” 

De drie makers, die tegelijk regie, camera en montage op zich namen, zaten extreem dicht op het materiaal. Elke aflevering doorliep een lang en intens proces van selectie, herwerking en discussie. Vaak werd een aflevering eerst gemonteerd door één maker en daarna opnieuw bekeken en bijgestuurd door een andere. Daarbovenop werden alle afleveringen uitgebreid bekeken met de mensen die in de reeks voorkomen. 

“Dat waren heel intense visies. Voor directie, leerkrachten en anderen. Maar die stap was essentieel. Niet om te censureren, wel om verantwoordelijkheid te nemen.” 

Geen mening, wel effect 

De makers kozen er erg bewust voor om zelf geen standpunt in te nemen. Basisschool Balder wil geen oplossingen aanreiken, maar vragen oproepen. 

“Ons hoogste doel was dat er gepraat zou worden. Dat er nuance zou ontstaan. Dat mensen zouden zeggen: ik wist dit niet, of ik had er nog nooit zo naar gekeken.” 

Die impact liet zich voelen na uitzending en is ook concreet meetbaar. Uit onderzoek van de VRT Studiedienst blijkt dat 61% van de kijkers aangeeft dat het programma hen helpt om een beter zicht te krijgen op de leefwereld in Brusselse scholen. 54% zegt dat de reeks hen nieuwe inzichten heeft bijgebracht over hoe het er op Brusselse scholen aan toegaat. Voor 40% van de kijkers fungeerde Basisschool Balder bovendien als een hefboom om moeilijke thema’s bespreekbaar te maken, zowel thuis als daarbuiten. 

“Als er kritiek en debat komt, zijn we daar eigenlijk blij mee,” zegt Leen. “Dat betekent dat het programma impact heeft. Onverschilligheid vinden we veel erger.” 

Brussel als universeel verhaal 

Programma’s over Brussel vertrekken vaak met een achterstand. Veel Vlaamse kijkers voelen zich geen Brusselaar. Toch slaagde Basisschool Balder erin om een breed publiek te raken. 

“Omdat onderwijs universeel is. Iedereen heeft er ervaring mee. Door dat thema te tonen in de Brusselse context, met alles wat daarbij komt kijken, werd het ineens een verhaal waar iedereen iets in herkent.” 

Net die gelaagdheid zorgde ervoor dat de reeks een gesprek opende dat verder reikt dan één school of één stad. 

Kleine verschuivingen, grote betekenis 

Dat de reeks iets heeft losgemaakt, staat vast. 

“Als we een klein steentje hebben verlegd, voor wie dan ook, dan is dat genoeg. Het gaat om mensen een stem geven die die normaal niet krijgen.” 

Voor Leen zit de grootste betekenis misschien wel bij de kinderen zelf. 

“Zij zullen misschien nooit weten wat hun verhaal teweeg heeft gebracht. Maar ik hoop dat er een dag komt dat ze beseffen dat hun stem ertoe doet. Dat ze het waard zijn.” 

Basisschool Balder toont niet hoe het moet. Het toont hoe het is. En net daardoor werd het een reeks met blijvende impact, gedragen door een team dat bewust koos om te kijken, te luisteren en ruimte te laten voor gesprek. 

De integrale motivatie van de jury voor de Impactprijs op de Kastaars!: De vakjury bekroont het VRT Canvas-programma Basisschool Balder met de impactprijs voor maatschappelijke relevantie. Basischool Balder van productiehuis De Chinezen bracht een hyperrealistische, rauwe en aangrijpende weergave van het runnen van een Brusselse school. Een fly on the wall-blik, waarbij het schoolpersoneel met een grote kwetsbaarheid het hart openstelt voor de Brusselse jongeren en hun ouders.  Basisschool Balder toonde hoe de school omgaat met de complexe uitdagingen van het onderwijs, maar ook de veerkracht en het idealisme van geëngageerde leerkrachten met een grote liefde voor de jongeren waaraan ze lesgeven. Basischool Balder staat symbool voor de grote uitdagingen van het onderwijs in Brussel, en raakte een gevoelige snaar bij ouders, leerkrachten en beleidsmakers.