Podcast is volwassen geworden, onder meer dankzij VRT

Podcast is geen niche meer. Het is een medium dat mensen actief opzoeken en dat makers serieus nemen. En bij VRT staat het als een van de weinige Europese omroepen op een platform dat audio en video combineert onder één dak. Niet apart, niet als bijproduct van radio, maar als volwaardig onderdeel van het aanbod op VRT MAX.

“Zeker nu podcasts als volwaardig medium gezien worden, is het de moeite om even terug te kijken,” zegt Catherine Lekime, podcastverantwoordelijke bij VRT. “Want we komen van ver.”

Van wildgroei naar beleid

Die lange weg begon zonder routekaart. Toen Catherine en haar collega’s zich de vraag stelden wat VRT met podcasts moest doen, was er nog geen platform, geen plan en geen expertise. 

De VRT-podcasts die er waren, stonden verspreid over radio-apps, websites en externe platformen zoals Spotify en Apple Podcasts. Vaak waren het éénmansprojecten: de maker deed de opname, de montage, de eindredactie én knutselde ergens nog een visual bijeen.

Catherine Lekime, podcastverantwoordelijke VRT: “We komen van een periode waarin iedereen alles zelf deed, maar intussen zijn podcasts breder uitgebouwde producties geworden.”

“We komen van een periode waarin iedereen alles zelf deed,” zegt Catherine. “Maar intussen zijn dat breder uitgebouwde producties geworden, met een eindredacteur, een producer, een aparte monteur. Die lat is enorm gestegen, de kwaliteit ook.”

VRT werkte systematisch aan uniformiteit: in titels, in opmaak, in inhoudelijk beleid. “De eerste podcasts waren haast allemaal kennispodcasts”, zegt Catherine. “Alles draaide rond het cognitieve, weinig rond het ontspannende.” 

Vandaag is de mix veel breder: van het nieuwsgedreven Het kwartier tot tijdloze verhalende reeksen als Stoute schoenen. Van 22 minuten stomme vragen op maat van de MNM-luisteraar tot Eerste hulp bij klassiek van Klara. Van korte formats tot afleveringen van drie kwartier en langer.

De strategie verschoof ook richting het eigen platform, VRT MAX. De meeste reeksen verschijnen gelijktijdig op de externe platformen, sommigen pas later met een windowstrategie. 

Catherine: “Spotify en Apple Podcasts doen met jouw content wat ze willen. Op VRT MAX hebben we de volledige controle. We kunnen aanbevelen, we kunnen zaken zelf in de kijker zetten, en we kunnen zien welke andere titels onze luisteraars nog beluisteren.”

Tien jaar geleden: spannend en onzeker

Dat VRT vandaag zo’n duidelijke podcaststrategie heeft, is des te opmerkelijker als je weet waar het begon. “Want VRT is, laten we even eerlijk zijn, redelijk laat op de kar gesprongen,” zegt Philip Heymans, justitiejournalist en een van de makers van de eerste VRT-podcast Iemand. “Het medium bestond al veel langer. Maar in Vlaanderen, op vlak van verhalende podcasts, was er nog niks.”

Het idee voor Iemand ontstaat aan de koffiemachine. Philip is vertrouwd met Amerikaanse podcasts als This American Life en vertelt erover aan Ward Bogaert, reportagemaker bij Radio 1. De drijfveer is niet alleen ambitie, maar ook wat frustratie: op radio moet alles korter, sneller en urgenter worden. De maximumlengte van een reportage is vier minuten. De rest belandt in de prullenmand.

Ward Bogaert, reportagemaker Radio 1 en podcastmaker: “Voor radio moet je vaak veel materiaal weggooien. Podcast bieden een uitweg: geen zendtijd, geen tijdslot, geen eindredacteur die vraagt om het korter te maken.”

“We komen zo vaak in contact met boeiende mensen met geweldige verhalen,” zegt Ward. “Helaas, daar moeten we dan altijd 90 procent van weggooien. Podcast bieden een uitweg: geen zendtijd, geen tijdslot, geen eindredacteur die vraagt om het korter te maken.”

Op 5 mei 2016 worden Iemand en Mastertrack gelanceerd. Vlaanderen heeft nauwelijks weet van het medium. Voor een ludieke promovideo trekt Ward naar radiocoryfee Lutgart Simoens om uit te leggen wat een podcast is. 

“Memorabel, maar ook gloednieuw”, herinnert Ward zich. “We hebben dat gesprek zelfs gefilmd, iets wat radiomakers toen amper deden.”

Tijdloos gemaakt, zonder het te weten

De eerste afleveringen van Iemand zijn nog altijd te vinden op VRT MAX. Ward luistert er nu, tien jaar later, met een kritisch oor naar terug. “De jachtigheid van het radiowerk zat er toen nog heel hard in. Ik knipte alle stiltes weg, ik joeg het verhaal voort, terwijl ik net op zoek was naar vertraging.” De eerste aflevering van Iemand duurde 23 minuten, de meest recente 48. “We hebben een hele weg afgelegd.”

Philip Heymans, justitiejournalist en podcastmaker: “Onze reeks ‘Iemand’ is onbedoeld een instappodcast voor een heel genre geworden.”

Maar het werkt nog steeds. Nu Vlaanderen het medium echt heeft omarmd, blijken de oude afleveringen van Iemand nog altijd een nieuw publiek te vinden, zonder enige promotie. Philip: “Van luisteraars horen we nog vaak dat ze nog nooit naar een podcast hadden geluisterd, maar met Iemand zijn begonnen. Onze reeks is zo onbedoeld een instappodcast voor een heel genre geworden.”

Vandaag is Iemand zelfs een keurmerk. Elke maand verschijnt een nieuwe aflevering, soms gemaakt door jong talent dat via de podcast zijn eerste stappen zet. Wat begon als een koffieautomaat-idee van twee radiomakers die te veel te vertellen hadden, is het tien jaar later een van de meest gewaardeerde reeksen in het Vlaamse podcastlandschap.

Catherine Lekime Podcastverantwoordelijke VRT: "Vandaag zijn er heel wat kwalitatieve podcasts in Vlaanderen, en ik denk dat wij daar voor stukje de motor in geweest zijn."

En VRT? Die staat er na een aarzelend begin, maar met een duidelijke richting. “Ik durf gerust zeggen dat we hebben bijgedragen aan cultuuromslag”, zegt Catherine. “Vandaag zijn er heel wat kwalitatieve podcasts in Vlaanderen, en ik denk dat wij daar voor stukje de motor in geweest zijn. Productiehuizen die vooral televisieproducties maken, beginnen zelfs te investeren in audio. De fase waarbij podcasts in de kantlijn stonden ontgroeid, het is nu een volwaardig volwassen medium geworden.”